मराठी पुस्तके कधी बेस्ट सेलर होणार ?

तुम्हालाही हे आणि त्यावरचे प्रतिसाद, आणि त्यात दिलेले दुवे वाचण्याची अत्यंत गरज आहे, नुसते गरम विषय घेऊन त्यावर काथ्याकुटं केली की झालं का? कचरा करून टाकलाय नुसता बोर्डावर.

इंग्लिश भाषा आणि मराठी भाषेतील पुस्तकांची 'खप' ह्या मुद्द्यावरुन तुलना मला तरी पटत नाही. मराठी भाषेतील पुस्तकांचा वाचकवर्ग, इंग्लिश भाषेतील पुस्तकांच्या वाचकवर्गापेक्षा संख्येने कमी आहे, असे मला वाटते, मग मराठीतील एखाद्या पुस्तकाची एकापेक्षा अधिक आवृत्त्या निघून विक्री झाली, तरीही ती इंग्लिश भाषेतल्या पुस्तकांच्या खपापेक्षा कमीच वाटेल ना? मेव्या, दोन्ही काथ्याकुटं वेगळी आहेत.

>>>>> नुसते गरम विषय घेऊन त्यावर काथ्याकुटं केली की झालं का? कचरा करून टाकलाय नुसता बोर्डावर. काय झेपलं नाही बुवा. म्हणजे आता काथ्याकुटं करायचीच नाहीत का? आणी हा विषय आधी येवून गेला असेल तर जुन्या काथ्याकुटं ची लिंक मिळेल का? बाकी यशोधरा यांच्याशी सहमत. --

मराठीतपण पुस्तके असतात ? च्यायला ऐकावे ते नवलच. आमचा नान्या काय काय ते हैदोस, उनाड मैना वगैरे वाचतो असतो तेवढे माहिती होते आपल्याला.

मराठीत अनेक पुस्तकं आहेत ज्यानी वैयक्तिक खपाचे अनेक विक्रम केले, मोडले. शिरवळकरांचं दुनियादारी, बरसात चांदण्यांची, झूम, लटकंती हे काही बेस्ट-सेलर्स! बाबासाहेब पुरंदरे यानी लिहिलेलं राजा शिवछत्रपती गेल्या वर्षी पुनरावृत्तीसाठी आलं तेव्हा ४ महिने वेटींग होतं त्या पुस्तकाला. कुसुमाग्रजांच्या 'विशाखा' ने काव्यविभागात जो विक्रम केलाय त्याला तोड नाहीये. बाबा कदम आणि गुरुनाथ नाईक हे एकेकाळचे हॉट लेखक. अरुण हरकारेंची 'क' सिरिज पाहून त्या एकता कपूरला फेफरं येईल. 'तें' च्या 'गिधाडे'चा अजून ही खप आहे! अजून अनेक उदाहरणे आहेत, पण तूर्तास इतकी पुरे! मराठी वाचणारे आणि खरेदी करणारे खूप लोक आहेत, काळजी करु नये. --असुर

बेस्ट सेलर म्हणजे काय? त्याचे निकष काय आहेत?

बेस्ट सेलर म्हणजे काय? त्याचे निकष काय आहेत?

बेळगावला छापली जातात ती. जाणकार

हा प्रश्न डॉ. प्रां ना विचारा. ते त्यांच्या ज्योतिषशास्त्राच्या मदतीने उत्तर देऊ शकतील ;)

मराठी पुस्तकांच्या खपाचे आकडे कोणतेच प्रकाशक बाहेर येऊ देत नाहीत. बेस्ट सेलर व्हायला निदान त्या पुस्तकाची आवृत्ती किती छापली होती हे सुद्धा कोणी डिक्लीयर करत नाहीत. बेस्ट सेलर कोणत्या निकषांवर ठरवणार?

मराठी पुस्तके बेस्ट सेलर नाही झाली तरी चालतील बेस्ट कंटेट व्हावीत...

मराठी भाषिकांच्या सुशिक्षित महाराष्ट्रात एखाद्या मराठी पुस्तकांचा विक्रमी खप का होत नाही?

