विश्वचषकातले उर्मटशिरोमणी - पुष्प ४ - ग्लेन मॅक्ग्राथ

ग्लेन डोनाल्ड मॅक्ग्राथचा जेव्हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर उदय झाला तेव्ह मर्व ह्युजेस चा अस्त होत होता. मर्व ह्युजेस हे नाव कदाचित ह्युज नसेल. पण ऑस्ट्रेलिया साठी त्याने ५३ कसोटी सामन्यात २२५+ बळी मिळवले आहेत हे ध्यानात घेतले तर त्याच्या जाण्याने ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटमध्ये पोकळी निर्माण झाली होती / होणार होती हे मान्य करावे लागेल. ती पोकळी भरुन काढण्याचे काम डोनाल्ड मॅक्ग्राथच्या पोराने केले आणि केवळ पोकळी भरुन नाही काढली तर क्रिकेटच्या इतिहासावर असा एक जबरदस्त ठसा उमटवला की जेव्हा तो निवृत्त झाला तेव्हा ती पोकळी भरण्याची कुवत जगातल्या कुठल्याही गोलंदाजाकडे नव्हती. त्याच्या निवृत्तीनंतर ४ वर्षांनीदेखील ती पोकळी अजुन तशीच आहे.

आता आकडेवारी बघु. स्टॅटिस्टिक्स. स्टॅटिस्टिक्स बद्दल असे म्हणतात की Statistics means never having to say you’re certain. पण प्रत्येक नियमाला अपवाद असतोच की शेवटी. ग्लेन मॅक्ग्राथ चे स्टॅट्स या अपवादाच्या नियमाना अनुसरुन वागतात. (म्हणजे गोलंदाजीची आकडेवारी. उगाच वायटल स्टॅट्स काय? असले चावट प्रश्न विचारु नका). त्याच्या गोलंदाजीची आकडेवारी त्याच्या महानतेची ग्वाही देते. १२४ कसोटी सामन्यांत त्याने २१.६४ च्या सरासरीने ५६३ बळी घेतले. २४ धावात ८ बळी ही त्याची सर्वोत्तम कामगिरी. एकदिवसीय सामन्यांमध्ये त्याने २५० सामन्यांतुन २२ च्या सरासरीने ३८३ बळी घेतले. १५ धावांत ७ बळी ही त्याच्यी एकदिवसीय सामन्यातील सर्वोत्तम कामगिरी.

