फायनान्सची तोंडओळख (भाग ०): जादूगार राम कुमार आणि जादुच्या छड्या

'झकास सुरुवात' याबद्दल सहमत. छडीच्या किमतीबद्दल बोलायचे, तर चांगला प्रश्न आहे. छडीच्या उत्पादनाकरिता आलेला खर्च हा मुद्दा गौण आहे. अर्थात छडीची किंमत ही किमान तेवढी तरी असावी, नाहीतर रामकरिता निश्चित घाट्याचा सौदा आहे, हे ओघाने आले, पण तरीही. त्यापेक्षा किंचित जास्त मूल्य जरी लावले, तरी तो सौदा रामला फायद्याचा होईलच, असेही सांगता येत नाही. कारण रामने ती काठी विकली नाही, तर त्याचा किती फायदा होऊ शकतो, ज्याच्यावर ती विकून तो पाणी सोडणार आहे, त्याचाही हिशेब कोठेतरी येणे रामच्या दृष्टीने गरजेचे आहे. त्यापुढे मग राम अशा कितीपर्यंत भावी फायद्यावर पाणी सोडण्यास तयार आहे, त्याविरुद्ध विकत घेणार्‍याला त्याचे मूल्य किती आहे, असे जास्तीत जास्त मूल्य किती, रामची ती काठी विकण्याची गरज जास्त आहे की गिर्‍हाइकाची ती विकत घेण्याची गरज जास्त आहे, या सर्व बाबींवर सौद्याची किंमत ठरेल. (गिर्‍हाइक अर्थात कमीत कमी किमतीत ती घ्यायला बघणार, आणि राम ती जास्तीत जास्त किमतीला विकण्याचा प्रयत्न करणार.) शिवाय, गिर्‍हाइक ती पुढे आणखी कोणाला आजमितीस किंवा भविष्यात कितीपर्यंतला विकू शकतो, आणि त्याकरिता आपले वार्षिक शंभराचे उत्पन्नावर पाणी सोडून कितीपर्यंत विकायला तयार आहे, आणि कितीपर्यंतला त्याला बाजारात गिर्‍हाइके मिळू शकतील असे वाटते, यावरही बरेच अवलंबून राहीन. माझ्यापुरते बोलायचे झाले, तर मी फुकटात अशा दहा काठ्या विकत घ्यायला तयार आहे. (शिवाय हे उत्तर सांगितल्याबद्दल राम मला एक काठी मोफत द्यायला तयार आहे, म्हणजे अकरा!) पटत असेल, तर रामने सांगावे. (तसेही वर्षाला शंभर रुपये म्हणजे माझा लाभ जास्त नाही. शंभर रुपये काय, आजकाल रिक्षावरसुद्धा उडतात. त्यामुळे ही काठी विकत घ्यायला मी इतका काही डेस्परेट नाही.) नसेल पटत, आणि आपली किंमत रामने सांगितली, तर विचार करेन, मला त्यात रस आहे की नाही ते. पण एक मिनीट! ज्या अर्थी राम स्वतः किंमत न ठरवता प्रॉस्पेक्टिव (याला मराठी शब्द काय? 'होऊ घातलेला'?) गिर्‍हाइकाला किमतीबद्दल सल्ला विचारतोय, त्या अर्थी तो विकायला डेस्परेट (याला मराठी शब्द काय? 'अगतिक'?) आहे - काहीतरी गडबड आहे! ठीक आहे. रामकडून शंभर काठ्या मी विकत घेईन, त्याबद्दल रामनेच मला शंभर रुपये द्यावेत, आणि वर उत्तराबद्दल प्रॉमिस केलेली एकशेएकावी छडी फुकट द्यावी, या किमतीवर मी सौदा पक्का करायला तयार आहे! आहे कबूल? (अतिशयोक्त असला, तरी हा प्रतिसाद अतिशय गंभीरपणे दिलेला आहे. तरी कृपया तो गंभीरपणेच घेतला जावा, ही विनंती.)

ओ, आमच्यालेखी बालवाडीच्या धड्यातच आम्हाला एमएचा प्रश्न का टाकताय? सहमत +१०० अहो क्लिंटन गुरुजी सगळे विद्यार्थी तुमच्या एवढे हुश्शार नाय वो...जर सबुरीने घ्या की ... असो, रोल नंबर 2555, हजर !!

५०० रुपये किंमत कशी आली याची कारणमिमांसा सांगता येईल का?

छडीला प्रत्येक क्षणी कोणीतरी मालक असेलच.मूळ मालकाचे निधन झाल्यास त्या मालकाचा वारस या छडीचा नवा मालक होईल.आणि छडी त्या मालकाच्या खात्यात पैसे भरू लागेल. तसेच मालकाने वैधपणे दुसऱ्या कोणाला ती छडी विकली तरच छडी नव्या मालकाच्या खात्यात पैसे जमा करू लागेल अन्यथा जुन्याच मालकाच्या खात्यात पैसे जमा करत राहिल.म्हणजे छडी चोरून काहीच उपयोग नाही हे लक्षात घेऊन कोणीही छडी चोरायच्या भानगडीत पडणार नाही.तसेच प्रत्येक व्यक्ती त्या छडीची योग्य किंमत असेल त्याच किंमतीला ती इतरांना विकेल.