वाचनसंस्कृती. वर म्हटल्याप्रमाणे चांगली मराठी पुस्तके,कादंबर्‍या बर्‍यापैकी खपतात.इतर भारतिय भाषांच्या तुलनेत मराटी पुस्तके नक्कीच जास्त खपत असावीत असा अंदाज आहे. गेल्यावर्षी मी कन्नड साहित्य संमेलन बघितले होते.पुस्तक विक्रीच्या बाबतीत आनंदी आनंद होता. ५०० प्रती खपवतानाही प्रकाशक मेटाकुटीला येतात. ईतर(इंग्रजी/युरोपियन) भाषांची तुलना करायची तर भारतात पुस्तके वाचण्याचे प्रमाण त्या देशांच्या मानाने कमी आहे.पश्चिम बंगाल/तामिळनाडु (आणि खालोखाल महाराष्ट्र!) ह्या रा़ज्यांमध्ये वाचनाचे प्रमाण जास्त असावे.

पुस्तकाचे प्रमोशन आणी मार्केटींग या बाबींवर खुप कमी लक्ष दिले जाते. पुस्तकविक्रीचा प्रतिसाद वाढल्यानंतरही त्यासाठी परिसंवाद किंवा चर्चासत्र ठेवले जात नाही. प्रकाशकांकडुन विशेष उपाययोजना आखल्या जात नाहीत. पुस्तक एक प्रॉडक्ट समजून त्याची नियोजनबध्द जाहिरात केली जात नाही. पुस्तकांच्या प्रचंड किंमतीमुळे विक्रीवर परिणाम होतो यावर विचार होत नाही. पुर्वी भटकळ स्व्खर्चाने ग्रंथयात्रा काढत तसे प्रयोग आजकाल होताना दिसत नाहीत. अशी काही कारणे यासाठी असू शकतील असे मला वाटते.

<<<मराठी पुस्तके कधी बेस्ट सेलर होणार ? तुम्ही पुस्तकं विकत घ्यायला सुरुवात केल्यावर..

"आमचा बाप आन आम्ही" हे नरेंद्र जाधव यांचे पुस्तक आजच आणले आहे. १९९३ ला ते जेव्हा प्रकाशित झाले त्याच वेळेस ४५ मिनिटात ५०० प्रती खपल्या आनी ५०० प्रतींची नोंदणी झाली (दुसर्या दिवशी डिलीवरी देण्याच्या बोलीवर). प्रकाशनाच्या दिवशीच १००० पुस्तके विक्री होण्याचा हा तोपर्यंतचा विक्रम होता. असे पुस्तकात नमुद करण्यात आलेले आहे. या पुस्तकाबद्दल कोणाला काही माहीती असल्यास द्यावी. अवांतर. तसेही मी ते वाचायला घेतलेच आहे.

