रोमान्स विथ मुझिक

स
संजय क्षीरसागर
💬 89 प्रतिसाद
गाणं हा शांतता आणि ध्वनी यातला प्रणय आहे. शांतता ही स्त्री प्रकृती आहे आणि ध्वनी पुरुष आहे. तुम्ही जीवनात गाणं आणलंत तर हा रोमान्स अविरत चालू शकतो. आशा भोसले म्हणते की गाणं ही फक्त शब्दाचा ध्वनी करण्याची कला आहे. जनमानसात एक दृढ गैरसमज आहे की गाणं ही अवघड कला आहे आणि मुख्य म्हणजे आपल्या आवजात गोडवा नाही. या लेखाचं प्रयोजन असं की कोणतंही शास्त्रीय संगीत किंवा गाण्याचं फॉर्मल ट्रेनिंग न घेता, तुम्ही सुद्धा सुरेख गाऊ शकता. तुमच्याकडे एकमेव गोष्ट हवी ती म्हणजे रोमँटीक मूड ! हा रोमँटीक मूड तुमच्या जीवनाचा सगळा रंगच बदलून टाकतो. आवजातला गोडवा, ताल-सुराचं ज्ञान, शब्दांवर टाकायचं नेमकं वजन तुम्हाला यथावकाश आपसूक जमायला लागतात. १. अँड्रॉइड तानपुरा हे फ्री अ‍ॅप प्ले स्टोअरवरुन मोबाईलवर डाऊनलोड करा. त्यातला तानपुरा काळी एक किंवा तुम्हाला आ हा शब्द स्वरासारखा सहज उच्चारता येईल त्या स्केलला सेट करा. नाऊ यू आर ऑल सेट ! २. तुम्हाला फक्त ही सात व्यंजनं तानपुर्‍यात सेट केलेल्या ध्वनीशी जुळवायची आहेत : > अ, > आ, > ए, > औ, > इ (ई), > उ (ऊ), > अं कोणत्याही शांतवेळी हेडफोन लावा, सेट केलेला तानपुरा चालू करा आणि ही व्यंजनं स्वरासारखी म्हणून तानपुर्‍याच्या ध्वनीशी जुळवत म्हणा. तानपुर्‍याचा ध्वनी आणि तुमचं उच्चारण यांचा रेझोनन्स मॅच करत जा. आ नी सुरुवात करा. डोळे बंद ठेवा म्हणजे अवधान एकाग्र होईल आणि तुम्हाला रेझोनन्सचा नेमका फिल येईल. पहिला स्वर जुळता क्षणी तुम्हाला कमालीचा आनंद होईल. गाणं म्हणजे फक्त उच्चारणाला किती जोर लावायचा याचं भान आहे. या भानाचा नेमका अंदाज नसल्यानं आपला स्वर बेसूर होतो इतकाच काय तो सुरांचा फंडा आहे. वर सांगितलेली सर्व व्यंजनं शांतपणे तानपुर्‍याच्या ध्वनीच्या रेझोनन्सशी जुळवत म्हणत रहा. हा अत्यंत बेसिक रियाज़ आहे. त्यानं तुम्हाला उच्चारणाला लावायच्या जोराचं नेमकं भान येईल. एकदा हे जमलं की तुमची निम्मी तयारी झाली. ३. आता तुमच्या आवडीचं कोणतंही एक (आणि फक्त एकच) गाणं घ्या. सुरुवातीला एकच गाणं सिलेक्ट करणं आगत्याचं आहे कारण मनाची धरसोड वृत्ती प्रचंड आहे. हे जमत नाही की ते असं करत मनाच्या मागे गेलात तर सगळा प्रोजेक्टच फेल होईल. त्या गाण्याची लिरिक्स गीतमंजूषा या साइट वरुन डाऊनलोड करा; म्हणजे लिरिक्सचा सरळ स्क्रीन शॉट घ्या. गाण्यावर प्रेम याचा अर्थ गाण्याच्या शब्दांनी तुम्हाला मोह घातला आहे. तुम्हाला गाण्याची लिरिक्स पाठ आहेत आणि चाल तुम्हाला पक्की माहिती आहे. तुमची चाल इतकी पक्की आहे की लिरिक्सचा स्क्रीन शॉट समोर असेल तर तुम्ही ते गाणं सरळ चालीत म्हणू शकाल. गाणं तालात हुकण्याची फक्त दोनच कारणं आहेत. एक, लिरिक्स पाठ नसणं आणि दोन, चाल पक्की नसणं. यापरता तालात चूक होण्याचं तिसरं कारण जगात नाही. ४. आता तुम्हाला फक्त गाण्याच्या शब्दांचे स्वर करायचे आहेत की यू आर ऑलमोस्ट डन ! ते काम विशेष अवघड नाही, कसं ते पाहा: आया है मुझे फिर याद वो जालीम हे गाण्याचे शब्द आहेत. आता प्रत्येक शब्दाच्या शेवटच्या अक्षराच्या उच्चारणात (किवा एखादं अक्षर चालीत लांबवलं असेल तर त्या अक्षराच्या उच्चारणात) वरच्या पैकी कोणतं तरी एक व्यंजन आहे, तेवढं शोधलं की त्या शब्दाचा स्वर होतो; असा : आया (आ आ आ) है (ऐ) मुझे.. (ऐ ऐ ऐ) फिर (अ) या...