महाभारताचे किमान स्वरूपाचे कथानक काय असू शकेल ?

"राजसिंहासन प्राप्त्यर्थम्, प्राप्तसिंहासन चीरकाल संरक्षणार्थम्, अंतर्बाह्यरिपू नाशार्थम् पातकक्रिडा"

धन्यवाद, सर्च घेता सापडलेसुद्धा!!!!! जय हो इंटरनेटकी, जय हो गूगल बाबा की. एकश्लोकी महाभारत आदौ पाण्डवधार्तराष्ट्रजननं लाक्षागृहे दाहनम् द्यूते श्रीहरणं वने विचरणं मत्स्यालये वर्तनम् । लीलागोहरणं रणे विहरण सन्धिक्रियाजृम्भणं पश्चात् भीष्मसुयोधनादिहननं चैतन्महाभारतम् ॥

जटायु रावण झटापट वाढवलेले शक्यच नाही कारण त्यात जटायुचा मृत्यूच होतो. सीतेच्या अपहरणाची दिशा रामस सांगणे इतकाच त्याचा उद्देश.

तुमच्या या अश्या सुचनेमुळे उभा महाराष्ट्र एका केकता-कपूरला मुकला.

पहिल्या घटक चाचणीला हां धडा होता रे कपिल. आता सत्र परिक्षेसाठी पुन्हा घेऊ. आत्ता नको.

पहिले तीन चार अध्यायच ओरिगिनल वाटतात. विषाद - कर्मयोग - कर्मसन्य्यास . इतक्या तयारीवर मनुष्य उभा राहू शकतो. पुढचे अध्याय निवाण्त घरी बसून चrcaNyaayogy वाटतात. युद्धभूमी ही त्या अध्यायांची जागा नव्हती.

कुरुंदकरांचे (आणि आहे असे माझेही)

आम्हाला तुम्ही आणि कुरुंदकर सारखेच पूज्य आहात :)

सिल्वर आयोडाइडचे स्फटिक पूर्वीपासूनच अस्तित्वात होते. यज्ञात त्यांचे ज्वलन केल्याने ते वाफ होऊन वर ढगात मिसळायचे. त्यांचा आणि पर्जन्यबिंदूंचा संयोग होऊन ते ते थेंब अधिकच मोठे व्हायचे व् सांद्रीभवन होऊन कृत्रिम पाऊस कोसळायचा. बाकी ऋग्वेदात पर्जन्याचीही सुक्ते आहेत. वि वृक्षान् हंति उत हंति रक्षसः विश्वं बिभाय भुवनं महाऽवधात् । उत अनागाः ईषते वृष्ण्यावतः यत् पर्जन्यः स्तनयन् हंति दुःऽकृतः सारथी चाबकाचे तडाखे उडवून घोड्यांना दौडत पुढे करतो, तसा प्रजन्यही वृष्टिकरणार्‍या आपल्या मेघरूप नोकरांना गोळा करून लोकांच्या ते दृष्टिस पडतील असे करतो. आणि पर्जन्याने ह्याप्रमाणे गगनमंडल ढगांनी गडद भरून टाकले कीं त्या सिंहाच्या गर्जनेचा गडगडाट तितक्या दूर अंतरवरूनहि सुरू होतो. रथीऽइव कशया अश्वान् अभिऽक्षिपन् आविः दूतान् कृणुते वर्ष्यां अह । दूरात् सिंहस्य स्तनथाः उत् ईरते यत् पर्जन्यः कृणुते वर्ष्यं नभः वादळी वारे जोराने वाहू लागतात, विजांचे उत्पात चालू होतात, औषधींना अंकुर फुटूं लागतात, नभोमंडल मेघांनी गर्द भरून जाते, आणि सर्व जगाचे पोषण होण्याकरिता पृथ्वीवर धान्यसमृद्धि होते; परंतु हा सर्व चमत्कार पर्जन्य चरणीवर आपल्या वृष्टिरूप वीर्य वर्षावाचा प्रसाद करतो, तेव्हा घडून येतो. प्र वाताः वान्ति पतयंति विऽद्युतः उत् ओषधीः जिहते पिन्वते स्वरितिस्वः । इरा विश्वस्मै भुवनाय जायते यत् पर्जन्यः पृथिवीं रेतसा अवति ॥ ज्याची आज्ञा झाल्याबरोबर पृथ्वी शिरसा नम्र होते, ज्याच्या इच्छामात्रेंकरून खूर असणारे पशु फुरफुरून बागडूं लागतात, ज्याच्या आज्ञेने औषधी सर्व प्रकारची रूपे धारण करतात, अशा तू हे पर्जन्या आम्हाला तुझे श्रेष्ठप्रतीच्या सुखाचे स्थान दे. दि॒वो नो॑ वृ॒ष्टिं म॑रुतो ररीध्वं॒ प्र पि॑न्वत॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ धाराः॑ । अ॒र्वाङ्ए॒शतेन॑ स्तनयि॒त्नुनेह्य॒पो नि॑षि॒ञ्चन्नसु॑रः पि॒ता नः॑ ॥ ६ ॥ मरुतांनो, द्युलोकापासून आम्हांवर कृपा वृष्टि करा. तुमच्या वीर्यवान् मेघरूप अश्वांच्या जलधारा उदकाचे पूर वाहवितील असे करा. पर्जन्या, ह्या समोरच्या गर्जना करणार्‍या मेघासह उदकवृष्टि करीत ये. तूच परमेश्वर व आमचा पिता आहेस. ॥ अ॒भि क्र॑न्द स्त॒नय॒ गर्भ॒मा धा॑ उद॒न्वता॒ परि॑ दीया॒ रथे॑न । दृतिं॒ सुक॑र्ष॒ विषि॑तं॒ न्यञ्चं स॒मा भ॑वन्तू॒द्वतो॑ निपा॒दाः मोठ्याने गर्जना कर, गडगडाट कर, जमीनीमध्ये आपला उदकरूप गर्भ ठेऊन दे, आपल्या जलमय रथात बसून सर्वत्र संचार कर, आणि आपल्या मेघरूप पखालीचे तोंड खुले करून ती खाली उलटी ओढून घे म्हणजे पृथ्वीवरील सर्व उंचवटे खांचखळगे पाण्याने तुडुंब भरून जाऊन सारखे होतील ॥ म॒हान्तं॒ कोश॒मुद॑चा॒ नि षि॑ञ्च॒ स्यन्द॑न्तां कु॒ल्या विषि॑ताः पु॒रस्ता॑त् । घृ॒तेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्युन्धि सुप्रपा॒णं भ॑वत्व॒घ्न्याभ्यः॑ || आपला मोठा जलाशय वर उचलून त्यांतील उदकाने खाली भूमिवर सिंचन कर. मोकळे केलेले कालवे दुथडी भरून पुढे वहात जावोत. अकाश आणि पृथिवी ह्यांना दिव्य घृताने आर्द्र कर आणि अवध्य ज्या धेनू त्यांना पिण्याला भरपूर पाणी होऊ दे. ॥ महांतं कोशं उत् अच नि सिञ्च स्यंदंतां कुल्याः विऽसिताः पुरस्तात् । घृतेन द्यावापृथिवीइति वि उंधि सुऽप्रपानं भवत्व् अघ्न्याभ्यः ॥ पर्जन्या, तू मोठा निनाद करून मोठी गर्जना करून जेव्हा दुष्ट अवर्षणाचा नाश करतोस, तेव्हा ह्या पृथ्वीवर जे जे काही आहे ते ते सर्व आनंदाने डुलूं लागते. ॥

