सैपाकाची पथ्ये

जी घर चालवायला नकार देते,

ज्ञानेश्वर माऊलींनाही फक्त भिंत चालवायला जमली. घर चालवणाऱ्या बायका तुम्हाला कुठे दिसल्या?

चर्चाप्रस्ताव कुठल्या अर्थाने अश्लील वाटला हे जाणून घ्यायला जरूर आवडेल. जीए कुलकर्णींच्या पत्रात त्यांनी लिहिल्याप्रमाणे मराठीमधले प्रत्येक क्रियापद (लैंगिक कोटीस्वरूप) द्वयर्थी वाटू शकते त्यातला हा प्रकार आहे काय ? असल्यास, याच लेखाबद्दल विशेषत्वाने अश्लीलतेची आठवण का यावी हे मला नीटसे उमजलेले नाही.

(डिस्क्लेमरः सर्वप्रथम, हा प्रतिसाद हा (या धाग्याकरिता दिलेला प्रतिसाद असला, तरी) आजानुकर्ण यांच्या प्रतिसादास थेट उपप्रतिसाद नाही, किंवा (या धाग्याशी संबंधित असला, तरी) आजानुकर्ण यांच्या प्रतिसादाशी थेट संबंधितही नाही. केवळ आपला प्रतिसाद वर आणून लिंबुप्रकाशात - लाइमलाइटात - दाखल करण्यासाठी वापरलेली ही एक हीन आणि हिडीस ट्रिक आहे. तरीही, आजानुकर्ण यांनी माझे मत विचारलेले असल्यामुळे ते मांडण्याचा प्रतिसादाचे शेवटी जरूर प्रयत्न करेन. डिस्क्लेमर समाप्त.) पाकसिद्धी हा अनुभवसिद्ध प्रकार असून अनुभवाने सैपाकाच्या दर्जावर फरक पडत असावा, असा एक कयास आहे. 'आधी हाताला चटके, तेव्हा मिळते भाकर' या बहिणाबाईंच्या (?) उक्तीप्रमाणे, बसलेले चटके जितके अधिक, तितका भाकरीचा दर्जा चांगला, असे काही गणित असावे, अशी शंका निर्माण होते. (उक्तीची 'अरे संसार, संसार' अशी सुरुवातदेखील सहेतुक असावी, असेही वाटू लागते.) याच संदर्भात, ज्यातत्यात ओढूनताणून (आणि मोडूनतोडून) पु.लं.ची वाक्ये घुसडण्याच्या चालू प्रथेस अनुसरून, पु.लं.चे एक वाक्य उद्धरण्याचा मोह अनावर होतो. (वाक्य अर्धवट आठवत असल्यामुळे मूळ शब्दांबरहुकुम नाही, हे जनरीतीस साजेसेच झाले.) "(आणि म्हणूनच) आजीच्या हातच्या पुरणपोळीची सर आईच्या हातास नाही, आणि पत्नीच्या तर मुळीच नाही" असे काहीसे ते वाक्य आहे. (गरजूंनी 'हसवणूक' या संग्रहातील 'माझे खाद्यजीवन' हा लेख मूळ वाक्यासाठी जरूर धुंडाळावा.) भाईकाका आम्हाला गुरुस्थानी असल्यामुळे त्यांच्या विधानाबद्दल शंका घेण्याचा उद्देश अर्थातच नाही. पण दुर्दैवाने या बाबतीत आमच्याजवळ असलेला त्रोटक विदा हा पूर्णपणे ऐकीव, अनेक्डोटल स्वरूपाचा असून त्यात प्रचंड विरोधाभास आहे. म्हणजे, एकीकडे "तुझ्या हातचा सैपाक माझ्या आईच्या हातच्या सैपाकासारखा होत नाही" असे आपल्या नवपरिणीत पत्नीला सांगणारे नवरे भरपूर असतात, असे ऐकलेले आहे, तर याउलट, "You cook just like my mother. She is a lousy cook, too." असे आपल्या पत्नीस ऐकवणार्‍या पतीबद्दलचा विनोदही ऐकलेला आहे. त्यामुळे खरे काय ते कळत नाही. तरी चर्चाप्रवर्तकाने 'आजी, आई आणि पत्नी यांच्या हातच्या सैपाकाच्या चवीची तुलना' याबद्दलची आपली अनुभवसिद्ध (असल्यास) तज्ज्ञ टिप्पणी (expert comments) मांडल्यास ती सर्वांनाच उद्बोधक ठरावी, असे वाटते. इतर इच्छुक सदस्यांनीही बहीण, मुलगी, वडील, भाऊ, मुलगा अशा किंवा इतरही परिवारसदस्यांच्या, नातेवाइकांच्या अथवा मित्रमैत्रिणींच्या हातचा सैपाक चाखण्याचा अनुभव गाठीशी असल्यास, तुलनात्मक चवीबद्दलची मते विदागारात दाखल केल्यास ते विदासंचयवृद्धीसाठी फायद्याचे ठरावे, व या धाग्याचे फलितही साध्य व्हावे.

पंगा यांचे मत वाचायला आवडेल.

हा चर्चाप्रस्ताव अश्लीलतेकडे झुकतो किंवा कसे, हे निश्चितपणे सांगता येणे कठीण आहे. आपण खाली अन्य एका प्रतिसादात निर्दिष्ट केलेल्या प्रस्तुत चर्चाप्रस्तावकाच्या दुसर्‍या एका चर्चेवरून आपल्याला तशी शंका आली असल्यास आपल्याला मी दोष देऊ शकत नाही, परंतु केवळ शंकेपोटी आपल्याशी ठाम आणि जाहीर सहमती दर्शवणे मला थोडे कठीण वाटते. मात्र, प्रस्तुत चर्चा ज्या प्रकाशात वाचली जाणे अपेक्षित आहे, त्याच प्रकाशात माझा प्रस्तुत प्रतिसादही वाचता (आणि वाचण्यात) यावा, एवढेच नमूद करून आपले स्वल्प मतप्रदर्शन मी आवरते घेतो. "If you can't beat them, join them."