(आ,आ,आ) द( अ) वो (ओ) जा(आ)लिम(अं) एकदा तुम्हाला ही शब्दाचा स्वर करायची कॢप्ती जमली की तुमच्या आवजातला गोडवा तुम्हाला जाणवायला लागेल. हे काम तुम्हाल सगळ्या गाण्यातल्या तीन प्रकारच्या अक्षरांवर करायचं आहे : अ) शब्दातलं शेवटचं अक्षर ब) चालीत लांबवलेलं अक्षर क) चालीत ठहराव असलेलं अक्षर आता तुम्ही ठेक्यात गायला तयार झालात ! ५. स्म्यूल सोशल सिंगींग अ‍ॅप प्ले स्टोअरवरुन डाऊनलोड करा. हे अत्यंत उत्तम कराओके अ‍ॅप, १५० रुपयात वर्षभरासाठी उपलब्ध आहे (केवळ करोनामुळे !) आता रिदमचा एकमेव फंडा आहे, इअर फोन्स चढवल्यावर ठेका तुम्हाला मेंदूच्या बरोबर मधे (म्हणजे नाकाच्या इग्झॅक्ट मागे) ऐकू यायला हवा. आणि तो संपूर्ण गाण्यात तिथून हालता कामा नये. आता इअर फोन लावा, तुमचं आवडतं गाणं स्म्यूलवर सुरु करा आणि फक्त एकच प्रॅक्टीस करा, ठेका बरोबर मेंदूच्या मध्यभागी ऐकू यायला हवा. जोपर्यंत ठेका सेंटर होत नाही तोपर्यंत गाणं अजिबात म्हणू नका. एकदा ठेका सेंटर झाला की गाणं तुमच्या आतून आपोआप सुरु होईल ! डोळे बंद करुन ठेका ऐकत गाणं म्हणा. लिरिक्स समोर डिस्प्ले होतीलच पण त्यांचा फक्त अंदाज़ घेऊन, पुन्हा तालाबरोबर चाल जुळवा कारण लिरिक्स तुम्हाला पाठ आहेत आणि चाल तुम्हाला माहिती आहे. तिथं पॉज, रिज्युम (असाल तिथून पुन्हा सुरुवात) आणि रिस्टार्ट (पुन्हा पहिल्यापासून) अशा तीन्ही सोयी आहेत. गाणं संपल्यावर ते पब्लिक करुन (ते तिथे तुमच्याच चॅनेलवर रहातं, कुणी काही ऐकत-बिकत नाही); सेव करा. साधारण आठ-दहा दिवसात तुमच्या जीवनात सांगितिक रोमान्स सुरु होईल आणि ....... मग तो तुमची जन्मभर संगत करेल. ___________________________________________ लेखात सांगितलेलं गाणं तुमच्यासाठी इथे डेमो म्हणून अपलोड केलंय :
49521 वाचन
💬 प्रतिसाद (89)
स
संजय क्षीरसागर Wed, 10/28/2020 - 05:34 नवीन
.
↩ प्रतिसाद: कळस
स
संजय क्षीरसागर Wed, 10/28/2020 - 06:14 नवीन
काही मतांततरं आहेत ती अशी : १.
आपण ज्यावेळी गाणे म्हणतो तेव्हा खरंतर मूळ गाणं आपल्या मेंदूत आपण प्ले करत असतो आणि त्याबर हुकूम म्हणायचा प्रयत्न करतो.तेव्हा मूळ गाण्याची रेकॉर्डिंग मेंदूत फिट्ट पाहिजे.
गातांना मेंदूतलं गाणं ऐकणं आणि त्या बरहुकूम म्हणणं हा डबल ट्रबल आहे. एकतर तो मूळ गाण्याची नक्कल करण्याचा प्रयत्न आहे आणि दुसरं म्हणजे ते गाणं तुमचं होऊ शकत नाही. रफीनी म्हटलं त्यावेळी त्याला प्रिसिडन्स नव्हता, त्याच्या मेंदूत काहीही चालू नव्हतं त्यामुळे ते बहारदार झालं आहे. गाण्याची एकमेव ट्रिक अशी > चाल (गाण्याची कॉपी नाही) मेंदूत एकदम पर्फेक्ट हवी > लिरिक्स पाठच हवीत, आणि > गातांना आपलं गाणं आपण ऐकायला हवं. २.
दुसरे असे की lyrics बऱ्यापैकी पाठ हवे, ओझरत्या नजरेने पाहूनही लिहिलेले lyrics समजायला हवेत. Lyrics वर लक्ष ठेवून वाचून गायला लागल्यास सूर डळमळीत होतो.
लिरिक्स हुकली तर स्वरापेक्षाही ताल हुकतो ! लिरिक्स बर्‍यापैकी नाही तर फुल पाठच हवीत. गाणं हे नाटकाच्या संहितेसारखं आहे. तुम्ही जगातला कितीही भारी नट स्टेजवर उभा करा, पाठांतर नसेल तर त्यानी माती खाल्लीच म्हणून समजा ! गाणं हा सांगितीक अभिनय आहे त्यामुळे लिरिक्स तर पाठ हवीतच आणि त्याही पुढे जाऊन त्यांचा अर्थ माहिती हवा. कारण भावाभिव्यक्ती अर्थ समजल्याशिवाय असंभव आहे. प्रत्येक गाणं ही गायकाच्या स्वानुभवाची सांगितिक भावाभिव्यक्ती आहे
३. प्रत्येकाचे गायनाचे आकलन वेगळे असते. उदा.रफीचे "एहसान तेरा होगा मुझपर" ह्यातील प्रत्येक शब्दाचे उच्चारण, हलकेच घेतलेल्या हरकती, भाव हे अनेक जणांच्या लक्षातच येत नाही
एकदम सही ! पण मेंदूतल्या गाण्याबरहुकूम गाणं नाही तर गाण्याचा महौल (मूड) लक्षात घेऊन गायला हवं. ४.
आपल्याला कोणते गाणे आवडते यापेक्षा कोणते गाणे(वा कोणत्या गायकचे गाणे) आपण विनाप्रयास गुणगुणू शकतो तेच सुरुवातीला गाण्यासाठी निवडायला हवे.
पर्फेक्ट !