ग्लेन क्रिकेट मेस्ट्रो होता हे वरच्या आकडेवारीवरुन सिद्ध होतेच. पण त्याची अजुन एका गोष्टीत मास्टरी होती. स्लेजिंग. ऑस्ट्रेलियन्स असेही स्लेजिंग बहुधा आईच्या पोटातुनच शिकुन येतात. त्यांना ते उपजतच येत असते. आणि हर्‍या शेजारी ठेवला नार्‍याच्या न्यायाने वयानुपरत्वे ते गुण वाढीस लागतात. पण मॅकग्रा ची गोष्टच वेगळी होती. पंचांशी हुज्जत घालणे हा त्याचा आवडता उद्योग होता. स्लेजिंगचा तर तो बादशाह होता. एकतर साडेसहा फूट उंची त्यात चेहेर्‍यावर साधारण कुठल्याही अस्सल सदाशिव पेठी पुणेरी माणसाच्या चेहेर्‍यावर असतात तसले भाव . तसले म्हणजे कसले हे कळण्यासाठी एक तर तुम्ही अस्सल सदाशिव पेठी (किंवा नारायण पेठी) पुणेकर बघितलेला असला पाहिजे किंवा ग्लेन मॅक्ग्राथ तरी बघितलेला असला पाहिजे. तर ही असली ताडमाड उंची आणि कमालीचे खत्रुड भाव चेहेर्‍यावर घेउन ग्लेन मॅक्ग्राथ जेव्हा गोलंदाजी करायचा तेव्हा समोरचा फलंदाज आधीच कमालीचा वैतागलेला असायचा. त्यात वर हा माणूस ठेवणीतले टोमणे मारायचा (हो हो. तेचे तेच. सदाशिव पेठेतले पॅटंटेड टोमणे शोभतील असे). त्याचा हा उर्मटपणा त्याला आयुष्यात कमालीचा उपयोगी पडायचा. अर्थात कधीकधी समोरचा माणूसही शेरास सव्वाशेर भेटायचा. श्रीलंका एकदा ऑस्ट्रेलियाच्या दौर्‍यावर असताना ग्लेन मेक्ग्राथ सनथ जयसुर्याला काळा माकड म्हटला होता (आणि आपला सरदार सायमंड्सला माकडतोंड्या म्हटला तेव्हा मात्र हेच ऑस्ट्रेलियन्स खवळले होते). दुसर्‍या एका सामन्यात ग्लेनने सभ्यतेच्या सर्व मर्यादा ओलांडल्या. त्याने रामनरेश सारवानला विचारले " काय मग ब्रायन लाराच्या *** चव कशी आहे?" भारतीय रक्तच ते. शांत थोडीच बसणार आहे. त्याने शांतपणे उत्तर दिले "मला नाही माहिती तुझ्या बायकोला विचार." हे ऐकल्यावर मात्र मॅक्ग्राथ खवळला. बोलायला जमते ऐकुन घ्यायला जमत नाही. दुसर्‍या एका सामन्यात झिंबाब्वेच्या एडो ब्रॅंड्सला त्याने आपल्या गोलंदाजीने जेरीस आणले होते. तरी ब्रॅंड्स आउट होइना. ते बघुन ग्लेन ने विचारले "बाबा रे तु एवढा जाड कसा?" एडो ब्रॅंड्स उत्तरला "कारण प्रत्येक वेळेस तुझ्या अनुपस्थितीत मी तुझ्या बायकोला भेटतो तेव्हा ती मला प्रेमाने बिस्कीट खायला देते". स्लेजिंग ही अश्याप्रकारे त्याच्यावर स्वतःवर देखील उलटली अहे.

वस्ताविक मॅक्ग्राथला स्लेजिंग करण्याची गरजच नव्हती, त्याच्या गोलंदाजी मध्ये असामान्य ताकद होती. त्याच्याकडे शोएबचा वेग नव्हता, अक्रमचा स्विंग नव्हता, मलिंगाचा यॉर्कर नव्हता पण या सगळ्या़ंकडे नसलेली कमालीची एकाग्रता होती, दिशा आणि टप्प्यावर कमालीचे नियंत्रण होते, अचुकतेमध्ये कमालीचे सातत्य होते. या भांडवलावर त्याने विश्वचषकामध्ये ३९ सामन्यात साधारण १८ च्या सरासरीने तब्बल ७१ बळी मिळवले. एवढी असामान्य कामगिरी विश्वचषकाच्या इतिहासात आजवर कोणीही केलेली नाही. त्याच्या गोलंदाजीची धार इतकी तेज होती की त्याला या ३९ सामन्यांमध्ये अवघ्या ४ वेळा फलंदाजी करावी लागली. त्यातील ३ वेळा तो नाबाद राहिला आणि त्याने तब्बल ३ धावा ठोकल्या. :)

मॅक्ग्राथच्या गोलंदाजीची विशेषता त्याच्या बळी मिळवण्याच्या क्षमतेमध्ये नव्हती तर तर प्रतिस्पर्धी संघाच्या फलंदाजीची पहिली फळी कापून काढण्यात होती. बहुतेक वेळा तो त्यात यशस्वी व्हायचा. त्याच्या स्वभावधर्माला जागुन तो बहुतेक महत्वाच्या सामन्यात प्रतिस्पर्धी संघाच्या सर्वोत्तम फलंदाजाला बाद करण्याची दर्पोक्ती करायचा आणि बहुतांशी वेळा त्यात यशस्वी व्हायचा. २ महत्वाच्या सामन्याच्या आधी अशी बडबड करुन त्याने लाराला खरोखर बाद देखील करुन दाखवले. माइंड इट. लारा. दुखापतीनंतर पुनरागमनानंतरच्या त्याच्या पहिल्या सामन्यात त्याने सचिनच्या यष्ट्या अश्याच वाकवल्या. नंतर सचिननेदेखील त्याच्या खुनशी वृत्तीला जागुन त्याला एका ओवरमध्ये ३ चौकार आणि एका षटकाराने बडवला हे गोष्ट वेगळी.