पाऊस कसा पडतो हे शाळेत गेलेल्या प्रत्येकाला माहिती आहे.

विवेचन पाउस कसा पाडायचा याचे चालु असल्याने... या शाळेत गेलेल्या प्रत्येक पोरानी पुढे कुठे कसा पाउस पाडला याचा विदा मिळाल्यास पुढील अभ्यास(दुष्काळात पाउस कसा पाडायचा ते) पुर्णतेकडे जाइल. मदत करा. अवांतरः- शाळेतील मुले खिक्क...

महाभारतासारख्या जगङ्व्याळ ग्रंथामधून मूळ व्यासप्रणित श्लोक शोधणे हे जवळपास अशक्य आहे. मूळ व्यासांच्या कथेवर २ संस्करणे झाली हे तर अगदी उघडच महाभारतात लिहिलेले आहे. वैशंपायनाचे भारत आणि तदनंतर सौतीने केलेले महाभारत. ह्याच वैशपायनांचा शिष्य (का मुलगा?) जेमिनी. ह्याने महाभारताची कथा बहुधा दुर्योधनाच्या बाजूने सजवली (याबद्दल मला नेमकी खात्री नाही). हेच ते जैमिनिय महाभारत. महाभारतावर काही मोठे प्रक्षेप झाले. कौटिल्यकाळात (इसपू ३००), भार्गवीय संस्करण (इसपू २०० ते इस २०० - परशुरामाचे बहुतेक उल्लेख याच काळातले आहेत) व शेवटचा मोठा प्रक्षेप गुप्तकाळात (इस ४०० ते ५००). ह्यानंतरही लहानमोठे असे प्रक्षेप अगदी इस. १७ व्या शतकापर्यंत होतच राहिले. नीलकंठाने भारतातील विविध प्रतींचा अभ्यास करुन नीलकंठी प्रत तयार केली जी आपल्याला १६ व्या शतकापर्यंतचे संस्करण सांगते. सुखटणकरांनी (व त्यांच्यानंतर इतरांनी) जी भांडारकर प्रत अखंड संशोधन करुन पूर्णत्वास नेली ती आपल्याला इसवी सनाच्या १० व्या शतकापर्यंत मागे नेते. ह्याचा आर्थ जे भांडारकर प्रतीत आहे ते इस १० च्या आतलेच. द्रौपदीवस्त्रहरणप्रसंगीचा द्रौअपदीने केलेला कृष्णाचा धावा व त्याने साड्या पुरवून केलेले तीचे लज्जारक्षण भांडारकरप्रतीत गाळून टाकलेले आहे. ह्याचा अर्थ हा प्रसंग १० व्या शतकानंतर कधीतरी घुसडण्यात आलेला आहे. एकंदरीत अभ्यास करता कृष्णाला जिथे विष्णूरूप दिलेले आहे ते उल्लेख साधारण इ.सपू १०० पासून सुरु होतात (भागवद धर्माच्या उत्थानानंतर) असे मानण्यात यावे. बुद्धपूर्व कआळात मात्र व्यासांची मूळ कथा (कौरव -पांडव यांच्यातले सत्तेवरुन झालेले भांडण) प्रचलित होती असे मानण्यास काहीच हरकत नाही.

आपली खपुष्प शोधण्याची इच्छा स्तुत्य आहे. पण व्यास-वैशंपायन या गुरू-शिष्यांतील लेखनातील फरक शोधून त्यांचे लिखाण निराळे करणे आजच्या भाषातंत्रालाही अवघड जावे. मात्र भारत व महाभारत यांतील लिखाण निराळे करणे तसे सोपे असावे. भारताचार्य वैद्यांच्या उपसंहारात आपणास बरीच माहिती मिळते.(पृष्ट ५-३८). शरद