५. प्रत्येकाचा आवाज अद्भुत आणि अद्वितीय आहे यात शंका नाही.परंतु कोणतीही कला ही साध्य करण्यासाठी मुळात ती काही प्रमाणात अंगी असेल तरच ती अभ्यासाने बहरू शकते.सगळ्या गोष्टी फक्त त्यामागचे शास्त्र वा टेक्निक शिकल्याने येत नाहीत
गाण्यासाठी फक्त दोनच गोष्टी लागतात : रोमँटिसिजम आणि स्वतःचं गाणं ऐकण्याची इच्छा. मग बाकी सगळं आपोआप जुळून येईल. ६.
सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे गाणे गाताना स्वतःला त्यात झोकून देणे, एकरूप होऊन गाणे...म्हणजे मग गाण्यात भाव प्रकटतो..इतर गोष्टी ताल सूर लय मग थोड्याशा बिघडल्या तरी गौण ठरतात कारण गाण्याचा एकंदरीत इफेक्ट चांगला होतो.
बरोब्बर ! इंपॅक्टसाठी ते गाणं मूळ गायकाचं न राहता तुमचं व्हायला हवं ! तुमच्या गाण्याची एखादी क्लिप इथे टाकाल का ? किंवा मला नक्की व्यनी करा. अशा सविस्तर प्रतिसादाबद्दल मनःपूर्वक आभार्स !
↩ प्रतिसाद: कळस
उ
उपयोजक Wed, 10/28/2020 - 06:25 नवीन
अगदी विस्तारपूर्वक लिहिले आहे. छान!
↩ प्रतिसाद: कळस
क
कळस Wed, 10/28/2020 - 11:52 नवीन
माझा प्रतिसाद आवडल्या बद्दल धन्यवाद. या ठिकाणी मी कराओके गाण्यांच्या गायनाबद्दल specifically बोलत आहे. कराओके ट्रॅक वर मुख्यत्वे आपण मूळ गाण्याप्रमाणेच गाण्याचा प्रयत्न करत असतो , म्हणून मूळ गाणे मेंदूत पक्के ठसलेले हवे. Live orchestra सोबत म्हणताना चाल लय हरकती यात थोडे deviation, freedom घेऊ शकतो कारण मागे पुढे झाले तरी ऑर्केस्ट्रा वाजवणारे तुम्हाला बेमालूमपणे सांभाळून घेतात.. Sad साँग प्रत्यक्षात कोणी गात नाही. ते सिनेमातच असते. खरेतर खूप दुःखी असताना आपण गाणे गाऊच शकत नाही. परंतु आपण आनंदात असलो, मूड चांगला असला तर आपण छान गातो. गाणे अगदी आतून येते. याउलट मूड थोडा खराब असेल तर अशावेळी जाणीवपूर्वक झोकून देऊन आवडते गाणे गायल्यास मूड ही छान होतो, सर्व tensions काही काळासाठी आपण पूर्णपणे विसरून जातो, हे खात्रीने सांगू शकतो. कराओके मध्ये अजुन एक जाणवले ते हे की बरेच जण आवाजाची नक्कल करायला जातात.म्हणजे मुकेश चे गाणे असेल तर उगीचच नाकात गातात, ज्याची काही एक गरज नाही. आपण आपल्या स्वतःच्या आवाजातच नेहमी गाणे म्हणावे.फक्त मूळ गाण्याची सिंगिंग स्टाईल लक्षात घेऊन तसे गावे. उदा.मुकेश ची राजकपूर साठी गायलेली अनेक गाणी गाताना त्यात तोच मुकेश ने दिलेला भाबडा निरागस भाव येणे आवश्यक आहे. तेथे रांगडा आवाज लाऊन उपयोगी नाही. त्याउलट किशोर चे "जय जय शिव शंकर" गाताना तोच जोश आवाजात यायला हवा.
व
विजुभाऊ Wed, 10/28/2020 - 12:27 नवीन
वा खूप छान धागा आहे संक्षि. ताला बद्दल अजुन माहिती द्यावी. ताल कसा सांभाळायचा ही कसरत जमतच नाही
स
संजय क्षीरसागर गुरुवार, 10/29/2020 - 07:55 नवीन
ताल सेंटर करणं ! तो पोस्टमधे दिला आहे. हा सराव झाला की तुम्हाला ऑन बीट आणि ऑफ बीट पण कळायला लागेल. सुरुवातीला सोपं गाणं (ऑन बीट) घ्या, उदा. ऐ दिल है मुश्कील जीना यहां, ताल सेंटर करुन ते म्हणायचा प्रयत्न करा; मग तुम्हाला प्रत्येक शब्द कसा बीटवर येतो ते कळेल. तुमच्यासाठी ते गाणं मी इथे देणार होतो पण सध्या स्म्यूलवर त्या गाण्याला कुणी को-सिंगर नाही. तरी इन्वाइट पाठवीन आणि आल्यावर इथे देईन. इन द मीन टाईम तुम्ही ट्राय करा, जमून जाईल. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे कुणी काही नेगटीव रिमार्क मारला तर नाऊमेद होऊ नका. त्या लोकांना प्रचंड इन्फिरिऑरिटी काँप्लेक्स असतो. स्वतःला काहीही जमत नाही त्याची खंत ते निर्लज्जपणे दुसर्‍याला नाऊमेद करुन काढतात. अशा लोकांना फाटा दाखवा. माझे इथले बरेचसे प्रतिसाद त्याचाही एक डेमो आहेत.