१९९६ त्याचा पहिला विश्वचषक. यात त्याने ७ सामन्यात केवळ ६ बळी मिळवले. भारताविरुद्धच्या सामन्यात तर सचिनने त्याला फोडुनच काढले. पण एरवी या सहाही विकेट्स महत्वाच्या होत्या हे नक्की. त्याचे बळी होते चंदरपॉल, हार्पर, ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध ८९ धावा काढणारा केनियाचा ओटिएनो आणि न्युझीलंडचा जर्मोन, फ्लेमिंग आणि ग्रांट फ्लॉवर. अंतिम सामन्यात त्याने सुरेख गोलंदाजी केली. मात्र बळी नाही मिळवता आले. ऑस्ट्रेलिया हारले. परत जाताना बहुधा मॅक्ग्रा ने मनाशी खुणगाठ बांधली होती की पुढचे ३न्ही विश्वचषक ऑस्ट्रेलियाला मिळवुन द्यायचे.

१९९९ च्या विश्वचषकात त्याने १० सामन्यांतुन १८ बळी मिळवले. त्याचे वैशिष्ट्य हे की त्याने प्रत्येक सामन्यात किमान एक बळी तरी मिळवला. विंडीज विरुद्ध तर त्याने ९ षटकात १४ धावा देउन ५ बळी मिळवले. यात सलामीवीर केम्पबेल आणि जिमी अ‍ॅडम्स बरोबर त्याने लाराचे देखील बारा वाजवले. ते सुद्धा सांगुन, त्याच्या नेहेमीच्या स्टाइलमध्ये आधी धमकी देउन. नंतर त्याने त्याचे कट्टर प्रतिस्पर्धी वॉल्श आणि अ‍ॅम्ब्रोजचे बळी देखील मिळवले. हे असे काही अपवाद वगळत मॅक्ग्रा एरवी शेपटाच्या नादी नाही लागायचा. तो केवळ सर्वोत्तम प्रतिस्पर्ध्या विरुद्धचे हत्यार होता. या सामन्यात एकही फलंदाज त्याच्या गोलांदाजीवर चौकार नाही मारु शकला. यानंतर भारताविरुद्ध त्याने ३४ धावांच्या मोबदल्यात ३ बळी मिळवले. हे ३ बळी होते सचिन, द्रविड आणि अझरुद्दीन. बळींची नावेच बरेच काही सांगुन जाइल. त्यातही त्याने सचिनला भोपळादेखील नाही फोडु दिला. परत एकदा मर्मस्थळावर हल्ला. मुर्गी मारी बच्चा दानादान तसला प्रकार. मॅक्ग्राच्या जीवावर ऑस्ट्रेलियाने प्रतिस्पर्धी संघाची मान अशी बर्‍याच वेळा कापली. ४ बाद १७ वरुन भारताचा पराभव अटळ होता. नंतर अंतिम सामन्यात त्याने पाकड्यांना असेच रडवले. ९ षटकांमध्ये अवघ्या १३ धावत २ बळी घेतले. यातला एक बळी सलामीवीराचा होता. पाकिस्तानचा डाव १३२ धावात आटोपला आणि मग जिंकण्याची औपचारिकता ऑस्ट्रेलियन फलंदाजांनी अवघ्या २० षटकात पुर्ण केली.

