चला हेल्मेट घाला रेऽऽऽ........

एकूणच जीवन जगताना आपला विचार व इतरांचा विचार असे दोन प्रकारे विचार करून माणूस आपल्या निर्णयांची आखणी करीत असतो. कोणता विमा किती घ्यायचा हे उदाहरण घ्या. माझे माझ्या कुटंबावर किती प्रेम आहे व त्याचा माझ्या आर्थिक क्षमतेशी किती मेळ आहे याने विम्याची रक्कम आपण ठरवतो. मी जर माझे नातेवाईक हे जीवनप्रवासातील काही काळ माझ्या बरोबर रहाणारे पांथस्थ आहेत त्यांच्यात इतके काय गुन्तून रहायचे ( उड जाएगा हंस अकेला ... जग दोन दिनका मेला ) असे ठरवले की विम्याची रक्कम कमी होणार. आता सार्वजनिक जीवनातही आपल्याला दुसर्‍याचा विचार हा करावा लागतो. त्यासाठी या उदाहरणात गाडीला ब्रेक्स नीट असणे, वायपर चालत असणे, हेड लॅम्प टेल लॅम्प चालू असणे, गाडीवर योग्य तेवढेच वजन नेणे या वहानाशी संबंधित गोष्टींचा सम्बंध दुसर्‍याच्या जगण्याशी येतो कारण यातील दुर्लक्षामुळे दुसर्‍यास आपण जखमी करू शकतो. यास्तव कायद्याने वहान योग्यता ही तपासण्याची प्रक्रिया ठरविली आहे. त्यालाच आपण गाडीचे पासिंग म्हणतो जसे पॅसिव्ह स्मोकिंगचा धोका आहे म्हणून सार्वजनिक ठिकाणी अ‍ॅक्टीव्ह स्मोकिंगला बंदी आहे. तसे पॅसिव्ह स्मोकीम्ग गाडीही करायला लावते सबब पासींग प्रोसेस मधे प्रदूषण नियंत्रण परीक्षा गाडीला पास व्हावे लागते. आता हा विचार झाला गाडीचा -- आता चालकांची प्रोफाईल पाहू. वाहन चालविताना वेग योग्य कोणता हे कायद्याने रस्त्याची परिस्थीती पाहून ठरवलेले असते सबब त्या प्रमाणे पाट्या लावल्या जातात. सिंग्नल ची वेळ , त्याचा सिक्वेन्स हा ही काय द्याने परिस्थीती पाहून ठरवला जातो.झिब्रा पट्टा आखताना पादचार्‍याचा विचार असतो. एकदिक मार्ग ठरवतानाही कित्येक वेळा देशातील किती पेट्रोल वाया जाईल अस विचार न करता किती वाहने सुरक्षितपणे अमुक रूंदीच्या रस्त्यावरूना धावतील याचा विचार केला जातो. आपण गाडीचा विमा काढताना पूर्ण विमा काढण्याचे कायदेशीर बंधन आपल्यावर नाही पण थर्ड पार्टी विमा सक्तीचा आहे. कारण त्यात दुसर्याचा किमान विचार करण्याचे बंधन आहे. हे सगळे पुराण सांगण्याचे कारण वरील सर्व बाबतीत चालकाला निर्णयाचे स्वातंत्र्य नाही. घटनेची पायमल्ली झाली असा दावा कोणालाही करता येत नाही. कारखान्यात काम करताना वेल्डर्स ना गॉगल घालण्याचे बंधन आहे ते या हेलमेटच्या बंधनासारखेच आहे का ? माझ्या मते नाही. कारण तो वेल्डर दुसर्‍याच्या कारखान्यात कामाला आहे. वेल्डरला काही नुकसान झाले तर त्याची कायदेशीर जबाबदारी मालकावर येउ शकते. सबब तिथेही दुसर्‍याचा विचार आहेच. पण हेलमेटचे तसे नाही. इस्पितळात डॉ व नर्सेस मास्क घालतात त्यात डॉ चे इन्फेक्शन रोग्याला वा रोग्याचे इन्फेक्शन डॉ ला होऊ नये असा उद्देश आहे. म्हणजे दुसर्‍याचा विचार इथे लाच. आता हेलमेट ची सक्ती कोणाला करायची. तर माझ्या मते मी जर रायडर असेन तर पिलियन रायडर साठी मी हेलमेट सक्तीने घेतलेच पाहिजे कारण त्यात दुसर्‍याचा विचार आहे. हे थर्ड पार्टी विम्यासारखेच आहे. हेलमेट रायडरने घातलेच पाहिजे व पिलियन रायडर नेही घातलेच पाहिजे असा जगातील बर्‍याच देशात कायदा आहे. याचाच अर्थ हेल्मेट हा एक सवयीचा भाग आहे. त्याने होणारे तोटे हे कारण वाजवी असते तर जगात हा कायदा मोडीत निघाला असता. आजही भारतात हाय वे वर दोघानाही हेलमेट सक्तीचे करा असेच हेल्मेटला विरोध करणारे ही म्हणत आहेत.पुण्यात वहातुक सुधारा रस्ते सुधारा मग तुम्हाला हेलमेट ची सक्ती करायचा नैतिक अधिकार आहे असे काहींची मागणी आहे. १९८८ सालच्या कायद्यातील हेलमेटची सक्ती किमान मेन रायडर साठी ही वरील विचारांच्या संदर्भात घटनाबाह्य आहे असे माझे मत आहे. पण....यावर कोणी हुशार वकिलाने आतापर्यंत घटनेतील व्यक्तिस्वातंत्र्याचा दाखला देत कसलाही अर्ज केल्याचे ऐकिवात नाही.