शेतकऱ्याच्या तळतळाटानेच तुमचं स्टेज पेटलं

एकच बाजू मांडायची असेल तर छान आहे ही कविता. पण ह्या कवितेचा अर्थ असा निघतो की बाकी जग मजा मारतय आणि शेतकरी एकटाच जळतोय. शेतकरी जळतो आहे ही गोष्ट कधीच कोणालाच अमान्य नव्हती आणि नसेलही. पण जळतोय तो फक्त एकटा शेतकरी नाही अनेक व्यावसायिक जळत आहेत. कोणाचं काय चुकतय हेही पाहायला हवं ना. गेली अनेक वर्ष रासायनिक खते आणी किटकनाशके वापरली ऊस, कापूस, सोयाबिन अशी पाणी जास्त लागणारी पिके सतत घेऊन जमिनीचा कस कमी झाला, जमिनीमधलं पाणी कमी झालं. पाण्याचे नैसर्गिक स्त्रोत असलेली त़ई, तलाव, विहिरी अनेक ठिकाणी बुजवले गेले किम्वा त्यातला गाळ काढला गेला नाही. ज्वारी, बाजरी अशी पारंपारिक धान्ये, भाज्या ह्यांची लागवड कमी झाली. ह्यात शेतकर्‍यांना भूल घालणार्‍या कंपन्यांचाही दोष आहे. त्यांना इतक्या वर्षात सरकारने अडवलं नाही हा सरकारचा दोष, जल नियोजन केलं नाही हा सरकारचा दोष, पण फक्त आजच्या सरकारचा दोष नाही हा. ह्या गेल्या अनेक वर्षांमध्ये झालेल्या चुका आहेत. आणि ह्या निस्तरल्या गेल्या नाहीत तर पुढच्या काही वर्षात अजून वाईट परिस्थिती निर्माण होणार. मला वाटतं आक्षेप ह्याला आहे की शेतकरी आत्महत्या करत आहे तेव्हा इतके पैसे खर्च करुन इतका मोठा कार्यक्रम केला, जळजळ आहे कोणाची कसली ते माहित नाही मला. पण का करायचा नाही असा कार्यक्रम? असा कितीसा खर्च झाला की जो वाचला असता तर महाराष्ट्रातल्या सगळ्या शेतकर्‍यांना अगदी सोन्याचे सोडा पण स्टीलचे आणि लाकडाचे दिवस तरी पाहायला मिळाले असते असा समज आहे का? मग ह्याचा अर्थ असा घ्यायचा का की जेव्हा एखाद्या गावात एखादा शेतकरी आत्महत्या करतो तेव्हा त्या वर्षी किंवा त्याच्या पुढच्या वर्षी त्या गावात कोणतेच सण समारंभ होत नाहीत का? लग्न, बारशी, अजून काय नी अजून काय? की त्या गावातले शेतकरी आणि इतर व्यावसायिक बंधूजत्रा, तमाशे, चित्रपट असे काहीच बघायला जात नाहीत का वर्षभर? काही चुकत असेल तर हे की ह्या लोकांचं प्रबोधन होत नाही आहे. पारंपारिक आणि आधुनिक पद्धतींचा मेळ कसा घालायचा हे त्यांना कोणी शिकवत नाही आहे. आणि शिकवत असलेच तर असेही अनेक शहाणे आहेत की जे तु कोण मला शिकवणार असं म्हणतात. मुलींच्या लग्नात भारंभार खर्च करु नका, हुंदा घेऊ देऊ नका हे सांगितलं तर ऐकतात का हो हे? मुलगा हवा ह्यासाठी गावापासून लांब लांब वर जाऊन गर्भ चिकित्सा करणं मुलगा व्हावा ह्यासाठी उपचार करणं ह्यात क्वॅक्स कडून चुकीचे वैद्यकिय उपचार करुन घेण्यापासून गंडे दोरे बांधणार्‍यांकडे जाण्ं हे सगळं आलं. हे सगळे खर्च कमी केले का? मुलगा आहे असे सोनोग्राफीमध्ये कळल्यावर तो गर्भ पाडायला लावणं ह्यात आईच्या जीवाची हेळसांड आणि मग तिच्या आरोग्यावर खर्च (जो जनरली माहेरचेच करतात, कारण त्याम्ना मुलगी जिवंत हवी असते) मग ह्या अशा खर्चासाठी उधार उसनवार कर्ज... इत्यादी इत्यादी... हे सगळं शहरातल्या लोकांनी आणि सरकारने कसं बदलायचं. बरं महालक्ष्मी सरस सारख्या प्रदर्शनांमध्ये किती शेतकरी माल घेऊन जातात? किती तरी वेळा एखाद्या स्टॉलधारकाचा माल संपला की तो स्टॉल रिकामा असतो त्यावेळी ते स्टॉल धारक शेतकरी, बचत गट आपल्या गावातल्या किंवा आजूबाजूच्या गावामधल्या इतर लोकांचा माल घेउन तो स्टॉल शेवटच्या दिवसापर्यंत का नाही चालू ठेवत? (अर्थात अशी प्रदर्शने शहरो शहरी भरली पाहिजेत) मला मान्य आहे की मॅन्युफॅक्चररला स्वतः जेव्हा विक्री किंवा विपणन करावम लागतं तेव्हा मॅन्युफॅक्चरिंग कडे दुर्लक्ष होतं त्यामुळे दलाल अडते ह्यांचे पाय धरावेच लागतात. पण प्रत्येक गावातून अशी एखादी टीम उभी राहू शकत नाही का जी फक्त विक्री आनि विपणन बघेल? आणि दलालांचा मक्ता मोडून काढेल. इथे दलालांना देशोधडीलाच लावायचे ही भावना नाही पण दलालांनीही कमी कष्टात अधिक पैसा अजून आणि अजून पैसा आणि शेतकर्‍याला नफा न मिळता मलाच मिळावा ही मानसिकता बाजूला ठेवून काम करणे अपेक्षित आहे आणि तसे होत नसेल तर गावाने स्वतःची सपोर्ट सिस्टीम उभी करावी आणि अशा फसवणूक करणार्‍या दलालांचा मक्ता मोडून काढावा. चौपाटीवर झालेला आगीचा उद्रेक ही अत्यंत गंभीर आणि शरमेची बाब होती. पण तो कार्यक्रम होणं ही महत्वाची बाब होती. ह्याचा शेतकर्‍यांच्या त्रासाशी कुठलाही संबंध लावणे आणि ते त्रासात असताना तुन्म्ही उधळपट्टी करताय म्हणून हे असे झाले अशी मानसिकता ठेवणे पूर्णपणे चूक आहे. धान्य पिकले नाही तर शहरी माणूस कसा सर्वाईव्ह होणार हा प्रश्न आहेच. पण शहरी माणसाकडून शेतकर्‍यांच्या अपेक्षा काय हेही शेतकर्‍यांनी स्पष्ट करावे. शहरी माणूस आपल्या अन्नदात्या शेतकर्‍यासाठी नव्हे तर स्वतःला अन्न मिळावे म्हणून काहीही करायला तयार आहे. पण अपेक्षा काय आहेत ते न सांगता फक्त बोंबाबोंब करणे चूक आहे. हे कोणताही शेतकरी एकटा करत नाही तर शेतकरी संघटना आणि राजकीय हेतूने प्रेरित असे पुढारी आणि मिडीयावाले करतात असं माझं मत आहे. कोणालाच प्रश्न सोडवायचा नाही कारण सोडवला तर पुढार्‍यांचं महत्त्व आणि मिडियाला टीआरपी वाल्या बातम्या कशा मिळणार?