पुस्तक खपाच्याबाबतीत इंग्रजी आणि मराठी भाषा यांची तुलना अप्रस्तुत होईल, त्याला कारण म्हणजे पैलवानांची विजोड जोडी. 'बेस्ट सेलर' ही संकल्पना इंग्रजीतील पुस्तकांना जशी चटकन 'अप्लिकेबल' होते तशी मराठीला होऊच शकत नाही. पु.ल.देशपांडे, जयवंत दळवी, व.पु.काळे, रणजित देसाई, शिवाजी सावंत, ह.मो.मराठे, अनिल अवचट, विश्वास पाटील आदी (अजून ही यादी वाढविता येईल) ही नावे 'नित्यनेमाने खपावू' मधील आहेत (हल्ली का कोण जाणे जी.ए.कुलकर्णी या नावालाही 'बर्‍यापैकी' दिवस आले आहेत. नाहीतर एक काळ असा होता की, त्यांच्या पहिल्यावहिल्या 'निळासावळा' या कथासंग्रहाची दुसरी आवृत्ती निघायला २३ वर्षांचा भरभक्कम काळ गेला होता); तर काही लेखक एकदोन पुस्तकात 'राम' म्हणतात (भले त्यांचे पहिले पुस्तक तडाखेबंद खपले असले तरी !) वरील सर्व लेखकांच्या पुस्तकांची एकत्रीत खपाची आकडेवारी बघीतली (जिचा केवळ अंदाज बांधू शकतो, प्रकाशक नावाची एक बेरकी जमात सांप्रत महाराष्ट्रात आहे ती या लेखकाना कशाप्रकारे आपल्या दावणीला बांधते त्याचा किस्सा वेगळा आहे. भले लेखकाचा 'लेखकराव' जरी झाला तरी 'नारायणराव' व्यवहारात देशमुख, भटकळ, कोठावळे आणि भागवत बंधू या लेखकरावांच्या बापाचे बारसे जेवून आहेत) तरी ती लाखाच्या आसपास जाईल. त्याचेवेळी इंग्रजी पुस्तकांच्या खपांचे आकडे पाहून छाती धडधडायाला लागते. काही वानगीदाखल ५ नावे व खप ~ इथे फक्त कादंबर्‍यांचा विचार करू या : १. "टेल ऑफ टू सिटीज" ~ चार्ल्स डिकन्स : २० कोटी २. "लॉर्ड ऑफ दि रिंग्ज" ~ जे.आर.आर.टॉल्किन : १५ कोटी ३. "दा विन्ची कोड" ~ डॅन ब्राऊन : ८ कोटी ४. "कॅचर इन दि राय्" ~ जे.डी.सॅलिन्जर : ७ कोटी आणि ५. "हॅरी पॉटर" ~ जे.के.रौलिंग ~~ एकत्रीत खप : ४० कोटी यातील डिकन्सची कादंबरी १८५९ (म्हणजे जवळपास १५० वर्षापूर्वी) प्रसिद्ध झाली होती तर "पॉटर, विन्ची" मालिका अलिकडील काळातील आहेत. याचाच अर्थ इंग्रजी पुस्तकांना प्रत्येक दशकात/शतकात जे वैश्विक रूप वा जी बाजारपेठ उपलब्ध आहे, ती 'मराठी' भाषेच्या तुलनेने महाकाय अशीच आहे. 'स्वामी, मृत्युंजय, बटाट्याची चाळ, महानायक, आम्ही आणि आमचा बाप' हे 'ऑल टाईम बेस्ट सेलर इन मराठी' असे आपण अन्य भाषिक मित्रांसमवेत चर्चा करताना म्हणू शकतो, पण त्यांच्या खपाची आणि इंग्रजी कादंबर्‍यांच्या खपाची तुलना संभावतच नाही. (भारतातील एकट्या 'चेतन भगत' च्या तिन्ही गाजलेल्या पुस्तकांची एकत्रीत विक्री पाच लाखाच्यावरील आहे.) आता हरदिनी मराठी पुस्तके का खपत नाहीत? या प्रश्नाला उत्तर एकच आणि ते म्हणजे "पुस्तक" ही बाब नित्य खरेदीच्या यादीत आपल्याकडे कधीच असत नाही. मराठी घरात टीव्ही, डिव्हीडी, फ्रीझ, पंखे, म्युझिक सिस्टीम आणि तत्सम वस्तू 'मस्ट' सदरात येतात पण पुस्तकासाठी एका छोट्या कपाटासाठी जागा नसते. शिवाय प्रकाशकांमध्ये नावीन्याचा अभाव असतो आणि केवळ 'खपावू' पुस्तकांच्या आवृत्या काढल्या की झाली आपली मराठी भाषेची सेवा असे त्यांचे ब्रीद (कवितेची तर कशीबशी २०० ची आवृत्ती निघते, तर