सासू ही 'आई' का होवू शकत नाही?

[ अवांतर- माझ्या मते भारतीय विवाह पद्धतीत ज्या प्रोसीजर लिहिल्या गेल्या त्या पाहून युरोपमधील उद्योगधंद्यांनी आय एस ओ वगैरे स्टॅंडर्ड लिहीली.] लग्नविधी हे पुजापाठ वगैरे अशा नजरेने आपण बघत नाहीच. ते एक मोठ्या चतुरतेने मांडलेले विधी आहेत. त्याला सध्या आलेले रुप नजरेसमोर न आणता जर त्या विधींच्या पलिकडे पाहिले तर त्यातील चतुराई दिसते. ज्या समाजाने हे विधी मान्य केले आहेत ते त्यांनी स्वीकारलेले असतातच. त्यास बरा पर्याय असेल तर त्याचाही वापर केला जातो. तरीही तुम्ही-आम्ही ज्या समाजात राहतो, त्या समाजाने मुलीने सासरी जाणे हेच मान्य केले आहे.- मुली सासरी जातात व नाव बदलतात. अपत्यास, कुटूंबास अधिकृतपणा- कायद्याने व सामाजिक रितीने येण्यासाठी हे करावेच लागते. - जो पर्यंत कायदा तसा आहे तो पर्यंततरी. पुढे पुरुषाने लग्न झाल्यावर पत्नीचे आडनाव घेऊन तिचे नाव वडीलांच्या जागेवर घेऊ देण्यास कायदेशीर व सामाजिक मान्यता मिळाली की, ते ही शक्य होईलच; आजतरी ही परिस्थीती नाही. वधूचे आई-पिता आता ह्या कन्येवरील "हक्क" सोडत आहेत असा एक मेसेज कन्यादान विधीतून दिला जातो. (त्यामुळेच लग्नानंतर जन्मदात्रीचा त्यांच्या संसारातील ढवळा-ढवळ उचित नसावी.) तुमचा विरोध कन्यादान ह्या शब्दातून ध्वनित होणाऱ्या अर्थाला आहे की, त्यातून दिल्या जाणाऱ्या मेसेजला? सप्तपदीतून जे मेसेज नवरा-बायकोला दिले जातात ते ही जर तटस्थपणे पहा. ते फक्त स्त्रीलाच लागू पडतात असे नव्हे. नवऱ्यानेही हे समजून घेणे आवश्यक असावे की, ही स्त्री माझ्याबरोबरीने संसाराला तयार होतांना तीने सर्वस्वाचा त्याग करुन माझ्या बरोबर येत आहे. तिला तीच्या इगो पेक्षा काय महत्वाचे वाटत आहे- माझ्या बरोबरीने कशा स्वरुपाचा संसार करायचा आहे हे ती मला सांगते आहे. आणि हे ती सगळ्या मान्यवर कुटूंबियांसमोर, समाजातील इतर नातेवाईकांसमोर सांगत आहे. हे ही तिच्या मनाच्या मोठेपणाचे लक्षण आहे. हे त्याला समजणे आवश्यक आहे. [मराठी-हिंदीतील सिरियल मधील स्त्री पात्रांच्या कळत-नकळत घडणाऱ्या घटनांना विवाहसंस्थेच अधिकृत स्थान नाही हे दोघांना त्यावेळेस समजावे हेच त्यातून सांगायचा प्रयत्न केला गेला आहे.- मोठ्या चतूरतेने] मग सौभाग्याची लक्षणे म्हणून त्या स्त्रीस जी आभूषणे द्यावी लागतात ती परीधान करणे ह्यातील मेसेज काय हे स्त्रीयांना इतरांनी काय सांगावे. त्यामुळे जुने ते मुर्खपणा असा सरसकट विचार अयोग्य आहे. त्यातील जो मेसेज देता यावा त्यासाठी तो सोहळा अधिकाधिक आनंदी वातावरणात व सर्व कुटूंबियांच्या साक्षीने व्हावा ह्यासाठी ज्या विधींचा प्लॅटफॉर्म दिला गेला त्यास आलेल्या भ्रष्ट स्वरुपाला तुम्ही नावे ठेवत असाल तर मान्य आहे. प्रत्येक धर्माने जवळपास अशाच रितीने लग्नविधींना स्वरुप दिले आहे. तुम्हे निका कुबूल है असो किंवा डू यु ऍक्सेप्ट हिम/हर ऍज युवर हजबंड/वाईफ असो, तो विधी एक विशिष्ठ मेसेज देण्यासाठी दिला गेला आहे. अनेकदा मुलींना स्वतःच्या घरी लाडाकौतूकात वाढवले जाते. आई तर तिच्या असंख्य चूका पोटात घेत असते. पण मग अशा मुळे त्या मुलीला त्या वातवरणाची स्वय होऊन बसते व जेव्हा इव्हॅल्युएटर वेगळा होतो तेव्हा त्या चूका खपवून घेतल्या जात नसतील तर घोटाळा होणारच. अर्थात हेच सासू-सुनेच्या बेबनावचे एकमेव कारण आहे असे मी मानत नाही. - पण महत्वाचे कारण आहे ह्याची मात्र खात्री आहे. वर म्हणाल्याप्रमाणे सासूला सासूगिरी म्हणजे काय हे शिकवणारी मिडीया काय आहे? कोणालाच आपल्यापेक्षा वरचढ व्यक्ति आपल्यावर वरचष्मा गाजवू पहात असेल तर इगो दुखावला जातोच व त्यास ती व्यक्ति विरोध करते. मी मांडलेले विचार तुम्हाला तुमचा इगो दुखावेल असे वाटले तेर तुम्ही त्यास तुमची मते कशी जास्त योग्य आहेत हे सांगणारच. मुद्दा असा की, अशा इगो-रिलेटेड ताणतणावच्या मानवी भाव-भावना फक्त सासू-सुनेच्या सेटअप मधे होत नाहीत त्या सगळी कडे सदा-सर्वकाळ होत आहेत- आजन्म राहतील- नोकरीत, दुकानात (दुकानदाराने तुमच्या कडे लक्ष दिले नाही की), रस्त्यावर- रिक्षावाल्याने तुमच्या इच्छीत स्थळी येण्यास नकार दिला तर, वगैरे. तुम्ही त्याबद्दल त्रागा करता व तुम्हाला ते तेथेच विसरुन पुढे जावे लागते. पण सासू-सुनेच्या बाबतीत ते जर रोज अथवा नेहमी होत राहिले तर त्यावर इलाज काय? सुरुवातील नुसता त्रागा नंतर ही रोजची कटकट, इथून सुरु झालेला प्रवास वेगळे होऊन संपतो.