माझी ट्रेन माझी प्रेयसी (२)

हि चांगली गोष्ट आहे. दोन पैसे देऊन चांगल्या सुविधा उपलब्ध झाल्या तर ते लोकांच्या पचनी पडेल आणि हळू हळू सर्व सोयी सुविधा फुकटात किंवा नाममात्र दरात मिळाल्या पाहिजेत या दळभद्री मनोवृत्तीतुन भारतीय जनतेची मुक्तता होईल. सवंग लोकप्रियतेसाठी स्वस्त दरात/ फुकट प्रवास अन मग पैसे नाहीत म्हणून सुविधा नाहीत आणि आधुनिकीकरण सुद्धा नाही या शृंगापत्तीतून रेल्वेची सुटका होणे अत्यावश्यक आहे. सर्वच्या सर्व वंदे भारत गाड्या आणि व्हिस्टाडोमी कोचेस (ज्याचा दर सर्वात जास्त आहे) भरून जातात यावरून आपण धडा घेतला पाहिजे. कारण वातानुकूलित प्रतिक्षालयात कोणत्याही वर्गातील लोक आपल्या बापाची जागा असल्यासारखे बस्तान टाकून बहुतांश पाहायला मिळतात. कित्येक लोक आपले सामान सुद्धा बसायच्या जागेवर ठेवून आरामात पहुडलेले दिसतात. मागच्या वर्षी ऑक्टॉबर महिन्यात झाशी येथे असाच २० रुपये दर असलेले वातानुकूलित प्रतिक्षालय (दुर्दैवाने गाडी येण्याच्या वेळेस) पाहिले. तेथे असेच सोफे आणि वाय फाय ची उत्तम सुविधा होती याशिवाय तेथे चहा कॉफी खाद्यपेये यांचीही सशुल्क सोय होती. आम्ही अगोदर बसलेल्या वातानुकूलित वर्गाच्या प्रतिक्षालयात भरपूर लोक बसलेले होते. काही वेळाने तेथे पोलीस आले. त्यांनी लोकांना आपली तिकिटे दाखवायला सांगितल्यावर अर्ध्याच्या वर लोक बाहेर गेले आणि वातानुकूल वर्गाचे तिकीट काढलेल्या लोकांना बसायला जागा झाली.

Central Railway achieves a landmark in ticket checking performance. 46.32 lakh cases penalized and earned ₹ 300 crore in FY 2022-23 https://cr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,268&dcd=8439&did=1680000393080EF5A2B0A424CF8EE022BDC442488BA64

२०१९ ओक्टोबर - झाशी एसी वेटींग रूम दहा रू तास होती. निरनिराळ्या वेटिंग रूममध्ये बसू देण्याबाबत साऊथ सेंट्रल आणि सदन रेल्वे काटेकोर पालन करते. तिकिटांचा पीएएनआर नंबर लिहिल्यावरच अटेंडड बसू देतो.

दुरुस्ती.

डॉ. रावजी शिंदे यांनी तयार केलेले चुंबकीय रेल्वेचे प्रारूप इथे पाहता येईल. आता त्याची आयआयटीतर्फे पाहणी होणार आहे.

ट्रेनच्या प्रवासात मोठ्या स्थानकाच्या आसपास

"उपरी उपस्कर कर्षण डिपो"

अशी पाटी अनेक वेळा पाहण्यात येते. उत्सुकता म्हणून या शब्दांचे अर्थ पाहिले. उपस्कर म्हणजे उपकरण उपरी उपस्कर = pantograph

जोशी रेल्वे संग्रहालयात ‘वंदे भारत’ची प्रतिकृती दाखल होणार https://www.esakal.com/pune/todays-latest-marathi-news-pne23p05239-txt-pune-today-20230404023555

वेडिंग रूम आवडली. धन्यवाद.

साधे डबे जोडतील का? लोकल ट्रेनच्या डब्यांना टॉइलेटस लावून?

दुमजली ट्रेन जाऊ शकेल असा भारतातील पहिलावहिला बोगदा अरवली पर्वतराजींमध्ये करण्यात येईल:

पुर्वी चेअर कार ३ * २ असावयाच्या बहुतेक आणि सर्व सीटस् एकाच दिशेने असायच्या. ती रचना आरामदायक आणि जास्त सुखकर होती असे वाटते. मला नेमकी मधल्या रांगेत, जिथे प्रवासी समोरा समोर बसतात तिथे मिळाली. सगळ्या डब्यात या दोन रांगेतील लोक आपल्या नशिबाला दोष देत असतिल. आपण भारतीय सुटसुटीत प्रवास करण्याच्या बाबतीत अगदी उदासिन असतो. त्यामुळे अगोदरच अरूंद जागेत मोठ्या बॅगा कोंबण्याचा आणि ईतर प्रवाशांना त्रास देण्याचा प्रकार सर्रास पहायला मिळतो. डब्यातील टिव्ही संचावर सतत मोदींची छबी झळकावणं हा अजून एक त्रास असतो. तसेच टॅायलेटच्या बाजूलाच पॅकबंद खाण्याचं सामान रचून ठेवलेलं असतं. एकूण प्रवासाचा अनुभव फारसा चांगला नव्हता. त्यात पुणे स्थानकाची दशा दिवसेंदिवस वाईट होत चालली आहे. एरवी फक्त रेल्वे अथवा पोलिस भरती अथवा गणेशोत्सवात फलाटावरच राहणार्या लोकांची गर्दी आता कायम स्वरूपी झाली आहे.

