आधार कुणाचा?

तळेकरसाहेब,

कधी कधी वाटतं मुलांनी येथे यावं, आता इथेही चांगल्या, मोठ्या पगाराच्या नोकऱ्या मिळतात. आता परत या. मुंबईत किंवा पुणे येथे राहू शकता.' पण तिथे एवढी आरामाची जीवनशैली सोडून येणं सगळ्यांच्याच जिवावर येतं. आईवडिलांचा आक्रोश हृदयापर्यंत पोहोचतच नाही, त्याला कोण काय करणार?

क्या बात है तळेकर साहेब! परदेशस्थ मुलांच्या आईवडिलांचा मूक-आक्रोश आपण अगदी योग्य शब्दात मांडलात!

अहो फार लांब कशाला? आमच्या घराजवळचंच एक उदाहरण आहे. एका परदेशस्थ मुलाचे आईवडील इथे अगदी एकाकी अवस्थेत आयुष्य कंठत आहेत. आता दोघांची वयं झाली आहेत. त्यांचा मुलगा तिकडे अमेरिकेत बायको मुलांसमवेत अगदी मजेत मारे बंगला वगैरे बांधून राहतो आहे. पैसे वगैरे पाठवतो पण त्याच्या पैशांची आईवडिलांना खरंच गरज नाही. त्यांना आता म्हातारपणी मुलगा जवळ असावा, सून जवळ असावी असंच वाटतं!

म्हातारा-म्हातारीला काही आजारपण वगैरे आलं तर दवाखान्यात, हॉस्पिटलात वगैरे पोहोचवण्याकरता मीच धावपळ करतो. मला त्याचे वडील डोळ्यात पाणी आणून अनेकदा,

"तात्या, मी मेलो की माझ्या मुलाला वगैरे कळवण्याच्या भानगडीत पडू नकोस. त्याला आईवडीलांची काहीही किंमत नाही. तूच मला अग्नी दे!"

असं म्हणतात तेव्हा मला त्यांची खरोखरंच दया येते!

असो, त्या मुलाचीही काही बाजू असेल! आपल्याला काय कल्पना? परंतु जर एखाद्या मुलाचे आईवडील इथे भारतात त्याच्यासाठी तळमळत असतील तर काय उपयोग त्या मुलाचा आणि त्याच्या त्या पैशांचा?

अवांतर - तळेकरसाहेब, याच विषयावर मी माझे आबा जोशी हे व्यक्तिचित्र लिहिले आहे. मनोगतावर ते कधीकाळी खूप गाजले होते!

असो...

आपला,
(निवासी भारतीय!) तात्या.

कधी कधी वाटतं मुलांनी येथे यावं, आता इथेही चांगल्या, मोठ्या पगाराच्या नोकऱ्या मिळतात. आता परत या. मुंबईत किंवा पुणे येथे राहू शकता.'

हे तुमचं वाक्य मनाला भिडलं. तुम्ही लिहिलेलं अक्षरन् अक्षर खरं आहे. मी नव-यासोबत इथे आले तेव्हा आईच्या मनाची स्थिती समजूनही काही उपयोग नव्हता. तिला भेटताना गळा दाटून आला होता. ती म्हणाली, " आकाशी भरारी घेणा-या पाखराचे पाय आणि पंख बांधून नसतात ठेवायचे... फक्त तुझं घरटं इथे आहे हे मात्र विसरू नको." आईचे हे शब्द आजही आठवले की, उठून निघून सरळ भारतात यावे असे वाटते. तुमच्या या लेखाने पुन्हा हा विचार मनाशी घट्ट होऊ लागला आहे.

- (पूर्णपणे भारतीय) प्राजु

मा. तळेकरसाहेब,

लेख चांगला आहे. या प्रश्नाची भारतातील मंडळींची बाजू तुम्ही चांगली मांडली आहे.

पण प्रत्येक नाण्याला दोन बाजू असतात, तळेकरशेठ!! :)

त्यातून आजकाल "कोणीही यावे आणि अनिवासी लोकांना टपली मारून जावे" याची फॅशनच झाली आहे. :))

तसे कशाला, आपण चार दिवस थांबूया. दुसरी बाजू मांडण्यासाठी कोणी नव्या दमाची, तरणी पोरं उतरतात की मला म्हातारया शेलारमामाला मैदानात पाठवतात ते बघुया!

