जन्माला येणारा प्रत्येक मनुष्य हा हिंदू असतो

प्रायोपवेशन म्हणजे जीवनात कृतार्थता आली आणि आता काही उरले नाही (अवघा रंग एक झाला) अशी भावना आली की जीवन संपवायची पद्धत आहे. त्याउलट आत्महत्या ही आयुष्यात आलेल्या निराशेतून केलेली तात्काळ घडणारी कृती आहे. आत्महत्येत माणूस पाण्यात बुडेल, विष घेईल, गळफास लावेल, कड्यावरून उडी मारेल - थोडक्यात आत्महिंसा करेल. त्यात स्वतःस आणि इतरांना धक्का असतो. पण प्रायोपवेशन ही जीवन पायरी पायरीने संपवायची पद्धत आहे. त्यात त्यामुळे मनुष्यास (काही कारणाने) जमले नाही तर पुर्नविचारास वाव असतो. तसेच नातेवाईक-सहकारी-फॉलोअर्स ना मनाची आणि इतर कसली असेल तर ती तयारी करायला वाव असतो. सावरकरांनी १ फेब्रुवारीस प्रायोपवेशन करत आहे म्हणून जाहीर केले आणि २६ फेब्रुवारीस त्यांचे देहावसन झाले. विनोबांना पण मला वाटते साधारण आठवडाभर वेळ लागला. आत्महत्या इतक्या वेळ चालत नाही. मला वाटते पार्श्वनाथ जैन या तिर्थंकराने देखील प्रायोपवेशन केले होते. ज्याचा प्रभाव धर्मानंद कोसंबींवर होता. एका (शेवटच्या) क्षणी त्यांना देखील प्रायोपवेशन करावेसे वाटले आणि त्यांनी तसे ते चालू केले. पण गांधीजींनी त्यांना तसे न करायची विनंती केली, जी धर्मानंदांनी ऐकली. पण नंतर काही दिवसांमधे/महीन्यांत त्यांना नैसर्गिक मृत्यू आला. प्रायोपवेशनात हळू हळू अन्नपाणी वर्ज्य केले जाते आणि देहाच्या हालचाली कमी करत आणल्या जातात. मला वाटते, ते येरागबाळ्याचे काम नाही. कारण त्यातून जे साध्य करायचे आहे ते म्हणजे मृत्यू कधी येईल याची कुणालाच कल्पना असू शकत नाही. विनोबांच्या वेळेस वाचल्याचे अंधुकसे आठवते की जेंव्हा व्यक्ती प्रायोपवेशन करू लागते तेंव्हा त्या व्यक्तीस कमीत कमी त्रास होण्यासाठी बाहेरून काय उपचार केले जातात वगैरे. पण नीटसे आठवत नाही. जन्मापासून कॅलिफोर्नियातील सद्गुरू सिवया सुब्रम्हण्यम स्वामी यांना कॅन्सर झाला होता. त्यांच्या जेंव्हा लक्षात आले की त्यावर काही उपाय नाही, तेंव्हा त्यांनी फक्त पेनमेडीकेशन चालू ठेवले आणि बाकी प्रायोपवेशन करून देहत्याग केला.