ही कविता लिहिणार्‍या ज्येष्ठ पत्रकाराने कविता लिहिण्यापलिकडे शेतमालाला पैसा नाही शेतमालाची उचल नाही म्हणून जळणार्‍या शेतकर्‍यांसाठी काय केले आहे ते जरा कळेल का? की उगाच उचलली लेखणी लावली कागदाला?

हाफशेंच्युरी निमीत्त सर्वांना' फायर ब्रिगेड मंगवाले तु" गाण्याची सिडी देऊन करण्यात येत आहे. -*खिलाडी 786

आम्ही गावी शेतीच करतो , गावी आमच १६ माणसांच कुटुंब आहे ,मी सुद्धा बारावीपर्यंत गावीच होते ,त्यामुळे सगळ जवळून पाहिलंय आमच्या कडे रासायनिक खत अजिबात वापरली जात नाहीत , आम्ही फक्त गायी म्हशी यांच्या शेणापासून आणि गोमुत्र वापरून बनवलेलं खत वापरतो आणि मी हे स्वानुभवातून सांगते कि योग्य नियोजन असेल तर शेतीसारखा भारी दुसरा उद्योग नाही ,

मागच्या ४९ दिवसात १२५ मूर्खांनी महाराष्ट्रात आत्महत्या केल्यात. करो बिचारे ! मस्त बँकेचा कर्ज बुडवायचा , तसा ही १.१४ लाख कोटी बुडीत होउ देणार्‍या बँकांना काय फरक पडला असता

अप्रतिम कविता आहे. मी फेसबुक वर शेर केली होती, पण कवी माहित नव्हते. माहितीसाठी आभारी आहे.