२००३ मध्ये परत त्याने ११ सामन्यात २१ बळी घेत ऑस्ट्रेलियाला विश्वचषक जिंकवुन दिला. यात नामिबियाच्या दुबळ्या संघाविरुद्ध त्याने १५ धावात ७ बळी घेतले (ही त्याची विश्वचषकातली आकडेवारीनुसार सर्वोत्तम कामगिरी) तसेच न्युझीलंड आणि भारत या बलाढ्या संघांचे पण ३-३ बळी मिळवले. भारताविरुद्धचा अंतिम सामना ऑस्ट्रेलियाने ३५९ धावा केलेला असल्यामुळे सर्वथा सचिन आणि गांगुलीवर अवलंबुन होता आणि मॅक्ग्रा ने तो सामना अवघ्या ५व्या चेंडुवर सचिनला परतावुन संपवला. मॅक्ग्रा हा असा नेहेमी मुळावरच घाव घालायचा. नंतर त्याने कैफ आणि झहीरला पण परतवले. ऑस्ट्रेलिया परत एकदा विश्वविजयी झाले.

२००७ चा विश्वचषक त्याचा शेवटचा विश्वचषक होता. विश्वचषकानंतर त्याने निवृत्तीच जाहीर केली. त्याची निवृत्ती विश्वचषकाच्या हॅटट्रिक विजयाने झाली हे योग्यच झाले. ११ सामन्यांतुन त्याने तब्बल २६ बळी मिळवले. एका विश्वचषकात याहुन आधिक बळी अजुन कोणी मिळवलेले नाहीत. जवळजवळ प्रत्येक सामन्यागणिक त्याने ३ बळी पाडले. यात आयर्लंड, नेदर्लंड, स्कॉटलंड सारखे दुबळे संघ होते तसेच इंग्लंड, साउथ अफ्रिकेसारखे तगडे प्रतिस्पर्धी देखील होते. उपांत्यफेरीच्या सामन्यात त्याने कॅलीस, अ‍ॅश्वेल प्रिंस आणि बाउचर हे प्रमुख फलंदाज परतवले. यात ६व्या षटकात जेव्हा कलीस परतला तेव्हा अफ्रिकेची अवस्था २ बाद बारा होती. एकुण सुरुवातीलाच मॅक्ग्राने अफ्रिकेचे बारा वाजवले. अंतिम सामन्यात त्याला बळी एकच मिळाला पण तो संघासाठी सगळ्यात किफायतशीर गोलंदाज ठरला. १९९६ च्या पराभवाचे उट्टे काढुन त्याने संघाला परत एकदा विजयी करवले. तोच विश्वचषकातला सर्वोत्तम खेळाडु देखील ठरला.

मॅक्ग्राचा करिष्मा एवढा जबरदस्त होता की तो गेल्यानंतर ऑस्ट्रेलियन संघाला घरघर लागली. त्याची विजयी मालिका वारंवार खंडीत व्हायला लागली. अ‍ॅशेस मध्ये राख झाली.

त्याचे सहकारी त्याला पिजन म्हणायचे. का कोण जाणे? तो कधीच शांततेसाठी प्रसिद्ध नव्हता. ग्लेन मॅक्ग्राथ कमालीचा खडूस होता. असभ्य होता. उर्मट होता. स्लेजिंगचा बादशहा होता. उद्धटपणाचा कळस होता. पण या सर्वाहुनही महत्वाचे म्हणजे तो गोलंदाजीचा शहेनशहा होता. तो असेपर्यंत कोणाची टाप नव्हती ऑस्ट्रेलियावर हुकुमत गाजवायची. त्यामुळेच हा कमालीचा उर्मट गोलंदाज या मालिकेतल्या चौथ्या पुष्पाचा मानकरी आहे

तळटीपः

१. चित्रे जालावरुन साभार

२. विश्वचषकाचे पान अपडेट होत नसल्यामुळे हा लेख जनातले मनातले मध्ये टाकतो आहे. ते पान अपडेट व्हायला लागले तर पुढचे भाग तिथेच टंकेन.