कूल इट - बियॉन लॉमबोर्ग

या विषयावर बरेच काही लिहीता येईल पण थोडक्यातः

सर्वप्रथम, यात मी पर्यावरणवादी म्हणून लिहीत नाही आहे (कारण तसा मी नाही आणि त्या संदर्भात माझे विचार त्यांच्यापेक्षा कधी कधी भिन्न असतात). पण या भागात थोडेफार काम करणारा म्हणून नक्की लिहीत आहे. सर्कीटसाहेबांनी म्हणलेल्या बालीला काय होईल याची थोडी कल्पना आहे कारण त्याला प्रिल्यूड असलेल्या संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या "पर्यावरण बदल आणि त्याचे परीणाम" या संदर्भातील अधिवेशनास मी उपस्थीत होतो आणि त्यात झालेल्या ठरावास संमत करण्यात सहभागी होतो. या आधीवेशनाचे कारण जगभरच्या २०० शास्त्रज्ञांनी गेल्या सहा महीन्यात टप्याटप्याने जी अनुमाने मांडली आहेत त्यावर आधारीत प्रश्नाचे गांभिर्य लक्षात घेऊन संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सरचिटणिसांनी हे आधिवेशन आयोजीत केले होते. त्या नंतरच्या २ आठवड्यातच त्यांनी जगभरच्या नेत्यांसाठी पण एकदिवसाचा कार्यक्रम ठेवला होता, त्याला कामामु़ळे ऑबझर्वर म्हणून जाऊ शकलो नाही, पण काय घडले याची थोडीफार कल्पना आहे.

हा विषय जसा शास्त्रज्ञांना महत्वाचा आणि गंभिर वाटतो तसेच त्याचे राजकीय, धंदेवाईक (बिझिनेस या अर्थाने), सामजीक, धार्मीक (हो धार्मीक पण मला धक्का बसला!) फायदे घेतले जात आहेत. पण म्हणून हा प्रश्न काही कमी गंभीर होत नाही...यातील प्रत्येक गोष्टीवर वेगवेगळा लेख होऊ शकेल!

भारत आणि चीन या देशांनी केवळ क्लायमेट चेंज म्हणून नाही तर स्वत:च्या लोकांचे राहणीमान सुधारण्यासाठी म्हणून पण पर्यावरणाचा प्रामाणीक विचार करायला हवा असे वाटते. लॉमबर्ग आणि त्यांच्या विचारावर नंतर प्रतिसाद लिहीन पण थोडी माहीती:
-----------
मूळ संदर्भः http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_carbon_dioxide_emissi… (ओरेगॉन नॅशनल लॅब)
अमेरिकेचे पर कॅपिटा कार्बन एमिशन १९९० मधील १८.९ तर २००४ २०.४
चीनचे पर कॅपिटा कार्बन एमिशन १९९० मधील २.१ तर २००४ ३.८४
भारताचे पर कॅपिटा कार्बन एमिशन १९९० मधील ०.८ तर २००४ १.२
------------

अमेरिकेच्या नकाशात कार्बन एमिशनसंदर्भात किती देश बसू शकतात यावर खालील मॅप बघितल्यास या देशात किती "वेस्ट/वाया जाणे" होते ते कळेलः

संदर्भ

--------------

कॅलीफोर्नीयाचा नंबर (जर स्वतंत्र राष्ट्र धरले तर) वर लागतो. तुर्त मला समान युनीटस मधे माहीती न मिळल्याने आत्ता लिहीलेली नाही.

________

>>>त्यामुळे कॅलीफॉरनियातील निवडक श्रीमंत लोकांनी सोलर पॅनेल बसवून त्याचा फायदा काहीच होणार नाही .

संबंध फक्त सोलर पॅनेल्स बसवण्याचा नाही तर राहणीमान (लाईफ स्टाईल कशी आहे) कसे आहे याच्याशी आहे. त्या संदर्भात बर्‍याच गोष्टी बदलता येऊ शकतात.
_________

>>>त्यावर पैसा खर्च करण्याऐवजी पर्यायी इंधनाचे स्रोत (उदा. सूर्य उर्जा) हे अश्म इंधनाला स्पर्धा करू शकतील अश्या स्वस्त दरात उपलब्ध होण्यासाठी त्यावरील संशोधनावर करणे जास्त गरजेचे आहे.