माझ्या कल्पनेप्रमाणे छडी हे येथे शेअरकरिता (किंवा खरे तर बाँडसारख्या ठराविक रकमी गुंतवणुकीकरिता) रूपक असावे. अर्थात मालकाच्या मृत्यूने फरक पडू नये. (छडीच्या स्कीमच्या संभाव्य मृत्यूने पडू शकावा.) म्हणजेच, छडीच्या उत्पादनमूल्याचे महत्त्व छडीची किंमत ठरवताना साधारणतः शेअर सर्टिफिकिट छापलेल्या कागदाच्या किमतीच्या महत्त्वाएवढे (पक्षी: शून्य) ठरावे. छडीचे सुरुवातीचे दर्शनी मूल्य हे सुरुवातीला किती भांडवल गोळा करणे अपेक्षित आहे, त्याच्या समभागाच्या प्रमाणात ठरावे. (याबद्दल या उदाहरणात काहीही माहिती नाही.) पुढे ती विकताना त्यातून मिळणारा फायदा किती, तसेच काही कारणाने ही योजना जर का बंद पडली (कोणतीही गुंतवणूक ही ऐतिहासिकदृष्ट्या कितीही निर्धोक आणि भरवशाची गुंतवणूक म्हटली, तरीही अनंतकाळपर्यंत 'जिल्ट-एजेड सेक्युरिटी' राहीलच, याची शाश्वती कधीही नसते.), तर तिचे अ‍ॅसेट्स विकून, त्यातून इतर देणेकर्‍यांची देणी चुकवून त्यानंतर मग सर्वात शेवटी उरलेल्या पैशाच्या समभागात गुंतवणूकदारांना त्यातून किती पैसे प्रतिछडी मिळू शकतील, या सर्वांवरही किंमत अवलंबून रहावी. या बाबीबद्दलही काही माहिती या उदाहरणात वरकरणी दिसत नाही. (चूभूद्याघ्या.)

तुम्ही योग्य मार्गावर आहात एवढेच आता सांगतो. दोन हजार रूपये किंमत कशी आली याची थोडक्यात आकडेमोड व्य.नि. वर कळवू शकाल का? (म्हणजे पुढील भागात प्रश्नाचे उत्तर दिल्याबद्दल तुमच्या नावाचा उल्लेख करता येईल). उत्तर व्य.नि वर अशासाठी की तुमचे उत्तर वाचून इतरांच्या विचारप्रक्रियेवर परिणाम होऊ नये.

तुम्हीपण योग्य मार्गावर आहात.महागाई हा एक मुद्दा झाला.त्या व्यतिरिक्त आणखी कोणत्या मुद्द्यांमुळे किंमत बदलू शकेल का?सात वर्षांऐवजी शंभर वर्षांत आधी भरलेली रक्कम वसूल होईल असे धरले तर किंमतीत काही फरक पडेल का? उत्तर व्य.नि वर पाठवावे ही विनंती.

100 रु वरचे बँकेचे व्याज नगण्य आहे ---assumption

१००% बरोबर. पण यात काही महत्वाचे मुद्दे आहेत. यात discount rate काय धरावा?त्यासाठी आधार कोणता? आणि दुसरे म्हणजे तुम्ही दिलेली PV आणि FV ची सूत्रे एका कॅशफ्लो साठी आहेत.दरवर्षी कॅशफ्लो येत असेल तर त्या सूत्रांमध्ये काय बदल करावा लागेल? उत्तर व्य.नि वर द्यावे ही विनंती.

मी ही छडी विकत घेतली तर पुढील ९ वर्षात ९०० रु मिळतील....तर ही छडी मी ४५०रु किंवा कमी दरात घेईन.

तुम्ही पुढील नऊ वर्षे (किंवा काही finite वर्षे) इतका काळ आणि ८% व्याज गृहित धरले असेल तर काही हरकत नाही.उत्तर त्याप्रमाणे बदलेल.तरीही पुढील ९ वर्षात ९०० रूपये मिळतील यात एका महत्वाच्या गोष्टीकडे दुर्लक्ष होत आहे.ती गोष्ट ध्यानात घेतली आणि ८% व्याज आणि ९ वर्षे कालावधी गृहित धरला तर उत्तर बरोबर येईल.एक हिंट म्हणजे या गृहितकांच्या पार्श्वभूमीवर छडीची किंमत ४५० पेक्षा जास्त असेल.

अरे वा. गोगोल साहेब जबरदस्त दुवा दिला आहेत.त्यावरील अनेक सूत्रांपैकी एका सुत्राचा वापर करून छडीची किंमत काढता येईल.पण त्यातही "i" ची किंमत काय घ्यावी, ती कोणत्या परिस्थितीत आणि कोणत्या कारणांमुळे बदलेल या प्रश्नांची उत्तरे देता आली म्हणजे उत्तर आलेच.

सुमारे दोनशे छड्या विकल्या जातील असा रामचा अंदाज होता.

असे एक वाक्य लेखात दिसले.

छड्यांची तुलना बाँडशी होत आहे, शेअर्सशी नाही. त्यामुळे छडीची किंमत फक्त टोकन व सद्यकालीन व्याजदर यावरच अवलंबून राहील असे वाटते.

क्लिंटन, तुमचा उद्देश एकदम सुंदर आहे. माझ्या शुभेच्छा. १ सांगावेसे वाटते. एका लेखात १ च गोष्ट सांगावी, जसे इथे NPV (Net Present Value) बद्दल. छडी हे स्टॉकचे रूपक आहे की बाँडचे की अन्यूईटीचे, असे विषयांतर झाले तर मग गोंधळ उडण्याची शक्यता आहे, असे मला वाटते.