मानवेतरप्राण्यांनासुद्धा खासगीपणाचे आणि पर्सनालिटी राईट्स असावेत का ?

इ.स. २०११ मध्ये नारुटो (Naruto) नावाच्या माकडाने स्वतःच्या बोटांनी स्वतःचा सेल्फी काढला. आंतरजालावर त्याला वारेमाप प्रसिद्धी मिळाली पण वेगळाच कॉपीराईट कुणाचा असा कायदेशीर मुद्दा उपस्थित होऊन प्रकरण कोर्टात गेले. अर्थातच कॅमेराच्या मालक फोटोग्राफरने कॉपीराईट दावा करणे आणि प्राणी सद्भाव संस्था तो त्या प्राण्याचा आहे म्हणणे आणि कॉपीराईट मुक्ततावादी ते छायाचित्र कॉपीराईट मुक्त असले पाहीजे असे सगळे वाद झाले कॉपीराईट कायदे प्रत्येक देशाचे स्वतंत्र असतात आणि प्रत्येक देशाची न्याययंत्रणा वेगवेगळे निर्णय देऊ शकते. युस्टे आमेररीकेतील लेटेस्ट एका निकालात कॅमेरा मालकाने २५ टक्के उत्पन्न प्राणी संवर्धनासाठी खर्च करण्याच्या दाखवलेल्या तडजोडीस तुर्तता मान्यता मिळाल्याचे दिसते. ह्युमन राईट्स तसे माणसा करता असतात प्राण्यांच्या हितासाठी झगडणार्‍या संस्थाही असतात. भारतात उपरोक्त माकडाने स्वतःच्या काढलेल्या छायाचित्रासाठी काय निकाल न्यायालय देईल माहित नाही. कारण तसे कॉपीराईट ज्याने कॅमेरा क्लिक केला त्याचा असतो. पण कॅमेराचा मालक कॅमेराचे पोझिशनींग करण्याचे कौशल्य माझे होते म्हणू शकतोच. प्राण्यांसाठी नाही पण भारतीय मानवी नागरीकांसाठी सर्वोच्च न्यायालयाने राईट टू प्रायव्हसी नुसतेच मुलभूत अधिकार नाही तर पब्लिक प्लेस मध्ये राईट टू प्रायव्हसी असल्याचे म्हटले आहे. आता समजा तुम्ही पब्लिक प्लेस मध्ये आहात पण पब्लिक स्टेजवर नाही आहात जसे कि रस्त्यावर उभे आहात किंवा गार्डन मध्ये तर समोरच्या व्यक्तिने तुमचे छायाचित्र काढण्या आधी तुमची लेखी परवानगी घ्यावयास हवी. म्हणजे आता पर्यंत भारतीय कायद्यात उपलब्ध नसलेला पर्सनॅलिटी राईट मागच्या दाराने येऊन उभा टाकला आहे. एखादी सेलिब्रिटी तुमची शेजारी असली तरी त्यांच्या लेखी परवानगी शिवाय त्यांचा छायाचित्र काढणे दुरापास्त होऊन जाणार आणि याचा सर्वाधिक आर्थीक लाभ सेलिब्रिटींना होणार हे नक्की. आता भारतात असा खासगीपणाचा आणि पर्सनॅलिटी राईट प्राण्यांसाठी नाही. पण आमेरीकेतल्या प्रमाणे कॉपीराईट अमाऊंटचा हिस्सा प्राण्यावर खर्च करणे आले तसे आपण समजा जंगलात किंवा प्राणि संग्रहालयात शुटींग करत आहात तर त्या प्राण्यांना खासगीपणाचा आणि पर्सनॅलिटी राईट असावा असे तुम्हाला वाटते का ? समजा तुम्ही रस्त्यावरच्या कुत्र्याचा फोटो काढू इच्छिता तसा तुम्हाला अधिकार असावा का आणि समजा तुम्हाला त्याचा फोटो काढू दिला तर त्या बद्दल तुम्हाला महानगर पालिकेने किंवा ग्रामपंचायतीने बिल द्यावे का ?