↩ प्रतिसाद: विजुभाऊ
स
संजय क्षीरसागर Mon, 11/02/2020 - 07:08 नवीन
साधे सोपे शब्द, सहगायन, मंद ठेका आणि जबरदस्त मूड असं हे काँबिनेशन आहे. करा ट्राय, तुम्हाला तालात कसं गायचं याची कल्पना येईल Sanjay Kshirsagar · ver:1 ये रातें ये मौसम, नदीका किनारा
↩ प्रतिसाद: विजुभाऊ
स
सुबोध खरे गुरुवार, 10/29/2020 - 06:00 नवीन
प्रत्येक मुलगा कष्टाने आय आय टी त किंवा एम्स मध्ये किंवा आय ए एस एम पी एस सी मध्ये जाऊ शकतो या तर्हेची जाहिरातबाजी करणाऱ्या क्लासेसची आठवण आली. बाकी मी जे जगतो तेच जीवन उत्तम बाकी सारे अतिसामान्य असे सांगणाऱ्या गुरूंची आठवण झाली पैजार बुवांशी सहमत. उत्तम गायक वादक चित्रकार किंवा कोणताही कलाकार होण्यासाठी स्वतःवर खुश असण्यापेक्षा बऱ्याच गोष्टी आवश्यक असतात. दवाखान्यात लावलेल्या संगीतावर मोठ्याने गुणगुणून बाकी सर्व लोकांना/ रुग्णांना काव आणणारे रुग्ण किंवा त्यांचे नातेवाईक रोजच्या पाहण्यात आहेत. बाकी चालु द्या.
स
संजय क्षीरसागर Sat, 10/31/2020 - 12:08 नवीन
निवडून तिच्याबरोबर ड्युएट गायचा आनंद घेऊ शकता. हमसाया मधलं ओपीचं दिलकी आवाज़ भी सुन हे सोलो गाणं, आर्ची नांवाच्या एका गायिकेनं गाऊन, जॉइन होण्याचा इन्वाइट पाठवला होता. धमाल मजा आली तीच्याबरोबर गातांना. तुम्ही सुद्धा ही मजा घेऊ शकता. Sanjay Kshirsagar · ver:1 स्म्यूलवर
उ
उन्मेष दिक्षीत Sat, 10/31/2020 - 17:30 नवीन
Unmesh Dixit · Yeh moh moh ke dhage === वर लिहिलेल्या टिप्स थोड्या प्रॅक्टीस केल्या, त्यानंतर गायला सुरुवात केली, तर अडखळायला झालं, कारण आता ओरिजिनल गाणं प्ले होईना डोक्यात, ऑफ बीट्स जायला लागलो ! मला वाटलं आधी जे गायचो ते पण विसरलो का काय. आता गाणं परत मला ओरिजिनल गाणं वाटत तसं गायला लागलो, पण जे लिहिलंय ते प्रॅक्टीस केल्यामुळं लक्षात राहीलं होतं. त्यामुळं आता मात्र मी मला सुचत गेलं तसं ते गायला लागलो (ओरिजिनल साँग शी कंपेर न करता ). डोंट नो वॉट हॅपन्ड, बट रिअली एंजॉय्ड इट !
स
संजय क्षीरसागर Sat, 10/31/2020 - 18:21 नवीन
गाणं सुरेख झालं आहे. आता तुमच्या लक्षात आलं असेल की जेंव्हा मेंदूत काहीही प्ले होत नसतांना तुम्ही ते गाणं म्हणता तेंव्हा ते तुमचं गाणं होतं. देअर इज नो प्रिसिडन्स ! यू आर सिंगींग इट योरसेल्फ फॉर द फर्स्ट टाइम. आणि हीच स्थिती प्रत्येक वेळी तुम्ही ते गाणं म्हणता तेंव्हा येते. दरवेळी तुम्हाला त्या गाण्यात काही तरी नवं सापडतं, दरवेळी वेगळी मजा येते. _____________________________ इथे नेगटीव प्रतिसाद देणारे आयुष्यभर नुसते ऐकत रहातील. त्याचा फायदा इतकाच की एकीकडे फुल स्पीडमधे विचार चालू आणि मधूनमधून (लक्षात आलं की) यांचं ऐकणं ! त्यात काही मजा नाही, ग्रोथ नाही आणि जीवनाचा रंग काही केल्या बदलत नाही. जगणं इंटर-अ‍ॅक्टीव हवं, पॅसिवीटी हा निर्बुद्धपणे जगण्याचा सगळ्यात सोयिस्कर मार्ग आहे. तुम्ही कायम मनाच्या दडपणाखालीच राहता. तुम्हाला स्वच्छंद होण्याचा एखादा पैलू कुणी दाखवला की त्यालाही खाली खेचायला बघता. ज्यांना नवा छंद जोपासायचायं त्यांनी अशा लोकांना फुल फाटा दाखवा.
↩ प्रतिसाद: उन्मेष दिक्षीत
ग
गामा पैलवान Sat, 10/31/2020 - 20:28 नवीन
संजय क्षीरसागर, एक अनोखं तंत्र विकसित केल्याबद्दल तुमचं कौतुक व अभिनंदन आहे. मला गाण्यातलं काही कळंत नाही. आवडलेलं गाणं मनातल्या मनात म्हणायला आवडतं. तोंडातनं गायला मेहनत करावी लागते. ती करायची इच्छा होत नाही. वर तुम्ही म्हंटलंय तसा मी निष्क्रिय आहे. पण त्याची मला कसलीही खंत नाही. भेंड्या खेळतांना फक्त तोंडातनं गायला आवडतं. एरव्ही नाही. तुमचं ठेका विचलित करू शकतो हे निरीक्षण अफलातून आहे. मी ठेक्यावर गाणं ऐकू शकतो. भेंड्या खेळतांना तोंडातनं गायचं असतं तेव्हा ठेका पार वर्ज्य करून टाकतो. अन्यथा मन विचलित होतं आणि नुसते भावहीन शब्द उमटतांत. ठेका म्हणजे ताल म्हणावा का? माझ्या मते ताल वेगळा आहे आणि ठेका वेगळा आहे. गीत वृत्तबद्ध असलं की ताल आपसूक उगवतो, तर ठेका मुद्दाम निर्माण करावा लागतो. हे मी बरोबर बोललो का? माझा मूर्त ध्वनीकृत संगीतापेक्षा अमूर्त संकल्पनांकडे अधिक ओढा आहे. अशा प्रकारचं स्वारस्य कितपत समर्थनीय आहे, हा भाग वेगळा. आ.न., -गा.पै.