"कायरं अनिवासी पोरांनु! हाये का कोनी हिमतीचा? का समद्यांनी शेपूट घातली?" :))

तरीही तुमचाच,

(पिकल्या डुईचा) पिवळा डांबिस

अगदी खरं. पिवळा डांबीस म्हणतात ते ही खरे आहे.

त्यातून आजकाल "कोणीही यावे आणि अनिवासी लोकांना टपली मारून जावे" याची फॅशनच झाली आहे. :))
खरंच असे झाले आहे.

-(सध्या अमेरिकेत) प्राजु

नोकरीनिमित्त तरूणांना गाव /देश सोडून इतरत्र जावे लागते. हा प्रश्न आजचाच नाहीये. आजपासून काही वर्षांपूर्वीपर्यंत एकत्र कुटुंब पद्धती होती. त्यामुळे ही समस्या तितकी गंभीर नव्हती. मात्र जसजशी विभक्त कुटुंब पद्धती अंमलात आली आहे तेव्हापासून ही समस्या जास्त तीव्र होत चाललेय. इथे दोष फक्त तरूण मंडळींना देणे योग्य होणार नाही. काही प्रमाणात आपल्या सारख्या ज्येष्टांचाही दोष असतो. विशेषतः स्वभावाचा दोष. आपण वागलो,वागतो तेच बरोबर आणि सद्याचे तरूण वागताहेत ते सगळे चूक असे म्हणणे. म्हणून
दोष असलाच तर खरे तर तो परिस्थितीचा असतो. नोकरीसाठी जर अन्यत्र राहावे लागले (इथे परदेश/अन्य शहर/गाव अभिप्रेत आहे) तर मुले अशावेळी आपल्या वृद्ध पालकांना आपल्या बरोबर ठेऊ शकतात. पण बर्‍याच वेळा अनुभव असा असतो की ही वृद्ध मंडळी आपला गाव सोडायला तयार नसतात. काही जण असे गावे सोडून मुलांबरोबर जातातही. पण भिन्न वातावरणाशी जुळवून घेणे त्यांना जमत नाही. त्यामुळेही नाईलाजाने ते पुन्हा आपल्या गावी परततात आणि एकटेपणाचे जीवन जगतात.
म्हातारपणात स्वभाव हटवादी होत असतो. त्याचाही त्रास त्यांना स्वतःला आणि कुटुंबातील इतरांना होत असतो. त्यामुळे एकत्र राहून दोन दिशांना तोंडे असण्यापेक्षा दूर राहून जवळीक असावी म्हणूनही काही जणे वेगवेगळे राहतात. अर्थात त्याचा नकळत होणारा परिणाम म्हणजे अशा वृद्ध माणसांकडे नाईलाजाने का होईना पण होणारे दूर्लक्ष; प्रकृतीची हेळसांड वगैरे.
तरूणांनी वृद्धांच्या समस्या समजून घेऊन त्यांच्याशी शक्यतोवर जमवून घेणे आणि वृद्धांनीही सद्याच्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न करत आणि आपल्या अपत्यांच्या दैनंदिन जीवनात ढवळाढवळ न घेण्याची खबरदारी घेतल्यास हा प्रश्न बर्‍यापैकी सुटू शकेल.
त्यामुळे मी दोष कोणा एकाला देणार नाही. दोष असलाच तर तो परिस्थितीचा आणि त्या प्रमाणे आपल्यात बदल न घडवणार्‍यांचा.

काळ ज्या प्रमाणे बदलतो तसे आपण बदलयला हवे. मुलांनी नोकरी / व्यवसाया निमित्त दूर जाणे हे क्रमप्राप्तच आहे. [ मुलीने सासरी जाण्यासारखेच....] आपल्या संगोपनासाठी त्यानी ईथे रहावे अशी अपेक्शा करणे म्हणजे त्यांचे पंख छाटण्या सारखेच आहे.
आपणच त्यांना घडवण्यास मदत करतो, मोठे करतो,भरारी घेण्यास शिकवीतो ; आणि त्यांनी भरारी घेतली कि घायाळ होतो.
व्रुद्धांचे प्रश्न जरूर आहेत. जरा वेगळ्या नजरेने बघुया. आपण सुखी राहूया ,त्यांना सुखी ठेवूया.
[एक विचार चमकला... आपल्या मुलांच्या म्हातारपणी हा प्रश्न किती मोठ्ठा झाला असेल ?त्यांचे समूपदेशन आपणच आत्ता करायला नको ना?] आपण आपले प्रश्न मांडल्याने 'आपण दूर आलो हा अपराधच केला' असे आपल्याच मुलांना वाटेल.

