पद्याव्हान - आकृतिबद्ध पद्य

सहज डोक्यात विचार आला. मिसळपाववर अनेकांनी वृत्तविषयक लेख लिहिले आहेत. पण साधारणत: वृत्त हे पद्याच्या ओळीशी निगडीत असतं, पूर्ण कवितेच्या आकृतिबंधाशी नाही.

.

गझलचा आकृतिबंध (poetic form) बर्‍यापैकी परिचयाचा आहे. हायकू आहे. पूर्वी लोक सुनीत लिहायचे (मुख्यत्वे शार्दूलविक्रीडित वृत्तामध्ये). पण याव्यतिरिक्त आकृतिबद्ध कविता मराठीत विशेष दिसत नाहीत.

जगातील साहित्य परंपरांमध्ये अनेक रोचक आकृतिबंध आहेत. मला वाटलं आपण मिसळपाववर आव्हानमाला चालू करायला हवी. काही निर्यमक आहेत, काहींच्या अंत्ययमकाची मांडणी नियमबद्ध आहे (rhyme scheme), काहींमध्ये अंतर्यमक आहे (मला विशेष स्वारस्य), काहींना चरण कसे पाडावेत याचे नियम आहेत -उदा. सुनीतामध्ये १४ ओळींचे ८+६ असे गट पडतात, कधीकधी धृवपद कसं आणि किती वेळा आलं पाहिजे याचे दंडक असतात, काहींमध्ये अर्धयमकच हवं असा आग्रह असतो. असे कितीतरी प्रकार.

इथे जर मी काही २०-३० आकृतिबंधांचा परिचय दिला तर त्यामध्ये पद्य लिहिण्याचं आव्हान तुम्हाला आवडेल का? हा उपक्रम पुढचे एक-दोन वर्ष चालू शकेल!

नियम एकच: मी जाणूनबुजून पद्य असा शब्द वापरला आहे. काव्य नाही. काव्यामध्ये रसोत्पत्ती अपेक्षित असते. पद्य टुकार असू शकतं. विषय कोणताही चालेल. केवळ आकृतिबद्ध पद्य लिहिण्याचा सराव व्हावा म्हणून हा खटाटोप.

खडा टाकून ठेवतो. अभिप्राय कळवा.