बुक्का - कशाचा, कशासाठी?

अरे हा विचारच नाही केला मी कधी. चला या निमित्तान आम्हाला ही थोडेफार समजेल.

जालावर फार माहिती मिळाली नाही. जी मिळाली ती ही - In the plate meant for puja, on the right hand side of worshipper turmeric powder (haldi) and vermillion (kumkum) are kept and on to the left Bukka (a black coloured powder prepared from tale (a metal), gulal and sindoor. In the front portion of the plate a bottle of attar (a fragrant essence of flowers), a small plate of sandalwood paste, flowers and durva (a type of fragrant grass) and other leaves. We are aware that attar, sandalwood and flowers have fragrance. The subtle particles of the fragrance are known as gandhkan. Similarly there are subtle particles of colour in leaves and durvas. The frequencies of deity principle are activated through the medium of these subtle particles of fragrance from attar, sandalwood paste and flowers and subtle particles of colour present in leaves and durvas. In the lower portion of the plate keep pan-supari (betel leaf and betel nut) and some coins as dakshina (offerings of money). We can keep a coconut in place of betel nut. Two leaves of betelleaf, betel nut or coconut and dakshina are kept together. Betel leaf, betel nut and coconut have the highest capacity to emit subtle frequencies of deities. The two leaves of betel leaf are representative of God and its activated energy that is Shiv and Shakti. They are invoked to work on a manifest (sagun) level. In the center of the puja plate unbroken rice grains are arranged in small heap.

जंतू साहेब........ तुमचे चिंतेचे कीडे कसले वळवळतात हो???? लय भारी........ स्वपा सुलेमानी जंतू......

बुक्क्याला काही लोक अबिर पण म्हणतात.

मला ऑप्स आणि बॅट्स वाला बुक्का आठवला.

वारकरी संप्रदायात बुक्का आणि बुक्केवाली या दोन्हींना अनन्यसाधारण महत्व आहे. सोमवार, गुरुवार, एकादशी या दिवशी नित्यनेमाने भजनाला जाणार्‍या तसेच दिंड्या-वार्‍या केलेल्या व्यक्तीला विचारा. अचुक माहीती बिनबोभाट मिळेल.

बुक्का पांढरा आणि काळा अशा दोन्ही रंगांत सापडतो. पांढरा बुक्का जैन आणि बंगाली लोकांत वापरतात. महाराष्ट्रात काळा बुक्का वापरतात. चंदन, नागरमोथा, बकुळीची फुलं, वाळा, दवणा, मरवा अशा सुगंधी पदार्थांची वाळवून वस्त्रगाळ पूड करून ती कोळशाच्या पुडीत एकत्र करून काळा बुक्का बनवतात. पांढर्‍या बुक्क्यासाठी कापराची वस्त्रगाळ पूड (कोळशाऐवजी) वापरतात आणि चंदन, वाळा, दवणा आदिंबरोबर गव्हला काचरा, देवदार, लवंग, वेलची अशा पदार्थांचा वापर करतात. अनेक नैमित्तिक पूजांत बुक्का वापरला जातो. बहुधा फक्त वैष्णवांत बुक्का वापरतात. त्यामुळे विठ्ठलाचे भक्त बुक्का वापरतात. यात्रेवरून प्रसाद म्हणूनही वारकरी बुक्का घेऊन येतात. कीर्तन करणार्‍या हरदासाला 'आता गप्प बस' असं सांगायचं असतं तेव्हा त्याला बुक्का लावतात म्हणे! प्रेतयात्रेत तिरडीवर गुलाल-बुक्का टाकतात. आणखी माहिती मिळाल्यास कृपया सांगावी.

अबीर गुलाल उधळीत आला असे एक गाणे आहे. असो. बुक्का हा काळा असतो पांढरे असते त्याला अबीर म्हणतात.

अबीर गुलाल उधळीत आला असे एक गाणे आहे. असो. बुक्का हा काळा असतो पांढरे असते त्याला अबीर म्हणतात.

म्हणजे अजून अबीर आणि बुक्क्याविषयी निर्णय झालाच नाही वाटते. असो. मिसळपाववरील एक सदस्य श्री रा रा अवलिया हे धर्म / अध्यात्म या विषयाचे गाढे अभ्यासक असल्याने ते वेगवेगळ्या वेदांत बुक्क्याविषयी काय लिहिले आहे ते सांगतील.

अग्निहोत्र्यांच्या शब्दकोशात "अबीर" आहे (पण बुक्का नाही). त्यांच्या मते अबीर म्हणजे चंदन वगैरे सुगंधी द्रव्यांचे चूर्ण. अबीर आणि बुका हे शब्द हिंदी शब्दकोशांत सापडले. "अबीर" म्हणजे अभ्रकाचे चकचकीत चूर्ण (त्यात काही मिसळले असले तरी "अबीर"च). लाल रंग मिसळून होळीत रंग म्हणून वापरतात. शब्दकोशात यासाठी बुका/बुक्का प्रतिशब्द म्हणून वापरलेला आहे. "बुका/बुक्का" शब्द थेट बघता शब्दाचा अर्थ "चूर्ण" असा आहे, विशेषतः अभ्रकाचे चूर्ण. (शब्दकोश बघून फारसा फायदा झालेला नाही.)

प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांचे आभार! कामापुरती माहिती सध्या तरी मिळालेली आहे. अधिक माहिती मिळाल्यास जरूर सांगावी.

"Deccan Abir or Bukkd is of a black colour, and in addition to all the above contains the following:— Aquilaria Agallocha. Costus Root (Saussurea Lappa, C.B.C., formerly Aucklandia Costus, Falc ); Jatamansi; Liquid Storax. " संदर्भ: हे पुस्तक ह्यातील aquilaria agallocha म्हणजे http://en.wikipedia.org/wiki/Agarwood असे कळले. (अगरबत्ती यावरूनच नाव आले का काय? ) असो. बुक्का का लावतात हे माहिती नाही, पण नाथ संप्रदायाशी याचा संबंध असेल का? वारकरी बुक्का वापरतात हे माहिती आहे.