सुभद्रेचं मन अर्जुनावर जडलंय आणि अर्जुनालाही सुभद्रा पसंत आहे हे कृष्णाला माहित होतं. बलरामांच्या मनात स्वतःचा शिष्य दुर्योधनाशी सुभद्रेचं लग्न लावून देण्याचं होतं. त्यावर उपाय म्हणून तातडीनं काही करण्यायोग्य, असा हा उपाय अनायास उपलब्ध होता. सरळ सांगूनही बलराम ऐकतीलच असं नाही ह्याची कल्पना असलशिष्य, कृष्णानं अर्जुनास सुभद्रेला पळवून नेऊन गांधर्व विवाह करायचा सल्ला दिलेला असावा. यादवांचा अधःपात हे समाज उन्नतीच्या शिखरावर असतांना तारतम्य न बाळगता वागला तर काय होतं ह्याचं प्रतीक आहे. सर्व सुखं पायाशी लोळतांना आणि संपत्तीचा गर्व असतांना त्यांना पुढचा मार्ग दाखवणारा कृष्ण नसला तरी चालला असता. तेच शेवटी झालं. उद्वेग आणि खिन्नता यातून बलरामांनी प्रायोपवेशनानं देह सोडला. त्याचा संताप येऊन उरल्यासुरल्या भांडणार्‍या यादवांना कृष्णानं स्वतः मारून टाकलं. जेव्हा अर्जुन द्वारकेला पोहोचला तेव्हा कृष्णाचं आधीच निर्वाण झालेलं होतं. अर्जुन द्वारकेला पोहोचल्यावर वसुदेव आणि देवकी यांनीही देह सोडला. त्यांचं सर्व और्ध्वदेहिक करून मग उरलेल्या सगळ्यांसोबत अर्जुन निघाला. अक्षय भाता आणि गांडीव यांचं प्रयोजन संपलेलं असूनही अर्जुन स्वतःचा अभिमान कुरवाळत राहिला.. त्या गर्वाचा या परतीच्या प्रवासात पुरता बिमोड झाला. त्याच्या समोर कित्येक लोक मारल्या गेले.. कित्येक लुटल्या गेले.. कसाबसा गांडीव वाचवून काही उरलेल्या लोकांसह आणि सामानासह अर्जुन हस्तिनापुरास पोहोचला. तो कुठे पकडला गेला असं मात्र कुठं माझ्या वाचनात आलं नाही. यानंतर लवकरच सर्व पांडव द्रौपदीसह वानप्रस्थाला निघाले, बहुदा व्यासांच्या सांगण्यावरून. तेव्हा एका सरोवरात सर्व पांडवांनी आपापली शस्त्रं शिरवली. तेव्हाही अर्जुन गांडीवाला अंतर द्यायला तयार नव्हता, पण शेवटी युधिष्ठिराच्या उपदेशानुसार त्यानं त्याचा त्याग केला. यानंतर सर्व पांडव आणि द्रौपदी स्वर्गारोहिणी मार्गावर निघाले. माझ्या वाचनांत इतकीच माहिती आहे. थोडं आणिक विस्तृत असेल पण गाभा असाच. अभीरांचा इतिहास माहित नाही मला. त्यामुळे त्याबद्दल काही लिहिणे योग्य नाही. पण अभिमन्यू या नावाची उत्पत्ती मात्र आत्ता वाचनात आली. मला असलेले काही प्रश्न यात असे - या सर्व यादवीच्या प्रकारात वा नंतरही, उद्धव कुठे होते? उद्धवगीता म्हणतात ती केव्हा सांगीतली गेली? कृष्ण - बलरामांचं और्ध्वदेहिक उद्धवानं केलं की वसुदेवानं की अर्जुनानं?

आमच्या

"महाभारताचे" नांव वापरुन आम्हा वाचकांची फसवणूक करण्यात आली आहे. व्यास आता वाद घालायला येणार नाहीत म्हणून त्यांच्या सोन्याच्या मंदीराला हा वीटा लावण्याचा केविलवाणा प्रयत्न आहे.

ह्या कमेंटीबद्दलही काही लिहा की. आपल्या सोयीचे तेव्हढे उचलून गैरसोयीच्या मुद्द्यांना फाटयावर मारण्याची कला आपण कुठून अवगत केली आहे हे आम्हांस चांगले ठाऊक आहे. ;)

यू आर राईट सर. माझा प्रतिसाद दुनियादारीच्या धाग्याचं छोटेखानी विडंबन होतं.

शिवाय "मूळ" महाभारतात काय आहे अन काय नाही, ते मुळात किती मोठे होते, याविषयी तर जुन्या काळापासून अनेकांनी आपापले तर्क लढवलेले आहेत. एकंदरित महाभारतातील पात्रे आणि एकूण कथानक एवढे विशाल आहे, की त्यात अनंत काळपर्यंतचे लेखक, कवी, चित्रकार, सिनेमावाले यांना आपापल्या परीने काहीतरी काढ-घाल, निर्मिती करता येईल. बारकाईने बघणार्‍याला या 'सोन्याच्या' मंदिरातही अनेक चोरवाटा, गुप्त भुयारे, गूढ-अंधारी तळघरे इ. दिसून येतात. त्यातून मुशाफिरी करण्यातील आनंद पण काही और आहे.

नुकतंच आनंद जातेगांवकरांचं "व्यासांचा वारसा" म्हणून महाभारताचं एका वेगळ्या कोनातून दर्शन घडवणारं नितांत सुंदर पुस्तक वाचलं. महाभारताबद्दल ओढा असणार्‍या प्रत्येकानं वाचावं असं हे पुस्तक आहे.