एनआरआयची भारतभेट..

मस्त विषय काढलात हो गवि...!! थोड्याफार प्रमाणात माझे अनुभव सांगतो. माझे बरेचसे मित्र पल्याड सेटल आहेत. चार / पाच वर्ष मी सुद्धा पल्याड होतो आणि आयटी क्षेत्रात असल्याने हे अनुभव रोजचेच आहेत. मित्रांकडून विचित्र अनुभव कधीच नाही आला. पण आयटीतल्या अर्धहळकुंड्पिवळ्या कॅटेगिरी लोकांकडून मात्र बरेचसे अनुभव आले. असाच एकजण डेन्मार्कला २-३ महिन्यांसाठी जाऊन आला आणि आल्यावर बोलताना लगेच अ‍ॅक्सेंट मारत होता. त्याला एवढेच म्हंटले की बाबारे तिकडे इंग्रजी जास्त कोण बोलत नाहीत मग हा अ‍ॅक्सेंट कोठून घेतलास? आणि काही महिन्यांपुर्वी तू चार महिने चेन्नाईला होतास. त्यावेळी बरे दक्षिण भारतीय अ‍ॅक्सेंट नाही उचललास ... असे भरपुर नग भेटतात. काही प्रश्नांची माझ्यापरीने उत्तरे.. -ते तिकडे मजा करत आहेत आणि आपण इकडे देशाची अन घराची जबाबदारी घेत आहोत असा भारतातल्या नातेवाईकांचा /मित्रांचा अ‍ॅटिट्यूड भासतो का? मी तिकडे असताना माझ्याशी बोलताना काही दुरच्या नातेवाईकांचा तसा अ‍ॅटिट्यूड भासला. पण ओवरऑल तितकासा अनुभव नाही. मी इकडे असताना मला एक-दोन वेळा खरोखर वाटले की माझे मित्र/नातेवाईक तिकडे खूप enjoy करत आहेत आणि मी मात्र पुर्ण आठवडाभर कामं करत आहे. मूळ असे वाटण्यामागे कारण माझा तिकडचा चार वर्षातला काळ. भारतात माझा दिवस ६ ला सुरू होतो आणि रात्री ११ ला संपतो. रोज ऑफिसला जा-ये करताना लागणारा वेळ, ऑफिसमध्ये आपले client ने सांगितलेले काम + कंपनी पॉलिसी प्रमाणे करावे लागणारे इतर काम यामुळे बराचसा वेळ कामात जातो. पण परदेशात असताना मला फक्त ८ तासात होईल एवढेच काम असायचे (आणि भारतीय मुळ कंपनीतले काम फारच कमी असायचे) + ऑफिसला जा-ये करायला फक्त १५ मि. लागायचे. यामुळे भरपुर असा वेळ स्वतःसाठी + कुटुंबासाठी असायचा. यामुळे तिकडचे life style इथल्यापेक्षा खूपच छान असे नेहमीच वाटते. पण याची जाणीव मला तिकडून इकडे आल्यावर झाली. तिकडे असताना संध्याकाळचा वेळ याच्याशी (skype किंवा google+ वर) गप्पा मार किंवा फोन कर यात जायचा. प्रत्येक विकांताला कोठेतरी ट्रिप व्ह्यायची नाहीतर सोशल गॅदरींग्ज व्हायचे यामुळे खूप मजेत वेळ जायचा. पण हीच गोष्ट भारतात आल्यावर मुळीच शक्य झाली नाही. एकतर skype वर काम असेल तरच मी login करतो आणि त्यात कोणी उगाच पिंग केले तर सरळ सरळ त्याला ignore करतो असेच झाले आहे. (पण मी तिकडे असताना मात्र स्वतः दुसर्‍याला गप्पांसाठी बोलवायचो आणि mostly माझ्यासारखेच onsite असणारे माझ्याशी बोलण्यास तयार व्हायचे.). भारतात आल्यावर विकांत ट्रिप खुपच कमी झाल्यात. याचे मूळ कारण म्हणजे ज्या गोष्टी मी इतर दिवशी करू शकत नाही त्यासर्व शनीवार/रवीवारी कराव्या लागतात. तसेच कोठेही गेले तरी गर्दी या कारणामुळे बर्‍याच वेळा जाण्याची इच्छाच होत नाही. सोशल गॅदरींग्ज जवळ जवळ नाहीतच कारण माझ्यासारखीच परीस्थिती इतरांची असल्याने प्रत्येक विकांताला कोणाला तरी कोठली तरी personal commitment असायचीच. त्यामुळे तिकडे life-style चांगले आहे यावर मी ठाम आहे. अर्थात माझ्या कोठल्याही तिकडच्या नातेवाईकाच्या /मित्राच्या घरची जबाबदारी मला नसल्याने मी तसा अ‍ॅटीटयुड कोणालाच दिला नाही. पण समजा एखाद्याच्या घरची जबाबदारी वारंवार आली आणि मला थोडेफार भोगावे लागले तर माझ्याकडून तसा अ‍ॅटीटयुड दिला जाऊ शकतो. -मत्सर हेवा दिसतो का? थोडाफार मत्सर हेवा दिसतोच. ह्याला आपण काही करू शकत नाही. afterall we all are human beings. मी सुद्धा बर्‍याच वेळा तिकड्याच्या लोकांचे फेसबूक फोटो (barbeque, trips, cruise) वगैरे पाहून जळतोच. -भारतात आता आर्थिक चित्र बदललं आहे त्याने काही फरक पडला आहे का? अप्रूप कमी झालंय का? विकास यांनी म्हणल्याप्रमाणे नक्कीच कमी झाले आहे. -इम्पोर्टेड चॉकलेट्स, खेळणी, गिफ्ट्स यांसाठी लोक आवर्जून भेटतात का? परदेशी मित्राकडून, अंकल-आंटींकडून गिफ्ट मिळणे ही इच्छा भेटीचा एक मुख्य भाग असतो का? गिफ्ट मिळणे हा उद्देश बहूतेक नसावा. पण परदेशी सेटल होता येईल का असा उद्देश मात्र मला बर्‍याच वेळा दिसला. -तिकडच्या श्रीमंतीचं प्रदर्शन इकडे केलं जातं का? -तिकडची समृद्धता इथल्या भाऊबंदांना कळावी अशी (स्वाभाविक?!) इच्छा असते का? ती दाखवण्यासाठी ताण घेऊन भेटवस्तू आणल्या जातात का? तितका अनुभव नाही. पण नव-नवीन गॅझेट्स मात्र आवर्जून दाखवली जातात. यात काही श्रीमंतीचे प्रदर्शन होत असावे असे वाटत नाही. -भेटवस्तू न आणल्यास नाराजी दिसते का भारतात? कधी नाराजी जाणवली नाही कारण कधी परदेशातून आल्यावर विदाऊट गिफ्ट कोणाकडे गेलो नाही तसेच कोणी माझ्याकडे विदाऊट गिफ्ट पण आले नाही. त्यामुळे हा प्रश्न पास... -नातेवाईक स्थळ यादृष्टीने किंवा तिकडे सेटल होण्यासाठी मार्गदर्शन, मदत अशा कार॑णांनी मागे लागतात का? ते तेवढ्यासाठीच तुम्हाला भेटताहेत अशी भावना येते का? त्यांना मदत करायला आवडतं का? उत्तर विकास यांच्याप्रमाणे : कधी कधी होते. त्यात गैर काहीच नसते. योग्य माहिती असल्यास मदत करतोच. -चुटपुट लागल्याने नकोच ती भारतभेट असं वाटतं का? अजिबात नाही. भारतभेट नको असे वाटत नाही पण काहीजणांकडे उगाचच गेलो असे वाटते. -परदेशात सेटल झाल्यावर अनेक वर्षांनी प्रथम मुलं आणि मग जनरली पत्नी भारतात आठवडाभरही यायला साफ नकार देते अन एकटा पुरुषमाणूस येऊन झेंडावंदन (फॉर्मॅलिटीज) करुन जातो असं उगीचच मला तरी वाटत आलेलं आहे. हे कॉमन आहे का? पास - कारण असे कधी कोणाच्या बाबतीत अनुभवले नाही. बाकी एक गोष्ट मात्र मला वारंवार जाणवली. तिकडच्या NRI लोकांचे देश (भारत) प्रेम. तिकडे भारतात काय होतंय आणि काय नाही यावरच लोकांचा डोळा असतो. बराचसा वेळ भारत कधीच सुधारणार नाही किंवा त्यासाठी काय केले पाहिजे अशा (फक्त) चर्चा करण्यात जातो. उगाच कोणीतरी कोठल्यातरी भारतीय NGO शी संबंध ठेवून असतो तो वर्षातून हक्काने Donation वसूल करतोच. पण तोच माणूस इकडे सुट्टीवर किंवा कायमचा आला की NGO कडे पहात सुद्धा नाही. तिकडेच घर शोधत असताना भेटलेल्या एका NRI ने भारत किती छान आणि उगाच कशाला येथे येता यावर माझे बौधीक घेतले होते. अर्थात मी त्याच्याकडून मदतीची अपेक्षा करत असल्याने "एवढे आहे तर भारतात का बरे जात नाही परत तुम्ही?" असा प्रश्न विचारण्यास धजावलो नाही.

छान प्रतिसाद रे योग्या. हल्लीची पिढी भारतावर जरा काही टिका झाली की लालबुंद होते.कारण- १)दुधासाठी रांगेत उभे राहणे ह्यांनी पाहिलेले नाही. २)टेलिफोनसाठी ४/५ वर्षे प्रति़क्षायादीत असणे अनुभवलेले नाही. ३)जुन्या तंत्रज्ञानावर आधारलेल्या फियाट्,अ‍ॅम्बेसेडोर घेण्यासाठी ह्यांनी डीलरच्या पायर्या झिजवलेल्या नाहीत. ४)लांबच्या प्रवासासाठी ४/४ तास रांगेत उभे राहणे,आयत्यावेळी रेल्वे प्रवासासाठी टी.सी.ची मनधरणी केलेली नाही. हे अनुभवलेल्या पिढीला अमेरिका,युरोप स्वर्ग न वाटतो तर नवल!

इस्पीकचा एक्का,पेठकर काका ह्यान्च्याशी सहमत. माझे बरेच मित्र लवकर आयटी च्या क्रुपेने परदेशात गेले. तेव्हा मला सुद्धा खुप वाटयचे आपन सुद्धा जावे असे. सध्या मी सुद्धा यु.के. मधे आहे (पुन्हा आयटीची क्रुपा)(ह्यात स्वताचे कौतुक म्हनुन सान्गत नाहिये). परदेश कितीही सुन्दर असला तरी आपला देश तो आपला देश असतो. इथे कितीही सर्व छान छान असले तरी इथे कायम रहावे असे वाटत नाहिये मला. आता काही लोकाना परदेशात जाउन आल्यावर आपल्या देशाला नावे ठेवायची खुप घानेरडी सवय असते. पण त्याला आपण काही करु शकत नाही. मी जेव्हा जुलै मधे परत जाइन तेव्हा मी मात्र असे काही करनार नाही आणी परदेशात गेल्याचा भपका सुद्धा मारनार नाही. राहता राहीली गोश्त चॉकलेट्स ची. आतापर्यन्त मी इथे जी चॉकलेट्स खाल्ली त्यान्च्यापेक्शा मला आपले डेरी मिल्क चान्गले वाटले. त्यामुले एक समस्या माझ्या समोर निर्मान झालिय. इथुन जाताना नक्की कोनते चॉकलेट घेउन जावे हे मिपा वरच्या जानकारानी सान्गितले तर बरे होइल.

एनआरआय पब्लिक आपल्या नेटिव्ह कंट्रीला रिटर्न आल्यावर त्यांना मराठी वर्डस् रिमेंबर करायला डिफिकल्ट जातं असं ऐकलंय.

रेसिडेंट नॉन इंडियन्सना एवढं का हिणवलं जातं ते नाही कळालं. एनाराय कधीतरी या क्याटेगरीत असणारच की!!

गवि, तुमच्या धाग्याचं आता शतक झालंय, अभिनंदन! तुम्ही उपस्थित केलेले इतर प्रश्न मला एका विशिष्ट चश्म्यातून विचारलेले वाटले म्हणून त्यांना उत्तरं देणार नाही. परंतु तुमचा शेवटचा प्रश्न जेन्युईन वाटला. आणि इथे अनेक तरूण एनाराय मिपाकर आहेत त्यांनाही पुढे हा प्रश्न फेस करायला लागेल म्हणून उत्तर देतो आहे...

