समाधी साधन

तुम्ही एका इंटरेस्टींग चर्चेला सुरूवात केली आहे. वरील वाक्यात "पोहोचलेल्या लोकांबद्दल" आपण जो उल्लेख केलात त्याबद्द्ल कुतुहल म्हणुन मी थोडंफार वाचन केलं आहे. खरं सांगायचं तर अंमळ झोप यायची ते सगळं वाचताना. जाड जूड शब्द आणि तसलेच न कळणारे अर्थ. मनाची सम अवस्था काय, चेतनेची उच्च पातळी काय, सुख्-दु:ख समान मानणे काय.. बरं हे शब्द तरी ओळखीचे वाटतात.. काहि काहि शब्दांचा तर अगदीच अर्थभेद होत नाहि, उदा. सहस्त्राकार चक्र वगैरे.

मी सुध्दा कुतूहल म्हणूनच वाचन सुरू केलं होतं आणि नंतर प्रयोग. ज्याचं वाचून झोप येते त्याचं वाचत राहून जाग येण्याची शक्यता किती ते सांगता येत नाही. ही चक्रे वगैरे फार अद्भुत प्रकार नाहीत. त्या सगळ्यांच्याच शरीरात इन बिल्ट असलेल्या डॉर्मंट ग्लॅण्ड्स (निरूपयोगी ग्रंथी) च काम काय आहे आणि त्या कशासाठी तिथे आहेत हे सायन्सला अद्यापही उमगलेलं नाही. इकडे, पौर्वात्य देशांत आणि विशेषत: भारतात ध्यान वगैरे प्रकारांतून त्या ग्रंथी पुन्हा सक्रिय करायच्या आणि सगळ्या मानसिक-शारीरिक गुंत्यांतून बाहेर पडायच (थोडक्यात मुक्त व्हायचं) हा हजारो वर्षांपासून चालत आलेला पायंडा आहे.. भक्तीमार्ग म्हटला तरी त्यात मानसिकताच हॅमर होत असते आणि त्याचा शरिरावर परिणाम होतोच.. त्यामुळं ध्यान आणि भक्तीमार्ग हे दोन विरूध्द कोन दिसत असले तरी ते एकाच त्रिकोणाचे आहेत.. मग फरक कसला? (हे थोडं अवांतर झालंय.. पण होऊद्या आता काय..)

मग असा प्रश्न पडायचा कि हे सगळं ज्याना उमगलं त्यांच्या वागण्यात तरी एकवाक्यता पाहिजे ना. ते ही नाहि. समर्थ रामदासस्वामी शेवट पर्यंत सामाजीक कार्य करत राहिले, तर ज्ञानदेवांनी स्वतःला भुयारात कोंडुन घेत जगाचा निरोप घेतला. क्रियायोगवाले योगानंदांचे शरीर तर म्हणे त्यांचे देहावसान झाल्यावर महिनाभर ताजे-तवाने होते म्हणे. (त्याचा लिखीत पुरावा देखील वाचला. असं होतं तर सरळ सरळ आणखी महिनाभर जीवंत रहायचं ना...). टिळकांनी गीतारहस्यात म्हटले कि ज्ञानोत्तर अवस्थेत (म्हणजेच हि "पोचलेली" अवस्था काय? टिळकच जाणे)देखील संन्यास वगैरे भानगडीत न पडता अखंड कर्तव्यरत रहावे, तर कोणि म्हणतं कि संसार असार आहे तेव्हा ज्ञानी माणसाने गुपचाप चंबुगबाळे गुंडाळुन जंगलाचा रस्ता धरावा. ते कोण ते गोंदवलेकर महाराज गुरुनिष्ठेला पात्र होताना जिवाची पर्वा करत नाहित तर तुमचे यु.जी. रमणमहर्षींचं मोक्षाचं आव्हान बघुन, ते स्विकारण्या ऐवजी पळुन जातात. कोणी ओव्या, अभंग, ग्रंथ लिहीतात तर कोणी वेड्यापिश्यासारखं जीवन जगतात. कोणि नैतिकतेचा पाठ पढवतात तर तुमचे यु.जी. सारखे लोक सगळ्या नैतिकता वगैरे झूठ आहे , आई ही मॉन्स्टर आहे-तिचा वध करा.. असलं काहितरी भयंकर बोलतात.

ज्यांना उमगलं त्यांच्या वागण्यात एकवाक्यता नसली तरी चालेल कारण समोरच्या ऑडीयन्सच्या आणि त्या-त्या काळातील गरजेच्या कलेनं सगळे प्रकार होत गेलेले आहेत.. आणि पुन्हा "मला उमगलेले अमके आणि मला उमगलेले ढमके" टाईप पुस्तके लिहिणार्‍या/टीका लिहीणारे जुने काळचे आचार्य आणि आजच्या लेखकांमुळंही बराच बोर्‍या वाजलेला आहे.. कारण जो-तो स्वत:च्या मानसिकतेतून, त्या-त्या कुवतीनुसार समजून घेत असतो आणि बोलत असतो पण ते काही फायनल पिक्चर असू शकत नाही... ते स्वत: पाहायचंच असेल तर मारूतीच्या बेंबीत स्वत:चंच बोट घातल्याशिवाय मार्ग नाही युजींना रमण महर्षींनी आव्हान नव्हतं दिलेलं, मी तुला मोक्ष देऊ शकतो - पण तु तो घेऊ शकतोस काय असा प्रश्न रमण महर्षींनी केला आणि जो मोक्ष देण्याची पात्रता बाळगतो त्यानं असला अजागळ प्रश्न विचारणं, विशेषत: सगळं करून बसलेल्या माणसाला असा प्रश्न विचारणं युजींना खटकलं आणि "मी कुणा दुसर्‍याकडून तो घेऊच शकत नसेल तर खड्ड्यात गेला तो मोक्ष" अशी प्रतिक्रिया होऊन युजी निघुन आले... नैतिकतेचा पाठ देण्याबाबत आणि नैतिकता वगैरे झूठ आहे याबाबत बोलायचं तर या दोन्ही गोष्टीत कसलाच फरक नाही... कोणताही माणूस जीवन आणि त्याच्या सर्वव्यापी विकराल हातातून सुटून कुठे जाऊ शकणार? अठराही पुराणे हरिसी गाती...

हे असं का? हा "पोहोचलेपणा" नक्की काय असावा? का काहि लोक त्यामागे जिवाचं रान करतात? तुम्ही काल "पाठीच्या मणाक्यात जाळ होतोय, डोकं १००० किलोचं झालय" असं काहि तरी म्हणालात... हे सुद्धा त्या पोहोचलेपणाच्या मार्गाचं लक्षण आहे काय?

युजीपूर्व "पोहोचलापणा" हा पूर्णत: मानसिक रूपांतरणावर आधारित होता. म्हणजे पोहोचलेला माणूस कसाही असो, फक्त बोलणं सुंदर असलं की संपलं ! पण युजी हे एकच असं उदाहरण आहे ज्याचं मानसिक रूपांतरण घडूनही, बुध्दांची अवस्था अनुभवूनही तेवढ्यावरच त्यांनी समाधान मानलं नव्हतं... ते आणखी पुढे खोदत गेले आणि पुढे मग शरीराच्या प्रत्येक पेशीचाच स्फोट घडून युजींची ती मानसिकताही मृत पावली आणि ती मानसिकता ज्या शरीरात होती ते शरीरही मृत पावलं.. काही काळच.. आणि नंतर ते शरीर जीवंत झालं तेव्हा तिथं माणूस नव्हताच... फक्त माणूस नसलेलं जीवंत शरीर आणि त्याची कार्य.. त्याला कसले नियम लागत नव्हते, नैतिकतेची बंधानं लागत नव्हती.. त्यामुळे युजी अद्भुत आहेत.. आणि हे रॅशनलही वाटतं.. कारण प्रत्येकाची मानसिकता शरीरात असते आणि शरीर त्या मानसिकतेकडूनच ऑपरेट होत असतं.. म्हणून ते दोन्हीही रूपांतरीत होणे हाच आणि केवळ हाच मापदंड मी मानतो. त्यांनी उपदेश देणे/ शिष्यवर्ग तयार करणे वगैरे भानगडी न करता जे आहे, जसं आहे त्याबद्दल अगदी मनगटानं शेंबूड पुसणार्‍या पोराच्या प्रश्नालाही शिव्या घालत का होईना पण उत्तरे दिली.... आणि झाल्या गोष्टीचं प्रस्थ न माजवण्याचा अलिखित नियम अगदी मृत्यू होईपर्यंत युजींकडून पाळल्या गेलाय.. माझ्या बाबतीत सुरू झालेल्या लक्षणांबद्दल मी काही सांगू शकत नाही आणि कुणी काही सांगितलं तर ते फक्त " आणखी वाट पहा" यापेक्षा जास्त काहीही नसतं. कारण या प्रक्रियांचा अगदी ठाम रोडमॅपच कुणाकडे नसतो..कारण जाणते लोक हे आकाशात उडालेल्या पक्ष्यासारखे आहेत... कुठून उडाले त्याचा माग काढून फायदा नाही कारण पुढचा मार्ग हवेतला आहे..

असो... मुद्दा असा, कि सामान्य लोकांच्या भाषेत हा "पोहोचलेपणा" तुम्ही समजाउन सांगु शकाल काय? कुणाचाहि संदर्भ न देता.. तुमच्या यु.जींचा देखील नाहि. एकदा या "पोहोचलेपणा"ची व्याख्या पक्की झालि कि मग त्या अवस्थेतील लोक असं जीवन अर्ध्यावरच का सोडतात याचा विचार करता येईल.

सध्यातरी "पोहोचलेपणा" म्हणजे काय ते सांगायला मी अगदीच अपात्र आहे, नेहमीच अपात्र राहिन. कारण कुठलाही नियम बनवला की खेळ,खलास! कुणाचाही संदर्भ द्यायचा नाही असं ठरवलं तर नथिंग टू से, नथिंग, नथिंग.. ओन्ली नथिंग थाऊजण्ड टाईम्स.. बोलबच्चनपणा करून दुकानदारी सुरू करायचा समाजमान्य पर्याय माझ्याकडे आहे... पण त्यापेक्षा बरे धंदे मला करता येतात आणि त्यातून पोटापाण्याची चांगली सोय होतेय ( हे वाक्य मिपावरील माझ्या आध्यात्मिक लिखाणाबद्दल बायका स्वयंपाक घरात तोंडाला पदर लाऊन बोलत असतात तसे बोलणारांना उद्देशून, अरे या ना लेको जरा चव्हाट्यावर! कळू द्या तुमचीही अक्कल ) ... मला जे जीवन अर्ध्यावर सोडून गेले ते लोक फक्त मानसिक रूपांतरण घडलेले लोक होते असे वाटते.. म्हणजे घास तोंडापर्यंत आलेले पण त्याची चव न चाखलेले.. पुढे मग त्यांनी त्या घासाबद्दल कितीही रसाळ भाषेत बोलणे केलेल असो - ते युजलेसच! हे माझं जसं युजलेस आहे तसं.

हा एक नविनच पैलू वाचायला मिळाला... बघु समजतं का ते. (वाचक) अर्धवटराव