स
संजय क्षीरसागर Sun, 11/01/2020 - 11:01 नवीन
१.
एक अनोखं तंत्र विकसित केल्याबद्दल तुमचं कौतुक व अभिनंदन आहे.
मनःपूर्वक आभार ! २.
तुमचं ठेका विचलित करू शकतो हे निरीक्षण अफलातून आहे.
मनसशास्त्राच्या अभ्यासाची ती परिणिती आहे. ३.
ठेका म्हणजे ताल म्हणावा का? माझ्या मते ताल वेगळा आहे आणि ठेका वेगळा आहे. गीत वृत्तबद्ध असलं की ताल आपसूक उगवतो, तर ठेका मुद्दाम निर्माण करावा लागतो.
ठेका आणि ताल एकच. शास्त्रीय संगीतात ताल आणि सुगम संगीतात ठेका म्हणतात. ताल सेंटर करणं ही माझी सुगम संगीताला दिलेली सर्वोच्च काँट्रीब्युशन असेल ! गायक एकदा ते करु शकला की तालाची भीती गेलीच म्हणून समजा. वृत्तांचा अभ्यास नाही पण ताल वृत्तबद्धतेतून उगवत नाही. ताल हा गाण्याचा स्पीड दर्शवतो आणि कंट्रोल करतो. गाणं तालात हुकतं तेंव्हा गाण्याचा स्पीड मिसमॅच झालेला असतो. अनेक गायक अत्यंत सुरेल गातात पण त्यांना हे लयीचं (गाण्याचा स्पीड) भान राखता येत नाही, त्यामुळे ते तालात गाऊ शकत नाहीत. खरं तर तुमची चाल पक्की असेल तर तुम्हाला ठेक्याची गरजच नसते (कारण तो लयीतच अंतर्भूत झालेला असतो). पण ताल सुरु झाला की ती लय खुलते (आणखी सुस्पष्ट होते) आणि गाणं बहारदार वाटायला लागतं. म्हणून तुमची चाल पक्की असेल आणि तुम्ही ठेका सेंटर केला की तुमचं गाणं बिनधास्त होतं. ३.
हे मी बरोबर बोललो का? माझा मूर्त ध्वनीकृत संगीतापेक्षा अमूर्त संकल्पनांकडे अधिक ओढा आहे
संगीत हे मूर्त आहे त्यामुळे सूर- लय (चाल) आणि - ताल (रिदम) या तीन संकल्पनांनी ते बद्ध आहे. तिथे अमूर्त संकल्पनांचा उपयोग नाही. केवळ एकच गोष्ट अमूर्त आहे ती म्हणजे शांतता, जीचा संगितशास्त्रात पॉज म्हणून काही वेळा उल्लेख केला जातो. ती संगितशास्त्राच्या अभ्यासाचा विषय नाही कारण तीचा अभ्यास होऊ शकत नाही. तालाच्या दोन बीटसच्या दरम्यानचा कालावधी इतपत संगीतात तिचा निर्देश होतो.
↩ प्रतिसाद: गामा पैलवान
ग
गामा पैलवान Sun, 11/01/2020 - 21:45 नवीन
संजय क्षीरसागर, सविस्तर प्रतिसादाबद्दल आभार! :-) मला संगीतातलं फारसं कळंत नाही. तरीपण तुमचं हे विधान रोचक वाटलं :
ठेका आणि ताल एकच. शास्त्रीय संगीतात ताल आणि सुगम संगीतात ठेका म्हणतात. ताल सेंटर करणं ही माझी सुगम संगीताला दिलेली सर्वोच्च काँट्रीब्युशन असेल ! गायक एकदा ते करु शकला की तालाची भीती गेलीच म्हणून समजा. वृत्तांचा अभ्यास नाही पण ताल वृत्तबद्धतेतून उगवत नाही. ताल हा गाण्याचा स्पीड दर्शवतो आणि कंट्रोल करतो. गाणं तालात हुकतं तेंव्हा गाण्याचा स्पीड मिसमॅच झालेला असतो.
ठेका, ताल व वेग तिन्ही एकंच कसे हे काही समजंत नाही. बहुधा माझा काहीतरी गोंधळ होतो आहे. त्यामुळे मी थांबतो. धन्यवाद! :-) आ.न., -गा.पै.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
स
संजय क्षीरसागर Mon, 11/02/2020 - 06:41 नवीन
१.
ठेका, ताल व वेग तिन्ही एकच कसे हे काही समजत नाही
साधारणपणे कोणतीही फ्रेज तुम्ही तीन स्पीडनी गाऊ शकता > स्लो, मिडीयम आणि फास्ट हा स्पीड कमी-जास्त करण्याचे दोन उपाय आहेत : १) गाण्याचा स्पीड (लय)) कमी जास्त करा किंवा २) ठेक्याचा स्पीड कमी जास्त करा. अर्थात, तुम्ही गायनाचा स्पीड बदलला की ठेकेवाल्याला त्याबरहुकूम स्पीड अ‍ॅडजस्ट करावा लागेल आणि वाइस वर्सा त्यामुळे ठेका आणि ताल एकच आणि तो गाण्याचा वेग दर्शवतो आणि कंट्रोल करतो. गणपतीची आरती तुम्हाला वेगात म्हणायची असेल तर त्याबरोबर टाळ्यांचा वेग पण वाढवावा लागेल. __________________________________________________ आता हे समजायला थोडं बाऊन्सर जाऊ शकतं पण मजेचं आहे : ठेक्याचा स्पीड वाढवणं म्हणजे दोन बीटस मधलं अंतर कमी करत जाणं आणि ठेका विलंबीत करणं म्हणजे हे दोन बीटस मधलं अंतर वाढवत नेणं .