परदेशात सेटल झाल्यावर अनेक वर्षांनी प्रथम मुलं आणि मग जनरली पत्नी भारतात आठवडाभरही यायला साफ नकार देते अन एकटा पुरुषमाणूस येऊन झेंडावंदन (फॉर्मॅलिटीज) करुन जातो असं उगीचच मला तरी वाटत आलेलं आहे. हे कॉमन आहे का?

नाही, असं नसतं. प्रथम फक्त नवरा-बायको आणि नंतर मुलं लहान असतांना कधीही भारतात येणं शक्य असतं. रजा काढली, मुलं काखोटीला मारली आणि आलं भारतात असं करता येतं. पण मग मुलं शाळेत जाऊ लागली की त्यांची शाळा बुडवून येणं उचित नसतं. ख्रिसमसची सुट्टी शाळांना जेमतेम दोन आठवडे असते. त्यात प्रवासाला लागणारा वेळ, जातांना आणि परत आल्यावर येणारा जेटलॅग (मुलांना जेटलॅगमधून रिकव्हर व्हायला मोठ्यांपेक्षा सहाजिकच जास्त दिवस लागतात) इत्यादि गृहीत धरून त्या सुट्टीत येणं प्रॅक्टिकल नसतं. मग राहता राहिली त्यांची समर व्हेकेशन, ती दीड दोन महिन्यांची असते. पण गंमत अशी आहे की अमेरिकेत समर व्हेकेशन जून अखेरीला सुरू होते. त्यानंतर यायचं तर भारतात धो धो मान्सून कोसळत असतो. मुलांची कुठे जायची-यायची पंचाईत होते. पुन्हा तोपर्यंत तिथल्या भाचे-पुतण्यांची शाळा-क्लास वगैरे सुरू होतात त्यामुळे ती मुलं बराचसा वेळ घराबाहेरच असतात. मग इथली मुलं तिथे नुसती घरी बसून कंटाळतात. पुन्हा इथली मुलं प्रायमरी स्कूल संपवून सेकंडरी-हायस्कूलला गेली की इथे समरमध्ये त्यांचेही खेळांचे वगैरे कॅम्प्स असतात. त्यांच्या त्या गरजेकडेही लक्ष देणं पालक म्हणून कर्तव्य असतं. मग नवरा-बायको दोघांपैकी एकाने येणं आणि दुसर्‍याने इथे राहून मुलांकडे लक्ष ठेवणं हे प्रॅक्टिकल सोल्यूशन म्हणून स्वीकारलं जातं. ते फार खुशीने स्वीकारलेलं नसतं. आणि इतकं करून वर जर त्याला तिथली लोकं झेंडावंदन वा फॉर्मॅलिटीज वगैरे समजली तर मग चीड येऊ शकते. मग जर असं कुणाला वाटलं की,'अरे मी माझी रजा वापरणार, माझा खर्च करून भेटीसाठी तिथे येणार आणि वर हे झेंडावंदन केलं असं म्हणणार, मग काय गरज आहे मला?' तर ते कटू असलं तरी फार अक्षम्य म्हणता येईल का? (मला तरी असं झेंडावंदन वा फॉर्मॅलिटी असं माझे मित्र वा नातेवाईक कधीच म्हणालेले नाहीयेत, यापुढे जर माझ्यासमोर म्हणाले तर कानाखाली जाळ काढीन!!) :) बाकी एक गोष्ट इथे मला सांगाविशी वाटते की मला इतक्या वर्षांत माझ्या नातेवाईक वा मित्रमंडळींकडून कधीच वाईट अनुभव आलेले नाहियेत. सर्व मंडळी अगदी अगत्याने वागवत आली आहेत. अतिशय समर्थपणे माझं आदरातिथ्य करत आली आहेत. अगदी मिपाकट्ट्यांनासुद्धा मुंबईकर आणि पुणेकर मिपाकरांनी मला साधं माझं कट्ट्याचं कॉन्टॄब्युशन दे़खील देऊ दिलेलं नाहिये आणि त्याबद्दल त्यांचा मी ऋणी आहे...

