जपानी हायकूपेक्षा खूपच वेगळा प्रकार.
सगळ्यात मोठा धोका आहे उथळ "बों मो" किंवा "एपिग्रॅम" होण्याचा.
बहुतेक त्रिवेण्यांत हा धोका टाळला आहे, आणि थोड्या शब्दांत खूप आशय सांगितला आहे.
या काव्यप्रकारात पहिल्या दोन ओळी परस्परांना पूरक असतात.
तिसर्या ओळीत 'ट्वीस्ट" -अनपेक्षीत वळण असते..
ते जितके छान तितकी चारोळी खुलते...
मला तिसरी चारोळी खुप आवडली
माझ्या माहितीप्रमाणे तिसरी ओळ 'ट्विस्ट्' वाली नसली आणि पहिल्या दोन ओळी 'उचलून धरणारी' असली तरी चालते. पहिल्या दोन ओळी परस्परपूरक हे अगदी बरोबर. पण तिसर्या ओळीबद्दल अधिक माहितीचा दुवा सापडल्यास शोधतो.
(दुवादार)बेसनलाडू
हा पहा.
गुलजार यांनी इतकी सुंदर व्याख्या केली आहे त्रिवेणीची, मजा आ गया!
येथे गुलजार यांनीच म्हटल्याप्रमाणे -
त्रिवेणी न तो मसल्लस है,ना हाइकू,ना तीन मिसरों में कही एक नज़्म। इन तीनों ‘फ़ार्म्ज़’में एक ख़्याल और एक इमेज का तसलसुल मिलता है। लेकिन त्रिवेणी का फ़र्क़ इसके मिज़ाज का फर्क है। तीसरा मिसरा पहले दो मिसरों के मफ़हूम को कभी निखार देता है,कभी इजा़फा करता है या उन पर ‘कमेंट’ करता है। त्रिवेणी नाम इस लिये दिया गया था कि संगम पर तीन नदियां मिलती हैं। गंगा ,जमना और सरस्वती। गंगा और जमना के धारे सतह पर नज़र आते हैं लेकिन सरस्वती जो तक्षिला(तक्षशिला) के रास्ते बह कर आती थी,वह ज़मीन दोज़ हो चुकी है। त्रिवेणी के तीसरे मिसरे का काम सरस्वती दिखाना है जो पहले दो मिसरों में छुपी हुई है।
(दुवादार)बेसनलाडू
तीन ओळी या सांगाड्याव्यतिरिक्त रचनात्मक दृष्टीने (येथे पहिल्या दोन ओळींत काय हवे, तिसरीत काय इ. विचारात घेतले नाही; तर फक्त फॉर्म फ्याक्टर विचारात घेतला आहे) हायकू != त्रिवेणी. हायकूच्या पहिल्या व तिसर्या ओळींत पाच अक्षरे आणि मधल्या ओळीत सात अक्षरे हवीत. तसेच हायकूमध्ये वापरण्यात येणारे शब्द हे सामान्य, प्रमाणभाषेतील अगर बोलीभाषेतील असून चालत नाहीत; तर ते खास काव्यात्मक (कविता स्पेशल छापाचे जसे तुला ऐवजी तुज, मला ऐवजी मज यासारखे) शब्द असले पाहिजेत, असे आहे. त्रिवेणीमध्ये असे काही बंधन नाही.
(स्पष्टीकारक)बेसनलाडू
हायकु:आत्मचरित्रं
टिका समिक्षा लिही
बेसनलाडुत्रिवेणी:जुन्या इमेल्स चाळतांना सापडले
काही बोचरे शब्द अन आरोपांच्या फैरी
माझ्या खांद्यावर डोकं ठेवून चालली होतीस कधी काळी
बरोबर का शेठ ?
जवळच्या सहवासाला निघताना मनात
सलत होते सतत काहीतरी...
आईच्चा घो, टोपी विसरलो वाटतं!!!
-
(दहा आचरट) आंद्या
(अवांतरः अन त्यांचा वाढत्या लोकसंख्येचा प्रश्न आजच्यापुरता सुटला होता असे टाकले की चारोळी पण होईल ;) )
त्रिवेणी, अप्रतिम. . .
मला हायकूवरून, रॉय किणीकरांच्या रुबायांची आठवण झाली.
रुबायांमध्येसुध्दा ओळींची संख्या मर्यादीत असते, पण शेवटी बहुतेकवेळा यमक जुळवलेले असते.
असाच एक प्रयत्न आम्हीही एकत्रीतपणे केला होता
सगळ्याना ओपन चॅलेंज........र ला ट न जुळवता चारोळी http://misalpav.com/node/1108
यात धमाल रावानी लग्न होण्याच्या अगोदर एक मस्त चारोळी/तीरोळी पाडलेली आहे.
मजा आला होता.:)
आणि चारोळी वर एक व्याख्या या इथे
चारोळी म्हणजे http://misalpav.com/node/1079 या इथे आहे.
नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी