समर्थ रामदास लिखीत धवल गीताच्या अनुवादात साहाय्य हवे, आणि सुद्धा धवळे/धवले आडनावांची माहिती हवी

माहितगार बुवा तुम्ही काय म्हणता ते मला काहीच कळलं नाही. पण मी वरील लिंकवर जाउन मूळ काव्य वाचलं. अतिशय छान आहे मूळ काव्य. तुमच्यामुळे एक अतिशय दुर्मिळ साहित्य प्रकार पहावयास मिळाला. समर्थांची शब्दरच्ना पण काय प्रभावी आहे. मस्तच.

नाही तुमचा काहीतरी गैरसमज होतोय. तुमची चूक नाही. मलाच आकलन झालेलं नाही. काव्याचा गूढार्थ सांगणे फार मुश्किल आहे. मी मला काव्य समजलं असं म्हटलेलं नाही. मी फक्त शब्दरचना आणि लय या अर्थी रचना चांगली आहे असं म्हणतोय.

विवाहाच्या प्रसंगी गायली जाणारी गीतं म्हणजे धवळे महधंबा हीचं नाव धवळ्याशी जोडलं गेलं आहे तिची गीतं शोधली पाहिजेत. म्हाहिम भट आणि लक्ष्मीधरभट यांनी पदे लिहिली आणि महदाइसा (महधंबा) यांनी ती गीतं गायली. बाकी, धवळे आडनावांचीच लोक ही गीतं म्हणतात असं काही माहिती नाही. बाकी, कालच कोणीतरी ’वि्हिणी” ची आठवण काढली होती. लग्नात जवळ जवळ सर्वच समाजात अशी गीतं असावी पण तुम्ही म्हणता तसं विवाहाच्या प्रसंगी ढोलगीतं म्हणजे महिला ढोल वाजवितात आणि गाणी म्हणतात पण ते धवळे आडनावाची लोक आहेत हे माहिती नाही. :( आतां राहो द्या गलबला । महादेव लग्नासि चालिला । पार्वतीचा विवाह जाला । कोणेपरी ॥१॥ महादेवाचा अवतार आणि विवाह प्रसंगी उडालेली गम्मत सुंदरच आहे, दुव्याबद्दल आभारी आहे. -दिलीप बिरुटे

बिरुटे साहेब संत वचनांचा काहीतरी लपलेला अर्थ बहुतेक असतोच! "वारियाने कुंडल हाले डोळे मोडीत राधा चाले" याचा खरा अर्थ तुम्ही सांगू शकाल का? एका सत्पुरुषांनी मला ह्याचा अर्थ स्पष्ट करून सांगितला होता.

* वैश्वानर (कडवे ३), सीसाळे (कडवे ४), व्याळ वळवळिती (कडवे ४), पिनाक (कडवे ७) या शब्दाम्चे अर्थ काय ? * कडवे ८ : हाती नराची खापरी | भिक्षा मागे दारोदारी (म्हणजे काय ? याचा काव्यातील संदर्भ/उद्देश काय ? या ओळीतून समर्थ काय सांगत आहेत ?) *कडवे ९: ढोर लाताड चूकले | गाते बाजेचे घेतले (म्हणजे काय ? याचा काव्यातील संदर्भ/उद्देश काय ? ) *कडवे ११: नवरी सुंदर रुपड | नवरा आणिल तो कोड || वोले हात्तीचे कातड | आंगावरी ( यात 'नवरा आणिल तो कोड' म्हणजे काय ? 'वोले हात्तीचे कातड' याचा संदर्भ अथवा अर्थ काय ?) *कडवे १२ : बैल बहुता दिवसांचा | मोटा साटा गोमाशांचा (म्हणजे काय ?) || :लोक मिळाला नगरीचा (म्हणजे काय ?) *कडवे १४: "बैले लाविल्या गोमाशा' (म्हणजे काय ? याचा काव्यातील संदर्भ/उद्देश काय ? ) *कडवे १७: 'एकवीस सर्वांगावरुता दूरी' (म्हणजे काय ?) *कडवे १९: भुजंग फुंपाले (म्हणजे काय ?) *कडवे २०: उटणे घेऊनी बाळ ( या ओळीत निर्देशीलेले बाळ कोण आहे ?) जळे बिजले दुकुळ (म्हणजे काय ?) *कडवे २१: धर्मा हळदी लागली | विभूती अवघी उकरंबिली (म्हणजे काय ?) साडी अवघी नासली | रक्तबिंदी (या ओळीचा अर्थ काय आणि या ओळीतून समर्था नेमके काय म्हणू इच्छितात) *कडवे २२: व्याघ्रांबर खडबडीले | गजचर्म लवथविले (या ओळीचा अर्थ काय आणि या ओळीतून समर्था नेमके काय म्हणू इच्छितात) तेणे मन कंटाळले | वर्‍हाड्यांचे || ( वर्‍हाड्यांचे मन का कंटाळले आहे ?) *कडवे २३: तेल घालू गेली सिरी | तेथे देखिली सुंदरी || सवती आहे इयेवरी | (यात डोक्यावर तेल कोण घालते आहे ? सुंदरी कोण आहे ? सवत कोण आहे ? हे उल्लेख कुणाबद्दल आहेत ? *कडवे २४: 'तेथे नामनाम आले' म्हणजे काय ? 'प्रेम नवर्‍यासी चालिले | गळती अश्रू || (या ओळीचा अर्थ काय, कोण कुणावर प्रेम करत आहे ? अश्रू कुणास येत आहेत ? आणि या ओळीतून समर्था नेमके काय म्हणू इच्छितात) *कडवे २५ आणि २६ : यात आगीचा संदर्भ काय आहे ? पंचाक्षर म्हणजे कोण ? *कडवे २७ आणि २८: जोगी जोगीणी वोहर | (यात 'वोहर' आणि 'सरपाडे' म्हणजे काय ?) *कडवे ३१: दास म्हणे दाता थोर | (या कडव्यातील दाता कोण ? देवभक्तास कुणकुणात अंतर दिसत नाही ?)

'बहुसाल' आणि 'रक्तबिंदी' हे या धवळे समर्थ लिखीत रचनेतील दोन शब्द समर्थांनीच लिहिलेल्या रामायणाच्या युद्धकांडवर्णनात दिसताहेत. 'बहुसाल' (धवळे कडवे १३वे आणि युद्धकांड कडवे २७वे) शब्दाचा नेमका अर्थ अद्यापी मला लागलेला नाही. 'रक्तबिंदी' (धवळे कडवे ३१वे आणि युद्धकांड कडवे ७७वे) शब्दाचा युद्धकांडातील अर्थ नेमका अद्याप उमगला नाही पण 'जणू (रक्ताच्या रंगाचा म्हणजे) लालरंगाचा शिंपण(सडा?)' असा असावा का ? http://www.transliteral.org/pages/z140412060953/view *धर्मा हळदी लागली | विभूती अवघी उकरंबिली || साडी अवघी नासली | रक्तबिंदी || २१|| धवळे ज्या प्रसंगी गायले जात त्यात चूना दळण्याचे गीत असाही काही प्रकार दिसतोय. (संदर्भ) समर्थ लिखीत धवळे गीताच्या २१ व्या कडव्यात विभूती अवघी उकरंबिली यात उल्लेखिलीली विभूती चुन्याची असू शकेल की हळद लागल्यामुळे त्यास लालरंग आला तो उटणे लावताना साडीवर उडाला आणि त्याचे वर्णन 'रक्तबिंदी' असे असेल ? (माझा जुजबी तर्क आहे, चुभूदेघे सुधारणा सुचवणे)

पैसा, मस्तच..... आणि धन्यवाद.... गजासूराच्या वधाचा मला वाटते यात संधर्भ असावा.... खाली गजासूरवधाच्या शिल्पाचे छायाचित्र दिले आहे... त्यात खाली हत्तीचे मस्तक व हाताने ताणलेले कातडे स्पस्ट दिसत आहे.... रामदासांनी केलेले शंकराचे वर्णन या मुर्तीचेच आहे की काय अशी शंका येते... इतके ते जुळते...

बाल-जरठ विवाहाबद्दल खरी सामाजीक क्रांती २०व्या शतकात घडून आली परंतु समर्थांच्या काळातही, "...नवरा पाहता म्हातारा चुरचुर लागली नगरा,.." "..लोकी हासेवया केल्या..तेणे कासावीस जाल्या नगरनारी.." यातून बाल-जरठ विवाहांची तत्कालीन अपरिहार्यता आणि तरीही सामाज्मनाची अस्वस्थता या ओळींमधून दिसते का ? हे काव्य वरून हलके फुलके दिसत असले, (विवाहाच्या गाठी स्वर्गात बांढल्या जातात ही समाज मान्यता) असा विवाह परमेश्वरी स्वरुप म्हणून समर्थ स्विकारताना दिसत असले तरीही विवाहेत्सुकांच्या वयांमधील अंतराबद्दल अल्पशी का होईना थट्टा या काव्यात दिसते का ? ,की मी या काव्यातील सरलार्थापेक्षा माझ्या मनातील कल्पना अधिक शोधू पहातो आहे अशी शंका वाटते ?