पि डां साहेब तुम्ही म्हणता आहात ते पटते. मी साधे विशाखापटणम ला असताना बायकोच्या चुलत बहिणीचे लग्न औरंगाबादला असताना मला असा प्रश्न पडला होता. लग्न रविवारी असले तरीही शुक्रवारी सायंकाळी रेल्वेने निघायचे शनिवारी अपरात्री (०२. ००) पुण्यात पोहोचायचे तिथून बात taxi पकडून औरंगाबादला पोहोचायचे परत रविवारी रात्री निघून सोमवारी रात्री पोहोचायचे. यात परत मुलांच्या परीक्षा शाळा बुडवणे रजा काढणे इ सव्य अपसव्य करत राहायचे.परत आई वडील म्हणतात अरे एवढा पुण्यापर्यंत आलास तर मुंबईला तरी यायचे. दगदग सोडून काहीही मिळत नाही. (त्या काळात मुबई विशाखापतनम असे विमानही नव्हते). या ऐवजी माझा भाऊ म्हणाला तुला प्रवासाला १५ हजार खर्च येईल त्यापेक्षा ५ हजार रुपयाचे घसघशीत भेटवस्तू तिला दे. ती आयुष्यभर लक्षात ठेवेल. बर येणारे लोक काय म्हणतात "वा वा एवढ्या लांबून तुम्ही आलात छान". पण त्यासाठी एवढा व्याप करून मुलांना त्रास देऊन येणे हे अव्यवहारी होते असा निष्कर्ष काढला आणि यानंतर जर आपल्या सुटीच्या आसपास असलेले समारंभला हजर राहत असे आणि लोकांना सांगत असे काय करणार लष्करात सुटीच मिळत नाही.मग पार विदेशातून एवढे कष्ट काढून येण्याचा तर प्रश्नच उरत नाही. राहिली गोष्ट लोकांची सगळ्या रस्त्यांना भरपूर फाटे कशाला आहेत? लोकांनी चांगले म्हणावे म्हणून काही कष्ट करण्याची माझी मुळातच तयारी नाही.

अमेरिका/प.युरोप मध्ये राहणारे एनाराय आणि गल्फ-बिल्फ किंवा आफ्रिकेमध्ये राहणारे एनाराय यांच्या श्रेष्ठ कनिष्ठ असं काही असतं का?

परदेशस्थ नातेवाईक असलेल्या एका भारतीयाचे मत:

-इम्पोर्टेड चॉकलेट्स, खेळणी, गिफ्ट्स यांसाठी लोक आवर्जून भेटतात का? परदेशी मित्राकडून, अंकल-आंटींकडून गिफ्ट मिळणे ही इच्छा भेटीचा एक मुख्य भाग असतो का?

परदेशी गिफ्ट्सचे अप्रूप आजकाल अजिबातच राहिलेले नाही. अर्थातच कुणाकडूनही गिफ्ट मिळाले कि आनंद हा होतोच. मग ते गिफ्ट देशी असो कि विदेशी.

-मत्सर हेवा दिसतो का?

परदेशस्थ मंडळी आली कि त्यांना आजी आजोबांकडून दिले जाणारे महत्व भारतीय मुलांना तरी खटकतेच. अर्थात ह्यात परदेशापेक्षा बऱ्याच काळाने झालेली भेट हेच कारण आहे असे समजून सांगितले तरी मनात कुठेतरी रहातेच आणि क्वचित ते बाहेरही पडते.

पिडां, विकास, नाटक्या सौ टक्के की बात बोली है. १४-१५ वर्ष भारताबाहेर राहुन अनेक जाणीवा, सीमारेषा पुसट होत गेल्यात. आता मुलांच्या शाळा, आमची ऑफिसची सुट्टी ह्या सर्वांचं व्यस्त प्रमाण आहे, पण ही परिस्थीती सगळीकडेच दिसते की. थोडे फार अपवाद असतीलही पण बहुतांश हेच दृष्य आहे. त्यासाठी देशाच्या सीमा पार केल्याच पाहीजेत असं काही नाही. मदतीचा हात, मायेचा ओलावा,फुल नं फुलाची पाकळी दिल्यावर होणारा अतिशय आनंद ह्या टु वे ट्रॅफिक सारख्या गोष्टी आहेत. मुलं, पत्नी भारतात यायला तयार नसतात ह्या मागे अजुन काही वेगळी कौटुंबिक कारणं असावीत का हा ही एक विचार मनात येउन गेला. कारण नुसतं देश आवडत नाही हे कारण बरचं वरवरचं असावं. असो. चालायचचं. -मयुरा.

.