अगदी बरोबर आहे, पण त्याच बरोबर पब्लीक ट्रान्स्पोर्टेशनला चालना, अर्बन स्प्रॉल (वस्तीची घनता तुरळक करणे), कोळसा आणि खनीज तेलांना सबसिडी पण तेच रेल्वे गाड्या बंद करण्याचे धोरण असे अनेक प्रकार आहेत जे थांबवणे गरजेचे आहे आणि शक्य ही आहे.

याबाबतीत एक उदाहरण सांगतो. समरव्हील मॅसेच्युसेट्स या गावात १९७२ च्या सुमारास "कर्बसाईड रिसायक्लिंग"चा प्रयोग केला गेला. ऐकीव माहीती प्रमाणे तो संपूर्ण अमेरिकेतील पहीला प्रयोग होता. अर्थातच असफल झाला आणि त्यावेळेस जो हे काम रिसर्च म्हणून करत होता आणि जो नंतर त्याच गावात डिपिडब्ल्यू चा डायरेक्टर झाला त्याने अनुमान काढले की "कर्बसाईड रिसायक्लिंग" कधी शक्यच होणार नाही. पुढे गरजा आणि कायदे बदलले. रिसायकल होऊ शकणार्‍या गोष्टी कचर्‍यात टाकायला बर्‍याच ठिकाणी बंदी आणली. आपोआप एक बाजारपेठ तयार झाली आणि आज काय होते ते सांगायला नको....

>>>तसाच आणखी एक विचार म्हणजे, ह्या क्योटो प्रकल्प अंमलात आल्यावर दरवर्षी एका ध्रुवीय अस्वलाचा जीव वाचू शकतो पण आज दर वर्षी हजारो अस्वले शिकार करून मारली जातात तेव्हा अस्वलांच्या संवर्धनासाठी आधी ह्या शिकारीवर उपाय करायला नको का?

दोन चुका मिळून एक बरोबर होत नसते हा जुना सिद्धांत येथेपण लागू आहे.
-----

धन्यवाद

विविध विषयांवर आपण सगळेच तावातावाने चर्चा करतो. वाद-प्रतिवाद करतो. प्रत्यक्ष समोरासमोर असताना वाग्युद्ध देखिल करतो ह्यातूनही ध्वनी प्रदूषण,मन प्रदूषण(कलुशित होणे,दुसर्‍याला दूषणे देणे)वगैरे प्रदूषण होतच असावे असे नाही वाटत. :D(ही माझ्या मताची पिंक टाकली इथे मी!)

एकूणच सद्या आपण जे जे काही करतो आहोत त्यातूनही कोणते ना कोणते प्रदूषण होतच असते नाही का!
नफा-नुकसान,फायदा-तोटा,सत्य-असत्य्,प्रकाश-अंधार,ज्ञान-अज्ञान,खरे-खोटे वगैरे जसे जोडीने नांदते तसेच प्रगती-प्रदूषण(अधोगती) एकत्र नांदताहेत. सापेक्षता वादाच्या सिद्धांताप्रमाणे आघात-प्रतिघात वगैरे सारखे.
हे सगळे म्हणजे एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. म्हणूनच मी एक सिद्धांत मांडलाय(असे आश्चर्य चकित होऊ नका).
फायदा-तोटा,नफा-नुकसान ह्या सर्व गोष्टी 'हातात हात्'घालूनच चालतात. हे दुधारी शस्त्रासारखे आहे. एकीकडे खड्डा खणला की दुसरीकडे डोंगर बनतो. थोडक्यात परिवर्तन हा जगाचा स्थायीभाव आहे आणि हे अनादि कालापासून चालत आलेले आहे आणि अनंत काळापर्यंत चालू राहाणार आहे.