मोल्सवर्थ भटाने 3 शब्द बरोबर दिले आहेत. मात्र स्वैंपाक हा चुकीचा वाटतो. वझेसाहेबालाही 3 शब्द बरोबर वाटतात दुवा १ दुवा २

सैपाक (स्वैपाक / स्वयंपाक) न करता येणारी कोणी व्यक्ती तुमच्या पहाण्यात आहे का? आणि नसेल तर पहिला मुद्दा अनाठायी आहे. या सर्व शिक्षणाबरोबरच "सुरूवातीलाच मोदक किंवा आल्याच्या वड्या बनवू नयेत, पण सुरूवात अगदी सोप्या पाकृंपासून केलीत तर उत्तम" असा काही उत्तेजनार्थ सल्ला आला असता तर नवथर सैपाक्यांना प्रेरणा मिळेल.

कृपया या लेखापुरता सैपाक हा शब्द एखाद्या टेक्निकल टर्म प्रमाणे वापरावा ही विनंती. 'स्वयं' शब्दातल्या मर्यादा टाळण्यासाठी मी तो वापरतो आहे, हे मूळ चर्चाप्रस्तावात स्पष्ट केलं आहे. प्रांतीयता यात आणू नये - किमान शब्दाबाबत तरी. सैपाकाच्या प्रांतीय वैविध्यावर जरूर लिहावे.

गणपा सारख्यांचे धागे वाचताना "जीवन त्यांना कळले हो" असे म्हणावेसे वाटते.

मला गणपाचे धागे वाचताना 'जेवण त्यांना कळले हो' असे म्हणावेसे वाटते. हॉ हॉ हॉ.

अर्थात सैपाक येण्याच्या बाबतीत अस्मादिकांची अवस्था "कळतं पण वळत नाही" ही आहे हेही मान्य करतो. काही गोष्टी शिकायच्या राहून गेल्या खर्‍या.

काय भाऊ, काय सांगता? लग्न होऊन इतकी वर्षं झाली तरी सैपाक येत नाही? हा तुमचा विनय म्हणावा की आणखीन काही? कदाचित "वळतं पण कळत नाही" अशी अवस्था असेल...

उदरनिर्वाहासाठी लोकांना जेवू घालतो(आणि घरी येऊन बायकोला जेवू घालतो). लकी बास्टर्ड !

बरेचदा प्रश्न एखादि गोष्ट साधी आहे कि नाहि यापेक्षा ती एखाद्याला करायला आवडते की हा असतो.

स्वप्न, सत्य, गुण व सिद्धता यांचा ऊहापोह करून तुम्ही स्वयं शब्दाचं महत्त्व अधोरेखित केलंत त्याबद्दल धन्यवाद. आपला हातगुण शेवटी खरा असला तरी नेहेमीच अ मॅन इज नॉट अॅन आयलंड... तरीही आपले मुद्दे वाचून स्वयं शब्दाला अधिक मान प्राप्त होईल ही आशा.

निळ्या, याच बाबतीत गुर्जींनी मला एक छोटेखानी व्याख्यान पुस्तक प्रदर्शनात दिलं होतं त्याचीच पुन्हा एकदा आठवण झाली. मुलींना थोडेफार धडे आई, ताई, इ.इ. घरातल्या ज्येष्ठ स्त्रियांकडून मिळतात हे उत्तमच होतं आणि आहे. पण मुलांची मात्र कुचंबणा होते. एक अतिशय महत्त्वाचा मुद्दा मांडल्याबद्दल बालक निळे यांचे आभार.

फारतर मुलींना सैपाकाचे चार धडे आईकडुन मिळत असावेत, बहुदा, सैपाक हीच यशस्वी लग्नाची गुरुकिल्ली आहे आणि चांगला सैपाक जमणे हे स्त्रीचेच काम आहे. अन्यथा नवरा शेण खायला बाहेर जातो

असहमत... नाईलभाऊ, तुम्ही स्त्रीविश्व फर्स्टहॅंड किती बघितलंय माहीत नाही. पण मी जो अनुभव घेतला आहे, त्यात सैपाकाचे शास्त्रशुद्ध धडे मुलींना देण्याची पद्धत नाही. पाण्यात पडल्यावर पोहोता येते, तसेच लग्न झाल्यावर सैपाक येईल असे गृहीत धरले जाते. फारतर नवऱ्याच्या हृदयाचा मार्ग त्याच्या पोटातून जातो, इतपतच कानमंत्र वडीलधाऱ्या स्त्रियांकडून मिळतो. सैपाक हे केरवारा, धुणीभांडी इ. प्रमाणे chore वाटावे असेच वातावरण मी पाहिलेल्या भारतीय घरांत असते. उपवर मुलीला सैपाकाची शास्त्रशुद्ध माहिती (पाकसिद्धी, सादरीकरण आणि आस्वाद) देण्याची प्रथा नाही. सैपाकासकट सर्व chores सुखी संसारासाठी आवश्यक समजली गेली तरी मी पाहिलेल्या समाजात या सर्व संसारासाठी, नवऱ्यासाठी करायच्या गोष्टी हेच ठसवलं जातं. स्वतःच्या आनंदासाठी सैपाक कसा करावा याबद्दल बहुतांशी अनभिज्ञता आढळून येते.