↩ प्रतिसाद: गामा पैलवान
त
तिरकीट Tue, 12/01/2020 - 08:17 नवीन
लेखातल्या बाकी गोष्टींवर मतांतरे असू शकतात. माझ्या अभ्यासपुरतं मर्यादित ठेवत फक्त काही वाक्याबद्दल बोलतो. ठेका आणि ताल एकच. शास्त्रीय संगीतात ताल आणि सुगम संगीतात ठेका म्हणतात. हे पूर्ण चुकीचं वाक्य आहे. ताल आणि ठेका ह्या दोन्ही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. शास्त्रीय संगीतात सुद्धा उत्तम ठेका धरून साथ करणारा साथीदार कुठल्याही गायकाला आवडतो. ताल हि अमूर्त संकल्पना आहे आणि ठेका हे त्याचे मूर्त स्वरूप. उदाहरणार्थ: १. १६ मात्रांचे १ आवर्तन (cycle of १६ beats) हा ताल झाला. आणि तीनताल, तीलवाडा, अध्धा तीनताल हे त्यातले ठेके झाले ज्यांच्या मात्रा १६ आहेत पण अक्षरे वेगवेगळी आहेत. हे तीनही ठेके शास्त्रीय आणि सुगम दोन्ही कडे वाजवतात. २. आपण नेहमी म्हणत असलेल्या बहुतेक आरत्यांना दादरा (६ मात्रा, (cycle of ६ beats)) हा ठेका वाजवतात. गणपतीची आरती १ ते ६ हे आकडे मोजत आरतीच्या चालीत म्हणा. हा फक्त ताल झाला, ह्याला तबल्याची भाषा आणि अक्षरे वापरली गेली कि तो ठेका होतो (धा-धि-ना-धा-ति-ना) असे दादरा ह्या ठेक्याचे अनंत variations आहेत. ठेका बदलला तरी ताल तोच राहिला. आता खालील वाक्याबद्दलः त्यामुळे ठेका आणि ताल एकच आणि तो गाण्याचा वेग दर्शवतो आणि कंट्रोल करतो. कुठलाही ठेका गाण्याचा वेग दाखवत नाही, कुठलाहि ठेका कुठल्याही वेगात वाजवला जातो. वादकाची क्षमता, वाजवायची अक्षरे यानुसार, काही ठेके द्रुत लयीमध्ये वाजवताना अक्षरे बदलली जाऊ शकतात किंवा, संथ (विलंबित) लयीमध्ये वाजवताना तुटक वाटू नये म्हणून काही बदल करावे लागतात इतकंच. ठेक्याची व्याख्या करताना: 'तालाची पहिली बंदिश' अशी केलेली आहे. या वरून ह्या दोनही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत हे समजू शकेल. प्रस्तुत माहिती हि माझ्या किमान २० वर्षांच्या तबला शिक्षणानंतर कळलेली आहे आणि ह्याबद्दल मी काही पुस्तकांचे दाखले पण देऊ शकेन.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
स
संजय क्षीरसागर Tue, 12/01/2020 - 08:57 नवीन
१. उपरोक्त धागा सुगम संगीताचा आहे आणि त्यात रिदम (त्याला तुम्ही ताल म्हणा किंवा ठेका) कसा पकडता येईल या विषयीचं सोपं टेक्निक दिलं आहे (सेंटरींग द रिदम) २. थोडक्यात, वाट्टेल तो ताल असो की ठेका शेवटी बीट हाच महत्त्वाचा फॅक्टर आहे (त्याला तुम्ही धा म्हणा की तीन) आणि सुगम संगीतात सगळं कौशल्य या बीट वर किंवा ऑफ बीट म्हणण्याचं आहे. ३. तुमच्या लक्षात येईल की जगातला वाट्टेल तो ताल किंवा ठेका मेट्रोनोम होऊ शकतो. ४. एकूणात रिदम गाण्याचा (किंवा लयीचा) स्पीड दर्शवतो किंवा कंट्रोल करतो. मोहे भूल गए सावरीयाच्या रिदमचा स्पीड (त्याला तुम्ही ताल म्हणा की ठेका) हा दिल दे के देखो च्या रिदम स्पीड पेक्षा कमी आहे ही उघड गोष्ट आहे. आणि पहिल्या तीन मुद्यात तुमच्या आणि माझ्या आकलनात शास्त्रीय वर्सेस सुगम असा फरक असला तरी या मुद्यावर वाद शक्य नाही. _______________________ अर्थात, तुमच्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद आणि तुमच्या वादनाच्या किंवा गायनाच्या क्लिप्स इथे नक्की अपलोड करा असं सुचवेन.
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
स
संजय क्षीरसागर Tue, 12/01/2020 - 09:07 नवीन
३. तुमच्या लक्षात येईल की जगातला वाट्टेल तो ताल किंवा ठेका मेट्रोनोम होऊ शकतो. म्हणजे कोणतंही तालवाद्य नसतांना सुद्धा केवळ मांडीवर थाप मारत, गायक शास्त्रीय किंवा सुगम काहीही गाऊ शकतो. ही थाप हा मेट्रोनोम रिदम आहे. ४. एकूणात रिदम गाण्याचा (किंवा लयीचा) स्पीड दर्शवतो किंवा कंट्रोल करतो विलंबीत गाण्यात दोन बीटस मधलं काँस्टंट असलेलं अंतर वाढतं, मध्य लयीत ते कमी होतं आणि द्रुत लयीत ते आणखी कमी होतं इतकाच काय तो फरक. तस्मात, रिदम गाण्याचा स्पीड दर्शवतो किंवा कंट्रोल करतो हे सिद्ध होतं.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
त
तिरकीट Tue, 12/01/2020 - 09:39 नवीन
संगित कुठलेही असो, ताल आणि ठेका ह्य वेगळ्या गोष्टी आहेत हा माझा मुख्य मुद्दा होता आणी मला वाटतय ते मी पोहोचवु शकलोय.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
स
संजय क्षीरसागर Tue, 12/01/2020 - 09:52 नवीन
१. ताल आणि ठेका या फक्त बोलांच्या दृष्टीनं वेगळ्या गोष्टी आहेत आणि तो फरक तालवादकासाठी आहे. गायकाला त्यानं काहीही फरक पडत नाही. आरती टाळ्या वाजवून म्हटली काय की तबला वाजवून, रिदम पकडता आल्याशी कारण ! २.
