बाप्पाचा नैवेद्य : पातोळ्या आणि पातोळे

पातोळ्या आणि पातोळे हा कोंकणातला आवडता प्रकार आहे. साधारण नागपंचमीला, गौरीच्या नैवेद्यात, दसर्‍याला म्हणजे जेव्हा हळदीची पाने उपलब्ध असतात तेव्हा पातोळ्या हौसेने केल्या जातात. गोव्यातले कॅथॉलिक ख्रिश्चन लोकही त्यांच्या सांजाव सणाला आवर्जून पातोळ्या करतात. सुकूर पर्वरीला १५ ऑगस्टला पातोळ्यांचे फेस्त (जत्रा) भरते.

पातोळ्या प्रकार १)

साहित्यः

१ वाटी तांदूळ
नारळाच्या एका वाटीचे ओले खोबरे
खोबर्‍याच्या अर्धा गूळ
किंचित मीठ
पाणी
वेलची पूड/जायफळ पूड आवडीप्रमाणे
हळदीची पाने

कृती:

तांदूळ सुमारे ४/५ तास भिजत घालावेत. मग किंचित मीठ घालून बारीक वाटावेत. भज्याच्या पिठाहून दाट पण भाकरीच्या पिठाहून सैल ठेवावे.
ओले खोबरे व गूळ एकत्र करून शिजवून मोदकाच्या पुरणासारखे पुरण तयार करून घ्यावे.
हळदीची पाने धुवून पुसून घ्यावीत. तयार पीठ हळदीच्या पानावर पसरावे. त्यावर थोडेसे पुरण घालून उभी किंवा आडवी आवडीप्रमाणे घडी करावी. पिठामुळे पानाच्या कडा चिकटून रहातात. अशी सर्व पाने तयार करून घ्यावीत. या पातोळ्या एका चाळणीत किंवा डब्यात ठेवून मग कूकरची शिटी काढून त्यात किंवा इडलीच्या कूकरमधे किंवा मोदकपात्रात ठेवून १५ मिनिटे उकडून घ्याव्यात. झाकण उघडून जरा थंड होऊ द्याव्यात. हळदीचे पान सोडवून तुपाबरोबर खाव्यात.

काही कॅथॉलिक ख्रिश्चन लोक या पातोळ्यांचे पीठ तयार करताना वाटलेले पीठ मंद विस्तवावर ठेवून थोडे शिजवून उकडीप्रमाणे मळून घेतात. ख्रिश्चन लोकांचा पातोळ्यांचा दुसरा आवडता प्रकार म्हणजे फणसाच्या पानाचे कोन तयार करून त्यात उकडलेल्या पातोळ्या. त्यांना अर्थातच वेगळा वास येतो.

प्रकार २) अशाच हरभर्‍याच्या डाळीचे पुरण घालून किंवा तांदुळासोबत फणसाचे पिकलेले गरे वाटूनही पातोळ्या करतात.

प्रकार ३) तांदूळ भिजत घालून वाटण्याऐवजी तांदुळाच्या पिठीची मोदकाप्रमाणे उकड काढून त्याच्या पातोळ्या करतात.

पातोळे: रत्नागिरीकडे काकडीचे पातोळे करतात.

साहित्य :

मध्यम काकडी
१ वाटी तांदुळाचे पीठ
२ चमचे रवा
१/२ वाटी चिरलेला गूळ
थोडेसे ओले खोबरे
१ चमचा तूप
किंचित मीठ
आवडीप्रमाणे वेलची पूड/जायफळ पूड
हळदीची पाने

कृती:

काकडी किसून घेऊन (हळदीची पाने वगळून) इतर साहित्य त्या किसात घालावे आणि एकत्र करून शिजत ठेवावे. २ वाफा काढाव्यात. मग हे मिश्रण थंड होऊ द्यावे. हळदीच्या पानात गोलसर आकारात थापून पानाच्या उरलेल्या अर्ध्या भागाने झाकावे आणि कूकरची शिटी काढून किंवा इडली कूकरमधे किंवा मोदकपात्रात चाळणीवर/डब्यात ठेवून १५ मिनिटे उकडून घ्यावेत.

हळदीची पाने सोडवून तुपाबरोबर खावेत.

(पातोळ्यांची डिटेल पाककृती अनन्न्याच्या या धाग्यात बघा.)