कविता म्हणून जमलीय कविता.. पण त्यातल्या भावाशी आणि आशयाशी सहमत नाहीये.. उगाच शेतकर्‍यांचा कैवार घेणे हे सोशलमिडीयावर 'अपमार्केट' आहे म्हणून लिहील्यासारखी वाटतेय.. बाकी साला ह्या 'लहानपण, गुरुजनांची/आईवडीलांची थोरवी/ गरिबीच कशी ग्रेट/ गावाकडची माती/शेतकरी' वाल्या व्हॉट्सॅपी/फेसबुकी उमाळ्यांनी उबग आणलाय आता..

मागच्या सरकारच्या कार्यकाळात बुलढाण्याचे कॉंग्रेस चे आमदार दिलीप सानंदा ह्यांच्यावर अवैध सावकारी मध्ये शेतकऱ्यांच्या जमीनी ताब्यात घेण्याचा आरोप झाला होता।विलासराव मुख्यमंत्री होते त्यांनी त्यांच्या विरुद्ध कारवाई करायला नकार दिल होता।हायकोर्टाने दटया दिल्यावर कार्यवाही झाली होती ,वर 2लाख दंडहि ठोठावला होता।तेव्हा कोणत्याही वामपंथी खान्ग्रेसी राष्ट्रवादी सेक्युलर कविने अशी कविता लिहिली नव्हती

संपूर्ण गिरणगाव उध्वस्त झालं. लोकांच्या नोक-या गेल्या, लोक अक्षरशः रस्त्यावर आले. एक आख्खी पिढी बरबाद झाली. पण त्यामध्ये पोळलेल्या कुणीही आत्महत्या केल्याचं ऐकिवात नाही आणि केल्या असतील तर त्याचं कुणीही उदात्तीकरणही केलं नाही.असो. हे सगळं सुरु झालं पी. साईनाथ यांच्यामुळे. साईनाथ स्वतः एक उत्कृष्ट पत्रकार आणि लेखक. डाव्या विचारांचे असले तरी ज्यांच्या लेखनाविषयी सर्वांना आदर आहे अशा काही मोजक्या लोकांपैकी एक. २००१-०२ मध्ये त्यांनी या आत्महत्यांबद्दल - विशेषतः आंध्र, तामिळनाडू, ओरिसा आणि महाराष्ट्रातील विदर्भ - लिहायला सुरूवात केली आणि त्यावर लोकांमध्ये एक जागरूकता निर्माण केली. तेव्हा भाजपचं सरकार होतं हा योगायोग नजरेआड करता येण्यासारखा नाहीये. नंतर २००४ ते २०१४ - साईनाथांनी लिखाण केलं पण त्यात २००१-०२ सारखा अावेश नव्हता. आता २०१४ नंतर परत शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांचा विषय पुढे येतोय. जणू मधल्या काळात सगळं आलबेल होतं. हा bias अत्यंत धोकादायक आहे कारण त्यामुळे प्रसारमाध्यमांची विश्वासार्हता तर कमी झाली आहेच आणि शिवाय सारख्या अशा बातम्यांचा भडिमार होत असल्याने समाज मानसिकदृष्ट्या बधिर होण्याच्या मार्गावर चाललेला आहे.

कवी जो कोणी आहे. पागल झालेला आहे. राजकिय मानसिकता आहे. कुठल्या चिंधी कुठे आनुन पेटवतो आहे. १५ लख कोटींचे व्यवहार झालेत, पुढे या फायदा घ्या. मेक इन इंडिय म्हणजे काय फक्त कारखानदारीच आहे, असे काही नाही. शेतकार्‍यांचे किती पार्टीशिपेशन आहे ते बोला ह्यात. उगा फासाला लटकत मुर्खासारखे आत्महत्या कर्णार. व्यवसाय करणार्‍आंअन बोल लावण्याआढी एक पानटपरी चालवून दाखवावी हरामखोरांनी. सरकारच्या जीवावर शेती करायला काय सरकार आमंत्रण देत नाय.

हे म्हणजे ''रणगाडे चालवा हरामखोरांवर" का असलाच तुमचा प्रतिसाद होता नाहि का डांगे साहेब.