एक पर्याय म्हणून पुण्याला परांजप्यांनि 'अथश्री' नावाचा प्रकल्प केला आहे . अशी योजना हि यावर उपाय नाही का ठरू शकत?

आज मुंबईतील कोळी-भंडारी इत्यादी मूळ रहिवासी सोडले तर बाकीचे कोण आहेत? कुठून आलेत? कशासाठी आलेत?

आपापले गाव सोडून शिक्षणासाठी, कचेर्‍या-कारखान्यातून काम करण्यासाठी तरुणांनी मुंबई गाठली. सर्वांनीच काय आपल्या आई-वडीलांना येथे आणले नाही. प्रत्येकाची कारणे वेगवेगळी. मुंबईतील जागा लहान म्हणा वा घरच्या शेतीवाडीकडे बघायचे आहे म्हणा, पण बहुतेक घरात वृद्ध आई-वडील गावी आणि तरुण मंडळी मुंबईत हेच दृश्य होते/आहे. कोकणच्या अर्थव्यवस्थेला "मनी ऑर्डर इकॉनॉमी" हे नाव काय उगाच नाही पडले! पुलंचा "अंतू बर्वा" काल्पनिक नाही!!

आता याच मंडळींची मुले परदेशी जाऊ लागली / राहू लागली तर एवढा बाऊ कशापायी? त्यांनी जे केले त्याचेच हे विस्तारीत रूप नव्हे काय?

मला स्वतःला यात वावगे वाटत नाही. अर्थात मतभिन्नता असणार हेदेखील मला मान्य आहेच.

मुलांचे संगोपन केले, त्यांना उत्तम शिक्षण दिले की आई-वडीलांची जबाबदारी संपली. पुढचे निर्णय त्यांनी मुलांवरच सोडलेले बरे. (हेच त्या मुलांनाही लागू होतेच!). कारण जेव्हा परदेशी वाढलेली त्यांची मुले जरा मोठी होताच "डेटींगच्या" गोष्टी करू लागली तर दचकू नये तसेच आपल्या शाळकरी समवस्क मित्र / मैत्रीणींबरोबर "स्लीपओव्हर्"ला गेली तर आता ते काय करताहेतच्या काळजीने स्वतःच्या झोपेचे खोबरे करून घेऊ नये!

Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

मी स्वतः अनिवासी असल्याकारणाने मला अनेकवेळा सामोरा आलेला!
ह्यावर खूपच लिहिले गेले आहे आणि लिहिण्यासारखेही आहे.
प्रत्येक माणसाची काही तत्व (प्रिंसिपल्स) आणि काही मूल्यं (व्हॅल्यूज) असतात, किंवा निदान असायला हवीत.
तुमचं वय, अनुभव, आयुष्यातला टप्पा ह्या नुसार तुमच्या मूल्यांमधे थोडा-थोडा फरक पडत जातो, आणि तो सापेक्ष असतो.
ते योग्यही आहे नाहीतर आयुष्य तुंबून राहील. (अर्थात हा बदल चांगल्याकडे नेणारा आहे असं इथे गृहित आहे!)
तत्वं ही बहुतांश पक्की असतात (ती बदलण्यासाठी खरोखरच काही तरी उलथापालथ घडणारं आयुष्यात आलं तर ती ही बदलतात. पण साधारणतः नाही)!
परिस्थितीचा तत्वांशी झगडा सुरु झाला की प्रश्न निर्माण होतात!
वरती प्रमोदकाका आणि सुनील यांनी म्हणल्याप्रमाणे पिढीदरपिढीतील फरकामुळे काही तडजोडी ह्या अपरिहार्य असतात. तर काहीवर मार्ग निघू शकतो. पुढच्या-मागच्या पिढीतल्या प्रत्येकाच्या लवचिकपणावर आणि मार्ग काढण्याच्या क्षमतेवर उत्तर अवलंबून असतं.

आई-वडिलांना टाकून पुढे जाणं हा कृतघ्नपणाच आहे. पण हा करणारे अनिवासीच असतात असे कुठे आहे?
आपल्या हक्काच्या घरात मुला-सुनांसमवेत राहूनही "निराधार" असलेले काही लोक मला व्यक्तिशः माहीत आहेत! जे मन मोकळं करायला माझ्यासारख्या वर्षा-दोनवर्षातून भारतात येणार्‍यांची वाट बघतात - केवढा भीषण विरोधाभास आहे हा!!
सुदैवाने माझ्या आई-वडिलांना (आणि त्यामुळे मला) असे प्रश्न नाहीत हे मी माझे भाग्य समजतो.