तीही १०-१५ वर्षे संपत नाही). लेखकाबरोबर कधीही खुलेपणाने, स्वच्छ व्यवहार करायचा नाही यावर तर प्रकाशकपंत कमिटी एकमेकाच्या गळ्यात पडतील. एखाद्या लेखकाला "वर" कसा आणायचा तर आपल्या ताटाखालील मांजर न बनू पाहणार्‍या एखाद्या होतकरूला "खाली" कसे गाडायचे हे सर्पसत्र तर वर्षानुवर्षे या क्षेत्रात घडत असते. "कोसला" चा व्यवहार नेमाड्यांनी मागीतला म्हणून "राजे देशमुख" संतप्त झाले आणि एका रात्रीत या एकमेव अशा गणल्या गेलेल्या क्रांतिकारी कादंबर्‍याच्या प्रती सर्व दुकानातुन काढून घेवून, नेमाड्यांना 'कुठून झक मारली आणि लेखक झालो' असे करून टाकले, तर सर्वतोमुखी नाव झालेली किरण नगरकरांची 'सात सक्कं त्रेचाळिस' ची दुसरी आवृत्ती निघायला तब्बल २१ वर्षे लागली. या झाल्या पडद्याआडील व्यवहारा (वा अव्यवहारा) च्या बाबी. श्री.मालुसरे यांच्या 'मराठी पुस्तके बेस्ट सेलर का होऊ शकत नाहीत' या सरळ प्रश्नाला सरळच उत्तर असेल तर ते आहे मराठीमाणसाची 'पुस्तक विकत घेऊन न वाचणे' ही मनोवृत्ती. "मी अमुकतमूक पुस्तक लायब्ररीतून क्लेम लावून वाचले", "ते पुस्तक? होय, ते माझ्या मित्राकडे आहे, पुढील आठवड्यात मी त्याच्याकडून आणणार आणि वाचणार" अशीच उत्तरे आपल्याकडे उपलब्ध असतात. (अर्थात याला सन्माननीय असे अपवाद आहेतच, जे दर महिना काही विशिष्ट रक्कम पुस्तक खरेदीवर अगत्यपूर्वक करतातच. पण 'मास' चा विचार करता तो आकडा नगण्य वाटतो.) एक वैयक्तिक उदाहरण ~~ माझ्याकडे डॉ.श्रीराम लागू यांचे "लमाण" हे आत्मचरित्रात्मक पुस्तक आहे. ते रॅकवर एकदा पाहिल्यावर आमच्या घरी रविवारी गप्पाटप्पा करायला येणार्‍या एका ज्येष्ठ व्यक्तीने ते पाहिले आणि मी नसताना घरातीलच अन्य ज्येष्ठाकडून "हे लमाण मी नेतो हं.... फार चांगले आहे असे म्हणतात, वाचून प्रशांतकडून पाठवून देतो...". इतक्या सहजतेने/हक्काने पुस्तक नेणारी ही व्यक्ती एका राष्ट्रीकृत बँकेत मॅनेजर या पदावर नोकरीत आहे, सौ. देखील दुसर्‍या बँकेत अधिकारी पदावरच आहेत, मुलगा एमबीएला, मुलगी मेडिकलला....गेल्या महिन्यात घेतलेली नवी कोरी "ह्युन्डाई" दाखविण्यासाठी घरी आले होते.... आता अशा 'पॅरेडाईज' मध्ये राहणार्‍या व्यक्तीस ४५० रुपयांचे 'लमाण' विकत घ्यावे असे वाटत नसेल तर पुस्तक खपाच्याबाबतीत आनंदच आहे. असो. इन्द्रा

स्वतःची पुस्तके खरंच जपायची असतील तर ती कोणालाही देऊ नयेत. फार तर फार वाईटपणा अंगी येईल. आता, तोच नको असेल, तर तक्रार करु नये :)

वाचनाची आवड आणि त्यातूनही पुस्तक विकत घेऊन वाचण्याची सवय यांची टक्केवारी मराठी आणि इंग्रजी भाषकांत सारखीच आहे असे मानले (निश्चित असा विदा उपलब्ध नसल्यामुळे) तरी, इंग्रजी भाषकांची एकूण संख्या अधिक इंग्रजी मातृभाषा नसूनही इंग्रजी वाचणार्‍यांची संख्या पाहिली तर मराठी भाषकांची संख्या त्याच्या पसंगालाही पुरणार नाही. मग मराठी पुस्तके "बेस्ट सेलर" होणार कशी? खेरीज, खप कमी म्हणून किंमत जास्त आणि किंमत जास्त म्हणून खप कमी, हे दुष्टचक्र आहेच! पवारसाहेबांचा प्रतिसाद आवडला.