भारताबाहेरील दिवाळी

नव्वदच्या दशकात जेंव्हा अमेरीकेत आलो, तेंव्हा ज्या काही गोष्टीं दुरावल्या असे वाटले त्यात दोन सण होते - एक अर्थातच गौरी-गणपती, तर दुसरा दिवाळी. याचा अर्थ बाकीच्या सणांना मिस केले नाही असे नाही, पण हे प्रकर्षाने आठवत होते...तस म्हणलं तर आज देखील हे सण घरातच जास्त असतात, त्यात कुटूंबियांप्रमाणे मित्रमैत्रिणींचा सहभाग असतो आणि अर्थातच मराठी मंडळाचे कार्यक्रम... बाकी बाहेर वातावरण "तेच ते, तेच ते"! तरी देखील इथल्या भारतीयांच्या वाढत्या लोकसंख्येमुळे आणि भारताचे जागतीक स्थान काही अंशी का होईना पण प्रबळ होत चाललेले असल्याने भारताबाहेर, तेही प्रगत राष्ट्रांमध्ये दिवाळी ही जरा जास्त माहिती होत चालली आहे असे वाटू लागले आहे. क्लिंटनने त्याच्या शेवटच्या वर्षात भारतीयांना केवळ दिवाळीच्या शुभेच्छा दिल्या तर काय आश्चर्य वाटले होते. पण गेल्या दहा-अकरा वर्षात, व्हाईट हाऊस मधे दिवाळीची मेजवानी असणे, राष्ट्राध्यक्षाने शुभ-सदिच्छा संदेश देणे हे नेहमीचेच झाले आहे. या वर्षी (आणि आधी काही वर्षे देखील) अमेरीकन काँग्रेसने देखील दिवाळीचा सदिच्छा संदेश इथल्या हिंदू जनतेस दिला आहे. तेच ब्रिटीश पंतप्रधान डेव्हीड कॅमेरॉन यांनी केले आहे. त्यांनी तर दिवाळीला जसा दुष्टांचा संहार होऊन अंधक्कार नाहीसा होतो, तसाच या वर्षी गद्दाफी मेल्याने झाले आहे असे म्हणले.. राजकीय स्तरावर जेंव्हा अशा गोष्टी होतात तेंव्हा त्याला अर्थातच राजमान्यता लाभते. पण तरी देखील अशी मान्यता ही भारतीय वंशाचे राजकीय अनुदाने देणारे, संस्था यांच्या प्रयत्नाने काही अंशी होते असे म्हणणे वावगे ठरणार नाही. त्याचे अगदी लहान उदाहरण म्हणजे अनेक सरकारी शाळांच्या कॅलेंडर्सवर आता दिवाळी हा सण देखील दिसतो. पण जेंव्हा इथले अ-हिंदू, अ-भारतीय वंशीय मित्र जेंव्हा दिवाळीच्या शुभेच्छा देतात, जेवायला स्वत:ची प्रेमाने/हककने वर्णी लावतात तेंव्हा कळते की आता हा सण अधिक माहितीचा होऊ लागला आहे. या वर्षी तर आमच्या बाजूच्या राज्यात, जेथे फटाके विकायला परवानगी आहे (आमच्या राज्यात उडवायला देखील नाही :( ) तेथे दिवाळीचे स्पेशल सेल होते! आपला आनंद हा इतरांबरोबर जबाबदारीने वाटण्यासाठी म्हणून दिवाळीच्या मुहुर्तावर इथल्या अन्नछत्रांमध्ये (फूड शेल्टर्स) भारतीय तयार अन्न दान करू लागले आहेत. या वर्षी देखील असा एक मोठा कार्यक्रम सेवा इंटरनॅशनल युएसए ने हातात घेतला आहे. त्याच बरोबर, एका गमतीदार किश्श्यामुळे दिवाळी ही प्रसिद्धीमाध्यमात पण दिसली... मायकल स्कॉट या (ऑफिस स्पेशल) विनोदी नटाने त्याच्या कार्यक्रमात म्हणलेले हे हॅप्पी दिवाळीचे गाणे. :-) (हे गाणे, अ‍ॅडम सँडलरने ज्यूंच्या हनुका या सणावर केलेल्या एका विनोदी गाण्याचे विडंबन आहे.). तसेच २००९ च्या "बॉस्टन ग्लोब" या वृत्तपत्राने दाखवलेली ही सुरेख प्रकाशचित्रे! दिवाळी हा केवळ काही चार भारतीय टाळक्यांचा विकेन्डला एकत्र येऊन साजरा करायचा सण राहीला नाही याबद्दल जरी कुठेतरी बरे वाटत असले तरी, भारतातील दिवाळीच्या मजेपासून लांब असल्याची रुखरुख मात्र तशीच रहाते... असो. या धाग्यानिमित्ताने, असेच जर अजून कुठले अनुभव अथवा माहिती असेल तर येथे अवश्य सांगा.