खलील जिब्रान ची एक कविता देतोय त्यात त्याने हेच सत्य मांडलेले आहे.

चतुरंग

बेसनलाडू, प्राजु, केशवराव, प्रमोदराव, सुनिल, आणि चतुरंग,

वा रं पठ्ठे हो! माज्या म्हातारयाच्या आवाहनाचा मान राखलात!!
मन भरून पावलं!!!

आपलाच,
(आनंदाश्रू पुसनारा) पिवळा डांबिस

प्रत्येक व्यवस्थेचे गुण - दोष असतातच. जसे स्वत:च्या लेक-सुना नातवंडात राहून पोरके झालेले आईबाप पाहीले आहेत ,तसे आई -बाप (सासू सासर्‍यांवर) प्रेम करणारे लेक-सुना देखील मी पाहील्या आहेत...ईथे एकच मुद्दा आहे तो सारासार विवेकाचा... जेंव्हा आई वडीलांची हाक येईल तेंव्हा सर्व पाश तोडून जाणे हे मला रास्त वाटते.
छोट्या भांडणातून आईबापाला वृद्धाश्रमात टाकायला निघालेला एक नातलग पाहीला... तसेच आपल्या मुलीमुळे तिचा नवरा आईबापाला वृद्धाश्रमात टाकत आहे हे कळल्यावर वरमलेले तिचे मातापिता देखील पाहीले आहेत. जगात जसे चांगले आहे तसे वाईट देखील आहे.. काय घ्यावे काय नाही हे विचारांती ठरवावे...
(अमेरीकेत येऊन गोंधळलेला)
डॅनी..
पुण्याचे पेशवे

पाल् करान्चा शालि,
आपण नक्की कोणत्या चुकांबद्दल बोलत आहात? कारण...

स्वःतच्या मनसारखि उत्तरे मिलालि म्हनुन अभिनदन करन्या सारखे काहिच नाहि आहे.

चुका तर आपल्या लेखनातही आहेत...

(कन्फ्यूस्ड) प्राजु

हे मान्य की आई वडिलांची जबाबदारी घ्यावी..भारतात रहाणारी किती मुलं आणी सुना आवडीने आई वडीलांची काळजी घेतात? अर्धे बँगलोरला जातात उरलेले हैद्राबादला आणि बाकिच्यांच पटत नाही म्हणुन एकाच गावात वेगवेगळे रहातात असेही कितितरी आहेतच की! जवळ रहाणारे सुद्धा रोज भांडंणं करणारे आहेत....कमीत कमी आम्ही त्यांची काळजी घेण्यात असमर्थ नाही आणि सतत प्रयत्नशील असतो हे तरी चांगलं नाही का..परवाच ओळखीच्या एका मैत्रीणीने हार्ट ऑपरेशन चा सगळा खर्च करुन बँक बॅलंस संपला आणि पुढच्या ट्रीटमेंट साठी पैसे मागितले...कमीतकमी आम्ही अशी वेळ कधी येऊ देणार नाही हे तर मान्य करा..आम्हीहि इथे चैन करत नाही गाड्या चालवतो तर चैन वाटते लोकांना पण आम्हाला दुसरा ऑप्शन नाही...आम्हीही सारखे पैसे जमवून त्यांच्या नावावर करत असतो..मग ह्याला काहीच व्हॅल्यू नाही का?

खरंय वरदा म्हणते ते... पूर्णपणे सहमत आहे वरदाशी..

- प्राजु

चांगला विषय आहे. सध्या ह्याच विषयावर एक पुस्तक गाजत आहे, ते म्हणजे अपर्णा वेलणकरचे "फॉर हियर ऑर टू गो"

नक्की वाचा, वेळे अभावी ह्या बद्दल प्रतिक्रिया पुन्हा केव्हातरी ......

एक अनिवासिय भारतीय .......

मानस

डांबिसकाका,
अगदी खरं बोललात. आणि हो ती गोष्टही माहिती आहे मला... :)))
पां. च्या शा. ला (पाल् करान्चा शालि) एम्.ए.चा पेपर सोडवायची घाई झाली आहे.. हे नक्की.

- प्राजु