दहा वर्षांच्या मुलीच्या तिरळ्या डोळ्यांच्या उपचारासाठी सल्ला / उपाय / मार्गदर्शन हवे आहे

माझ्या परिचयातील एका मुलीला तिरळे डोळे व आळशी डोळे हा त्रास आहे. फॅक्टस अँड फिगर्स:

• मुलीचे सध्या वय: दहा वर्षे आहे. तिरळेपणाचे व आळशी डोळ्याचे पहिल्यांदा निदान पाच वर्षांपूर्वी झाले.
• निदानानंतर, दोन डोळ्यांना वेगवेगळ्या नंबरचा चष्मा आणि तिरळा+आळशी नसलेला, चांगला डोळा झाकण्यासाठी पॅच असा उपचार सुरु केला. औषधे ड्रॉप्स इ दिलेले नव्हते.
• उजवा डोळा सामान्य आहे आणि त्यात +१.० पॉईंट आहे. डाव्या (तिरळ्या व आळशी) डोळ्यात सध्या + ६.५ पॉईंट आहे, हा नंबर मागच्या पाच वर्षांत कमी-जास्त झाला आहे. उपचार या डोळ्यावर सुरु आहेत.
• आतापर्यंत पाच सहा वेळा चष्मा बदलला आहे. साधारणतः सहा आठ महिन्यांत एकदा तिच्या डोळ्यांची तपासणी होते. मागच्या एक वर्षात तिच्या डाव्या डोळ्याचा नंबर वाढला आहे. म्हणजेच तो डोळा अधिकाधिक आळशी होत आहे असे वाटते.
• डोळ्याचा तिरळेपणा स्थिर नाही. म्हणजे फोकस एकाच बाजूला आणि एकाच अंशात नाही.

निदानानंतर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने तीन वर्षे आइ पॅच लावणे सुरु होते, पण त्या मुलीच्या मित्र-मैत्रीचे टोमणे/ सहानुभूती, मोठ्या माणसांची (त्या मुलीसमोरच प्रकट होणारी) खरीखोटी हळहळ, दिवसातून पाच-सहा सतत पॅच लावण्यातून होणारी अडचण, खेळताना, पावसात भिजताना आणि इतर अनेक वेळी होणारी चष्मा सांभाळण्याची अडचण यामुळे पॅच लावणे हळूहळू कमी झाले आणि आता पूर्णपणे थांबले आहे. चारपाच तास पॅच लावला तर दोन्ही डोळे एकाच फोकसमध्ये येतात. ती शाळेतून आल्यावर काही वेळा डोळे एका फोकस मध्ये असतात. पॅच लावल्याने किंवा इतर कोणत्या कारणाने, डावा डोळा उजव्या डोळ्याच्या तुलनेत किंचित मोठा दिसतो. मुलीला तीन नामांकित डॉक्टरांकडे दाखवले, दोन डॉक्टरांनी तिरळेपणासाठी शस्त्रक्रिया करा तर एका डॉक्टरांनी पॅच लावणे सुरु ठेवा असे सांगितले. अजून काही डॉक्टरांनी डोळ्याचा आळशीपणा कधीच जाणार नाही, नक्की जाईल, तिरळेपणा पॅचमुळेच जाईल, जाणार नाही, शस्त्रक्रिया हाच एकमेव इलाज आहे, शस्त्रक्रिया आताच करता येणार नाही, किमान १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावरच करावी, अशी वेगवेगळी मते दिली. इतर निरीक्षणे: मुलीच्या एका आत्याला किंचित तिरळेपणा आहे. मुलीच्या वडिलांचे दोन्ही डोळे सामान्य आहेत, तिरळेपण/ आळशीपणा नाही. चाळिशीला आलेत आणि अजून चाळीशी लागलेली नाही. आइटीत काम करतात. मुलीच्या आईला तिरळेपण नाही. मुलीच्या आईचा एक डोळा (बहुधा लहानपणापासूनच) आळशी आहे. हे त्या मुलीच्या डोळ्यांची तपासणी करताना, ‘आपणही आपल्या डोळ्याचा नंबर तपासावा’ असे वाटून तपासणी केल्यावर कळले. आजवर आईला आळशीपणाचा काहीही त्रास झालेला नाही, खरंतर, डोळा आळशी आहे हेच ३० वर्षांपर्यंत माहित नव्हते. आईच्या डोळ्याचा आळशीपणा अनुवंशिकतेने मुलीत उतरला आहे असेही एका डॉक्टरांनी सांगितले. तिरळेपणा दिसण्यापूर्वी मुलगी तापामुळे तीन दिवस आजारी होती, ताप उतरल्यावर एक दोन आठवड्यात तिरळेपणा दिसून आला, आळशीपणा आधीपासूनच होता की नाही हे कळले नाही. वयाच्या पाच वर्षांपूर्वी, किमान तीन दिवस ताप राहिल्यानंतर तिरळेपणा आलेल्या अजून दोन मुली माझ्या परिचयात आहेत. मुलगी पाच वर्षांची असताना, सुरुवातीला तिला चष्म्याच्या रंगीबेरंगी फ्रेमा / मऊमऊ पॅचेस याची मौज वाटायची. पण साहजिकपणे तो उत्साह लवकरच संपला. नंतर-नंतर, परिचयातील व्यक्तींची तिला पाहून तिच्यापुढेच व्यक्त होणारी कणव, सहानुभूतीची दृष्टी इ मुळे आपल्यात काहीतरी वेगळे आहे आणि ते समाजात सहजासहजी स्वीकारार्ह नाही / दयपात्र आहे असे बहुधा तिला वाटू लागले. ती निरोगी आहे, तिचं हास्य सुरुवातीपासून फारच गोड आहे, चेहरा फोटोजेनिक आहे आणि फोटो काढताना कशी पोज द्यावी ह्याची तिला नैसर्गिक जाण आहे. आपला इतरांनी फोटो काढावा याचीही तिला बालसुलभ आवड आहे. मध्यंतरी तिचा सर्व उत्साह मावळला होता, विशेषतः फोटो काढताना / एखाद्या समारंभासाठी नटून-थटून जायला ती फारशी उत्साही नसायची. आपल्या फोटोंचे अल्बम्स कम्प्युटरवर पाहणारी, इतरांना उत्साहाने दाखवणारी ती जणूकाही कुठेतरी हरवून गेली होती. एक-दोनदा तर तिने तिच्या फोटोतील डोळे “फोटोशॉपने “चांगले” करून दे” असंही म्हणून दाखवलं होतं. ती सध्या बरीचशी परिपकव् झाली आहे आणि आपल्याला बहुधा आयष्याभर चष्मा राहणार आहे हे तिने स्वीकारले आहे. तिचा उत्साह परत आला आहे. सदर मुलीच्या डोळ्याचा तिरळेपणा व आळशीपणा यावर उपाय, उपचार, विश्वासाचे आणि अनुभवाचे डॉक्टर्स, दवाखाने, माहिती, अनुभव, निरीक्षणे, मार्गदर्शन इत्यादीसंदर्भात प्रतिसाद द्यावेत ही विनंती.