वसंततिलका

पूर्वसूत्र : वसंततिलका (वसंत ऋतू. (Spring) त्याचा तिलक म्हणजे वसंततिलक. हे मराठीतील एक सुंदर अक्षरगणवृत्त आहे. प्रत्येक ओळीत १४ अक्षरे आणी त भ ज ज ग ग हे गण येतात. अक्षरगणव्रुत्तात एका ओळीत किती अक्षरे येतात आणी त्यांचा र्‍हस्व दीर्घ अक्षरांचा क्रम लघु गुरू ठरलेला असतो. उदा म म्हणजे तिन्ही गुरू अक्षरे.त्यामुळे व्रुत्ताची चाल ठरलेली असते. वसंततिलका वृत्ताचे प्रसिद्ध उदाहरण म्हणजे -की घेतले व्रत न हे अम्ही अंधतेने.(माझे म्रुत्युपत्र) ही सावरकरांची कविता होय. .) कवितेचे नाव : वसंततिलका वृत्त : वसंततिलका कवितेचा विषय :वसंततिलका (Spring) वसंत ऋतू. त्याचा तिलक म्हणजे वसंततिलक. हा तिलक लावण्यासाठी; सृजनासाठी; जननासाठी पृथ्वी आतुर झाली आहे. वरुणदेवतेला साकडे घालते आहे........ . . . हे देव हो; वरुणराजन; व्याकुळे रे आसक्त होय अधरी; अवनी अधीरे आरक्त नेत्र असती; अजली अश्रू रे ती काय रूदन करी; न कळे तुला रे . . . . . ऐकू न ये तुज अत्रुप्त तहानलेली पृथ्वीमुखे करुण आळवणी सुरू ही फेके रसाल मग ती प्रणयी पलाश हा कामदेव दिधला मधुगंधपाश . . . . . . पाशात हा वारुणराज फसे पहा रे प्रत्येक ही पुरुष आतुर होतसे रे ते वारुणीय अबला बल तेज काही अव्हेरणे वरुणराजन शक्य नाही . . . आव्हान नेत्र करतीच वसुंधरेचे सौदर्य स्रौष्ठव भरीव गोल साचे हे पृथ्वी गर्जुन असे नर धाव घेतो. कामांध हा वरुण देवच दैत्य होतो. . . . . . . हे अप्सरे गडगडाट नभांगणात वीजा कडाडत तडाक प्रपात होत. धारात नाहत धरा धर सुंदरा ती धो धो पडे वरुण हा वरतो वरोनी . . . . . . ते कोसळो धबधबे सरिता भराया श्रृंगार शामल करेल वसुंधरेला माजात हा वरुण पौरुष कार्य दावी ती सुंदरा तृप्त धरा मम कारणेची . . . . . . अद्यापि ना कळतसे प्रसवा धरेला हा काय हो? सृजन शून्य वर्षाव झाला आनंद हो प्रजननात कथे तयाला कैसे? कधी? नवनिर्माण जमेल याला? . . . व्रुत्ती वसंततिलका न तुझी खुले का ? . . डॉ. अभिराम दीक्षित