कुठलाही ठेका गाण्याचा वेग दाखवत नाही, कुठलाहि ठेका कुठल्याही वेगात वाजवला जातो.
ठेका वेगात वाजवला तर लय द्रुत होईल आणि सावकाश वाजवला तर विलंबीत होईल हे तुम्हाला मान्य नाही का ? त्यामुळे रिदम लयीचा स्पीड कंट्रोल करते किंवा दर्शवते हे सिद्ध होतं.
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
स
संजय क्षीरसागर Tue, 12/01/2020 - 09:57 नवीन
त्यामुळे रिदम लयीचा स्पीड कंट्रोल करतो किंवा दर्शवतो हे सिद्ध होतं.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
त
तिरकीट Tue, 12/01/2020 - 11:36 नवीन
तो फरक तालवादकासाठी आहे. गायकाला त्यानं काहीही फरक पडत नाही मग कुठल्याही गाण्याला मी तबलावादक म्हणून काहीही वाजवू शकतो? ठेका वेगात वाजवला तर लय द्रुत होईल आणि सावकाश वाजवला तर विलंबीत होईल हे तुम्हाला मान्य नाही का. गायकांनी दिलेल्या, सांगितलेल्या लयीमध्ये तालवादक ठेका धरतो. तो स्वतः लय फिक्स करत नाही,करू नये.
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
स
संजय क्षीरसागर Tue, 12/01/2020 - 13:54 नवीन
१. मी ठेक्याचं महत्त्व नाकारत नाही, त्यामुळेच गाणं खुलतं पण गायकाला फक्त बीटवर राहाण्याचं कौशल्य साधायचंय. एकदा मी रिदम सेंटर केला की तो रुपक असो की दादरा आणि तुम्ही ठेका कसाही लावा, रिदममधे गाण्यासाठी मला एका सिंगल बीटशी घेणं आहे. २. अर्थात ! लय गायक कंट्रोल करतो पण एकदा ताल सुरु झाल्यावर तालात गायचं म्हटल्यावर तालच लय कंट्रोल करतो आणि दर्शवतो. कदाचित तुम्ही गात नसाल त्यामुळे तुम्हाला गायकाच्या चित्तदशेची कल्पना नसेल. ती तालवादनाकडे पाहाण्याचा इक्झॅक्टली अपोझिट अँगल आहे.
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
त
तिरकीट Wed, 12/02/2020 - 04:22 नवीन
गायकाच्या चित्तदशेची कल्पना, बर...मी इथे थांबतो
↩ प्रतिसाद: संजय क्षीरसागर
स
संगणकनंद Wed, 12/02/2020 - 08:00 नवीन
तुमचा हा प्रतिसाद वाचून मला म्हणावेसे वाटते: ऐकूनी कोरडया ओढ्यातील दगड-गोट्यांचा खडखडाट झाले गहीरे पाणी नि:शब्द कारण त्याला कळून चुकले हा ओढा कोरडा आहे आणि भ्रमात आहे की आपण आहोत प्रशांत महासागर
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
स
सुबोध खरे Tue, 12/01/2020 - 15:46 नवीन
@ तिरकीट हे पूर्ण चुकीचं वाक्य आहे तुम्ही सर्वज्ञांना असं कसं म्हणू शकता? इतकं औद्धत्य? अब्रह्मण्यम !! शिव शिव !! प्रस्तुत माहिती हि माझ्या किमान २० वर्षांच्या तबला शिक्षणानंतर कळलेली आहे. ती चुलीत घाला
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
त
तिरकीट Wed, 12/02/2020 - 04:24 नवीन
तुमच्या प्रतिसादातला टोन कळला, पण खरंच शिकलोय हो, काय करणार त्याला.
↩ प्रतिसाद: सुबोध खरे
स
सुबोध खरे Wed, 12/02/2020 - 05:47 नवीन
तुमचे शिक्षण सर्वज्ञांकडून प्रमाणपत्रित( CERTIFIED) आहे का? नसेल तर २० वर्षे फुकट गेली
↩ प्रतिसाद: तिरकीट
स
संजय क्षीरसागर Sat, 11/07/2020 - 11:21 नवीन
Sanjay Kshirsagar · Tera Husna Rahe Mera Ishq Rahe तेरा हुस्न रहे मेरा इश्क रहे चित्रपट : दो दिल, संगीत : हेमंत कुमार, लिरिक्स : कैफी आझमी एकदा ताल सेंटर केला की प्रत्येक उच्चारण कसं बीटवर येतं हे या गाण्यातून कळेल. इअर फोन्स लावून ऐकलंत की ताल सेंटर करणं म्हणजे काय ते कळू शकेल (म्हणजे ताल नेमका मेंदूच्या मधोमध वाजतोयं हे कळेल). मग शब्द, त्यांचे अर्थ आणि चाल पक्की असेल तर तुम्ही तुमची एक छोटीशी मैफिल रंगवू शकता. ओरिजिनल गाणं तुमच्या गाण्याच्या आणि ऐकण्याच्या मधे येत नाही.
स
संजय क्षीरसागर Mon, 11/09/2020 - 10:17 नवीन
रागदारीवर आधारित हिंदी गाणी म्हणणं हा त्या रागाशी परिचित होण्याचा सर्वात सोपा आणि अत्यंत मोहक अनुभव आहे. सोनूरिन नांवाच्या एका युवतीनं स्म्यूलवर हे सोलो गाणं, द्वंद्व गीत म्हणून गाण्यासाठी इन्वाइट पाठवला होता. Sanjay Kshirsagar · छू लेने दो नाजूक होटोंको विथ सोनूरिन इअर फोन्स लावून ऐकलंत तर तुम्हाला कोणत्याही तालात किती सहजतेनं गाता येतं आणि शास्त्रीय संगीत न शिकता सुद्धा रागात बांधलेल्या बंदिशीनी एक छोटी मैफिल कशी सजवता येते याची कल्पना येईल. ______________________ छू लेने दो नाजूक होटोंको संगीत : रवी गीत : साहिर लुधियानवी मूळ गायक : रफी .