आता वाजवा रे वाजवा । महादेव लग्नाला चालला । पार्वतीचा विवाह झाला । कसा, पाहू ॥ उमा सुंदर सुकुमार । सुलक्षण मनोहर । तिला पाहिला भ्रतार । महादेव ॥ मस्तकी त्याच्या जटाभार । देही विषारी फुत्कारती नाग । तिसरे नेत्री वैश्वानर । भगभगीत ॥ गळा शोभे रुंडमाळ । त्यातुनी ओघळे रुधीर । शंखपाळे धवळे । नाग वळवळत ॥ सदा स्मशानी राहणे । ते राखेचे ऊधळणे । भोंवती कोणती भूते । कोण जाणे ॥ जुना कधीचा पुरातन । भुतेखेते संग अचाट । रूप हे सर्व अफाट । वर्णवेना ॥ हाती त्रिशूल डमरू । काखेस भयंकर व्याघ्र्यांबर । मोठे पिनाक सरळ । शोभतसे ॥ हाती धरून नरवंटी । भिक्षा मागे दारोदारी । गळा रुद्राक्षांच्या माळा । इथे तिथे ॥ ढोर लाताड चूकले । गाते बाजेचे घेतले । दंड कमंडलु शोभले । भस्म पोते ॥ सुंदर गंध रेखले ललाटी । गंगा धबधबा वाहती । लाळ सर्वांगी गळती । भुजंगाची ॥ नवरीचे सुंदर रूप । नवर्‍याने शृंगारले कवतूक । सजवले पांघरून गजचर्म । अंगावर ॥ नंदी शोभला कधीचा । संगती गोमाशांचा थवा । लोक लोटले पहाया । शहरभरचे ॥ नवरी नीटस सुंदरी । नवरा पाहता दिसे थोर । चुटपुट लागे अंतरी । बहुतांच्या ॥ लोक हसाया लागता । नंदीने गोमाशा पळवल्या । त्यामुळे कासावीस झाल्या । नगरनारी ॥ लोक ते पळू पाहती । पाठलाग माशा करती । डंख शमवू पाहती । अंगभर ॥ नवरा मंडपी आला । मग अंतरपाट धरला । नवरा क्षणी उंच झाला । वरून पाहे ॥ अक्षता टाकण्या वरी । भट्टी उचलती नवरी । उंच उंच उन्नत होई । माथा त्याचा ॥ कसेबसे लग्न झाले । लोक उदंड ते आले । पुढे उटणे आरंभले । कौतुकाने ॥ नवरी हंसगती चाले । तीवर भुजंग फुत्कारले । लोक म्हणती भुजंग आले । धांवा धांवा ॥ सर्प आवरिले सकळ । ऊटणे घेउनि बाळ । जळे भीजले दुकुळ । गंगा वाहे ॥ धर्मा हळद लागली । विभूति काढून टाकली । साडी सर्व डागाळली । रक्तवर्णे ॥ व्याघ्रांबर अस्ताव्यस्त झाले । गजचर्म ते लवथवलेले । त्यामुळे अंतर कंटाळले । वर्‍हाड्यांचे ॥ तेल घालूं पाहे शिरी । तेथे पाहिली सुंदरी । सवत आहे इयेवरी । म्हणती लोक ॥ पुढे ढवळे गाईले । तेथे नामनाम आले । प्रेम नवर्‍यास दाटून आले । गळती अश्रू ॥ म्हणती बाधा झाली वरा । कोणी आणा पंचाक्षरा । रक्षा करितां संसारा । निघती ज्वाळा ॥ पळा पळा आग लागली । नगरामध्ये बोंब जाली । परंतु लवकर विझली । आनंद झाला ॥ नवरीला अलंकार । शंखमण्यांचा श्रृंगार । जोगी जोगीणी युगुल । पाहती लोक ॥ देवे रुप पालटीले । अंगी सौंदर्य बाणले । युगुल तळपते देखिले । सकळांनी ॥ धन्य धन्य ती दंपती । उमा महेश्वर शोभती। नाना रत्नांचे श्रृंगार । चमचमती ॥ दंपती सुंदर शोभती । नंदी दीसे जसा हत्ती । जिकडे तिकडे लखलखती । दिव्यांबरे ॥ दास म्हणे दाता थोर । आमुचा देव रामेश्वर । देवभक्तांस अंतर । आढळेना ॥ वोहर = दंपती, मेहूण काही ओळींचा अर्थ स्पष्टपणे न कळल्याने त्या तशाच राहिल्या आहेत...

तेथे नामनाम आले

येथे रामनाम म्हणायचे असेल का? कारण अनेक ठिकाणी शिवशंकर रामनाम प्रेमाने स्मरतात असा उल्लेख आहे. नामनामचा अर्थ तर काहीच लागत नाही.