अर्थसाक्षरता

भाचीला नवी स्कूटर घ्यायची होती. एका शो रूममध्ये गेलो होतो. गाडीची किंमत सांगितली 54851 रुपये, हप्त्याने घेतल्यास रोख रु. 20230 पहिल्यांदा, आणि एकतर 1971चे 24 हप्ते - म्हणजे 47304, एकूण 67534; किंवा 1477चे 36 हप्ते - म्हणजे 53172, एकूण 73402. पहिल्या केसमध्ये वर्षाला फक्त (?) व्याज पडते म्हणे ६५०० रु. तर दुसर्‍या केसमध्ये वर्षाला व्याज पड़ते ६२०० रू. त्यांच्या दॄष्टीने. व्याज होते म्हणे ११.३० किंवा ११.८५ टक्के त्यांच्या दॄष्टीनं ते फक्त होते. इतंकच व्याज कसं होतं सांगा म्हटल्यावर त्या सेल्स गर्लनं आम्हाला, कंपनीनं तसंच सांगितलंय एवढच उत्तर होतं. मी स्वतःच हिशोब केल्यावर माझ्या लक्षात आलं की पहिल्यांदा रोख दिलेली रक्कम त्यांनी सोईस्कररित्या हिशोबात धरली नव्हती. शिवाय दर महिन्याला लोन हप्ता दिल्यामुळं कमी झालेला लोन बँलन्सही त्यांनी विचारता घेतला नव्हता. प्रत्यक्षात लोन अमाउंट होतं केवळ ३४६२१ रु दर महिन्याला हप्त्याने ती फेडत असल्यामुळे निम्मंच क़र्ज़ वापरलं असं होतं. त्यामुळे कर्ज खरं तर फक्त १७३१०रु. होतं, त्यावर हे ६२०० किंवा ६५०० व्याज आकारणार, म्हणजे व्याजाचा दर पडला वर्षाला जवळजवळ ३५ टक्के.. हे सर्व बेहिशोबी होतं. ही सरळसरळ लूट होती. पण अर्थसाक्षरतेच्या अभावामुळे फ़ायनान्स कंपन्यांचं फावतं. हप्त्याने वस्तूच्या भूलभुलैयाख़ाली लोकाना या कंपन्या गंडवतात. गाड्यांच्या त्या शो रूममध्ये एक फायनान्स कंपनी दुकानच मांडून बसली होती. दोघांचं नक्कीच साटंलोटं असणार. शो रूम मालकालाही गाड्या रोखीनं विकण्यात स्वारस्य दिसलं नाही. राजन व्याजाचे दर कमी करतात, इथं आलम दुनिया मात्र बेख़बर असते अशा तर्‍हेने घेतलेली 'प्लेझर' प्लेझरदायी नव्हती, भाचीला मी एक सहकारी बँक गाठून दिली.