स
संजय क्षीरसागर Wed, 11/11/2020 - 07:37 नवीन
आज की मुलाकात बस इतनी - विथ सौम्या चित्रपट : भरोसा संगीतकार : रवि गीतकार : राजिन्दर कृष्ण मूळ गायक : लता मंगेशकर, महेन्द्र कपूर _________________________________ जलद गाणी म्हणतांना तुम्हाला शब्द, चाल आणि भवाभिव्यक्ती यांचं एकावेळी भान ठेवावं लागतं. नुसते शब्द बरोबर आले तर ते पाठांतर होईल, चाल लक्षात राहणं ही स्मृतीची एक वेगळीच फॅकल्टी आहे ( म्युझिकल मेमरी); त्यामुळे गाणं म्हणतांना नुसतं फोकसिंग होत नाही, आनंदपण होतो. जलद गातांना अत्यंत कमी कालावधीत शब्दातून भाव व्यक्त करावा लागतो; त्याची मजा काही औरच आहे. ऐका आणि तुम्ही पण ट्राय करा. .
स
संजय क्षीरसागर Sun, 11/22/2020 - 11:25 नवीन
Sanjay Kshirsagar · Chhedo Na Meri Julphe चाल माहिती होती पण पूर्वी हे गाणं कधीही म्हटलं नव्हतं. फेवरिट लिस्टमधे नसल्यानं लिरिक्सपण पक्की पाठ नव्हती. सहगायिकेचा साधासा आवाज ऐकून एकदम म्हणायचा मूड आला. ऐनवेळी हे गाणं रफीचं आहे का किशोरचं ते ही कन्फ्युजन होतं. ही नेमकी स्वतःच्या स्टाईलमधे म्हणायची संधी होती ! चित्रपट : गंगा की लहरें संगीतकार : चित्रगुप्त गीतकार : मजरूह सुलतानपुरी मूळ गायक : किशोर कुमार / लता मंगेशकर
स
सुचिता१ Sat, 11/28/2020 - 05:27 नवीन
पहीलं गाणं ऐकल्या नंतर दुसरे ऐकावेसे वाटले नाही, बाकी तुमचे चालू द्या. मी माझे प्राजंळ मत मांडले, वाद घालण्यात रस नाही.
स
संजय क्षीरसागर Sat, 11/28/2020 - 06:11 नवीन
जे इंटरेस्टेड आहेत त्यांना गाता यावं यासाठी ही पोस्ट आहे. इथे जितकी गाणी अपलोड होतील आणि त्यावर विधायक टिका / कौतुक काय होईल त्यातून सर्वांना गाण्याचा हुरुप येईल असा हेतू आहे.
↩ प्रतिसाद: सुचिता१
स
संजय क्षीरसागर Sun, 11/29/2020 - 19:50 नवीन
सुरुवात सोप्या गाण्यानी करुन तुम्ही यथावकाश मोठ्या फ्रेजेस असलेली आणि तालाशी खेळणारी गाणी म्हणू शकता. ऐका : ओ सनम तेरे हो गए हम - विथ आर्ची गीतकार : शैलेन्द्र, गायक : लता - रफी, संगीतकार : शंकर जयकिशन, चित्रपट : आई मिलन की बेला
श
शा वि कु Mon, 11/30/2020 - 18:21 नवीन
काराओके व्यवस्थित पणे आणि थोडासा प्रयत्न करून कधी वापरले नव्हते. त्यामुळे स्टारमेकर नावाचे चकटफू ऍप घेऊन प्रयत्न केला. स्टारी स्टारी नाईट- डॉन मॅकलिन
विंग्रजी उच्चार काही ठिकाणी अस्पष्ट आहेत म्हणून लिरिक्स देतो:
Starry, starry night Paint your palette blue and grey Look out on a summer's day With eyes that know the darkness in my soul Shadows on the hills Sketch the trees and the daffodils Catch the breeze and the winter chills In colors on the snowy linen land Now I understand What you tried to say to me And how you suffered for your sanity And how you tried to set them free They would not listen, they did not know how Perhaps they'll listen now Starry, starry night Flaming flowers that brightly blaze Swirling clouds in violet haze Reflect in Vincent's eyes of china blue Colors changing hue Morning fields of amber grain Weathered faces lined in pain Are soothed beneath the artist's loving hand Now I understand What you tried to say to me And how you suffered for your sanity And how you tried to set them free They would not listen, they did not know how Perhaps they'll listen now For they could not love you But still your love was true And when no hope was left in sight On that starry, starry night You took your life, as lovers often do But I could have told you, Vincent This world was never meant for one As beautiful as you Starry, starry night Portraits hung in empty halls Frameless heads on nameless walls With eyes that watch the world and can't forget Like the strangers that you've met The ragged men in the ragged clothes The silver thorn, a bloody rose Lie crushed and broken on the virgin snow Now I think I know What you tried to say to me And how you suffered for your sanity And how you tried to set them free They would not listen, they're not listening still Perhaps they never will
उ
उन्मेष दिक्षीत Mon, 11/30/2020 - 19:08 नवीन
व्वा ! गाणं पण भारी आहे, ऐकलं नव्हतं.
↩ प्रतिसाद: शा वि कु
स
संजय क्षीरसागर Mon, 11/30/2020 - 19:59 नवीन
गात रहा.
↩ प्रतिसाद: शा वि कु
श
शा वि कु Wed, 12/02/2020 - 14:38 नवीन
उमेश आणि संक्षी, धन्यवाद !
↩ प्रतिसाद: शा वि कु