एक सोपे कोडे (हॉटेल आणि मंदी)

"हॉटेल मालक त्याला इमाने इतबारे त्याचे १,००० रु परत देतो .." हे १,००० रु. मालकाच्या खिशातून गेले ना ..

पण सावकाराने ट्रक ड्रायव्हरच्या मित्राला जी सेवा विकली त्याचे मूल्य त्याच्या पदरात नाही पडलं आहे! सावकाराचा तोटा आहे यात. . . वेल त्याची १००० रुपयांची उधारी तर चुकती झाली आहे म्हणा

हं खरच ... सावकाराला खोली बघायचे १,००० रु. लागले ...

गंमत आहे खरी. येथे अर्थात गोलाकार उधारीचे चक्र असल्यामुळे आश्चर्यकारक असे काहीच नाही. जर दोघेच जण असते, समजा - अभय आणि आशा. अभयचे आशाला १००० रु देणे आहे, आणि आशाचे अभयला १००० रु देणे आहे. ते दोघे एकमेकांना उधारी "माफ" करतील, तर आपल्याला काही आश्चर्य वाटणार नाही. पण खरे तर ही "माफी" नाही. उधारीच्या बदल्यात उधारीचा सौदा आहे. आता तिघे जण आहेत, समजा - अभय, आशा आणि इब्राम. अभयचे आशाला १००० रु देणे आहे, आशाचे इब्रामला १००० रु देणे आहे, आणि इब्रामचे अभयला १००० रु देणे आहे. असे चक्र आहे, हे तिघांना माहीत असले, तर ते सगळे एकमेकांची उधारी "माफ" करतील. या कोड्यात फक्त चक्र इतके मोठे केले आहे, की आपल्याला पटते, हे चक्र कोणालाच ठाऊक असणार नाही. अर्थात येथे तो धनाढ्य व्यापारी यायची काहीच गरज नव्हती. हॉटेलमालकाने किराणा दुकानदाराला प्रतिज्ञापत्र (प्रॉमिसरी नोटचे खत) दिले असते, आणि त्याला सांगितले असते, "बघ हे पत्र तू कोणाला दिलेस तर त्याच्या हाती मी पैसे चुकते करीन." ("आय प्रॉमिस टु पे द बेअरर..." असे प्रतिज्ञापत्र असते.) मग हे पत्र किराणावाल्याने होलसेलरला दिले असते - "बघा साहेब - हे पैसे माझ्याकडून वसूल करण्याऐवजी हॉटेलमालकाकडून घ्या..." मग चक्राकार गतीने प्रतिज्ञापत्र हॉटेलमालकाकडे आले असते. आणि हॉटेलमालकाने "स्वतःला पैसे देण्याची प्रतिज्ञा" केली असे होईल. अर्थात तो ते पत्र फाडून टाकेल :-) - - - उधारचक्र एकमेकांना माफ केल्याने मंदी सुधारणार नाही. एक तर या मंदीमध्ये उधारीचे चक्र नाही. येथे काही लोकांना फक्त देणे आहे, आणि काही लोकांना फक्त येणे आहे. - - - या प्रकारची एक गमतीदार लघुकथा वाचलेली आहे, पण लेखकाचे नाव आठवत नाही :-( त्या कथेत "शेटजी" हा एक वेड लागलेला माणूस असतो. आणि तो पैसे न देता उधारीवर गावात काही विकत घेतो - २०,००० रुपयांचे. मग विक्रेता येणार्‍या पैशांच्या खुशीत ३०,००० रुपयांची वस्तू उधारीवर घेतो, असे करत करत बर्‍याच महागा-महागाच्या वस्तू खरेदी-विक्री केल्या जातात. गावात "पैसा खेळतो आहे" असे वातावरण तयार होते. मग "पीक कोणी विकत घेणार नाही" म्हणून स्वस्थ बसलेले शेतकरी पिके काढू लागतात... म्हणजे उधारीच्या काल्पनिक पैशांबरोबर अन्नासारखा खरा मालही उत्पन्न होऊ लागतो... मग तो "शेठजी" वेडा म्हणून इस्पितळातले लोक पकडून नेतात, तरी काही मोठे नुकसान होत नाही. कारण पूर्वी हताश असलेल्या गावात आता खरोखरीचा माल उत्पन्न करण्याचे चैतन्य सळसळते आहे.

एथे सर्वांच्या ऊधार्‍या चूकल्या नाहीयेत. ट्रक मालकाचा मित्र ट्रक मालकाला १००० रूपये देणे लागतो. थोडक्यात १००० ची ऊधारी होटेलवाल्याकडून ट्रक मालकाकडे ट्रान्सफर झाली.

इंग्रजीतुन मराठीत कोडं आणताना त्याला बरंच सोवळं - शुद्ध भाषेत सभ्य केल्याचं जाणवलं, आणि डोळे पाणावले.- हॉटेल आणि मंदी या वरुन एका वेगळ्या कोड्याची कल्पना आली होती. असो, असे उधारी धंदे करुन अर्थव्यवस्था सुधारत नसते. " आता या सगळ्या व्यवहारात कोणीही नवीन पैसे कमावले / खर्चले नाहीत. तरीदेखील सर्व जणांनी आपापली उधारी चुकवली." - हे कसे, सुरुवातीचा हॉटेलवाला सोडला तर बाकी सगळ्यांनीच पॅसे कमावले , म्हणजे उधारी वसुल केली आणि सुरुवातीचा सावकार सोडला तर सर्वांनीच पॅसे खर्च केले - उधारी चुकती केली. असो हे माझं मत आहे. बाकी हे पहिल्यांदा जालावर वाचलं तेंव्हा जाम मजा आली होति. हर्षद. @आत्मशुन्य - प्रतिसाद क्रमश: करण्याची कल्पना आवडली.

This is puzzle and story referred by 'Gagan vihari' is nothing but simple example of keynesian Economics. The land loard in the puzzle is government who is trying to push start the economic activity by spending money. as economy gains momentum govt takes out the spent money. the said money in the puzzile is within the economy but only locked in the receivables cycles and due to risk averse nature of private business there is no new spending. This is currently seen in every economy and the spending is seen in the various forms its called Quantitive Easing,(lending to banks and corporates directly or infusing capital) Stimulus spending or tax cuts , adjusting monetary policy (interest Rates) etc.

सध्याची अमेरीकन अर्थव्यवस्था डोळ्यासमोर आली. डोळे पाणावले.

हा हा !!!! मस्त कोडे. असो... हॉटेलमालकाचे १००० रु. बुडले आहेत कारण ट्रकचालकाने उधारी चुकवली पण हॉटेलमालकाच्या हाती लागले नाहीत रुपये.