कुठल्याही एकाच निकषावरून संपूर्ण समाजावर शिक्का मारण्याचा अजिबात हेतू नाही. तरीसुद्धा हे अस्वस्थ करतेच...... माझा भारतीय ट्रेनने बऱ्यापैकी प्रवास होतो. (सर्व स्तरातील) बहुसंख्य भारतीयांमध्ये नागरी जाणीव नसल्याची प्रवासातली ही काही दृश्य मी नेहमी पाहतो : १. प्रवास करताना मोबाईलवर गाणी/ किंचाळी बातम्या मोठ्या आवाजात लावणे. किंबहुना इअरफोन्स जवळ बाळगायचे असतात याचा बहुसंख्यांना गंध सुद्धा नाही. २ अ. ) चेअरकार पद्धतीच्या डब्यांमध्ये विमान प्रवासातल्या आकाराइतकी मोठी बॅग घेऊन चढणे आणि मग ती वरच्या कप्प्यामध्ये बसत नसल्यामुळे कडेच्या सीटला लागूनच ठेवणे. त्यामुळे दोन रांगांच्या मधली मार्गिका तीन चतुर्थांश बंद होते. २. ब ) वातानुकूलित डब्यांमध्ये आपले खाणे पिणे झाल्यानंतर उठण्याचे अजिबात कष्ट नकोत म्हणून खरकटे कप आणि कागदी किंवा प्लास्टिकच्या ताटल्या पुढच्या सीटच्या मागे असलेल्या जाळीत खोचून ठेवणे. ३. शयनयान पद्धतीच्या डब्यांमध्ये जेव्हा आपण बसलेले असतो, तेव्हा समोरचे सीट थोडेसे रिकामे दिसताच मोठ्या माणसांनी त्यावर चप्पल बुटांसकट पाय टेकवून ताणणे. ही सवय लहानपणापासूनच लागू नये यासाठी स्वतःच्या मुलांना बजावण्याची फिकीर नसणे. काहीजण तर वरच्या बर्थवर चढताना देखील बुटांसकट चढतात. असो.

वंदे भारतचा अनुभव - सर टोबी, आणि कुमार१ -- झकपक गाड्या माझ्यासाठी नसतात हे मला माहीत आहे.

ऑनलाईन पेपरलेस तिकिट मोबाईलवर काढण्याचे UTS APPआहे. तिकिटाची रक्कम देण्यासाठी {फक्त} तीन पर्याय ठेवले आहेत. Paytm, mobiqwik , आणि freecharge . मी freecharge wallet वापरून तिकिट काढले. (ट्रायल). पाच रु तिकिटाला 5.11 घेतले. म्हणजे wallet पेमेंटला जीएसटी लागू झाला आहे. हा पैसे घेणाऱ्याने भरायचा असं सांगितलं होतं पण तो कर देणाऱ्यालाच लागू आहे हे दिसत आहे. wallet पेमेंटची एन्ट्री सेविंग अकाउंटला होत नसते. युपिआई पेमेंटची होत राहाते. हा एक फायदा होता. (विविध wallet चे अधिकतम पैसे ठेवायची मर्यादा वेगवेगळी आहे. अमेझोन आणि पेटीएम दहा हजार रु, तर freecharge साठी पाच हजार.) एकूण walletसुविधा गंडली आहे.

आता रेल्वेने तिकीट तपासनिसांची सुरक्षा वाढवण्यासाठी टीसीच्या कपड्यावर बॉडी कॅमेरा लावण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे प्रवासी आणि टीसी यांच्यात होणारे वाद रेकॉर्ड होणार आहेत

हे जोडपे खरेखुरे ट्रेनप्रेमी ! त्यांनी अकरा दिवस ट्रेनने सलग प्रवास केला आहे. (११,००० किमी). कुठलीही पर्यटन स्थळे पाहणे हा त्यांच्या सफरीचा उद्देश नाही

एका ट्रेन प्रवासात आमची गाडी दोन स्थानकांनदरम्यान बराच वेळ थांबून ठेवली होती. त्यावेळी दारात उभे राहून समोर पाहिले असता एक छान चित्रमय इंजिन दिसले :

ट्रेनमधील स्टेअरिंग व्हीलचा खरा उपयोग

स्टेअरिंग व्हील हे आता प्रामुख्याने WAG, WAM आणि WAP सारख्या जुन्या लोकोमोटिव्ह इंजिनमध्येच दिसते. ते ट्रेनचा वेग वाढवण्यासाठी किंवा कमी करण्यासाठी वापरले जाते.

‘वंदे भारत’ने मुंबई-गोवा प्रवास ७ तासांत, कोकण रेल्वेमार्गावर चाचणी; सीएसएमटी ते मडगाव अंतर विक्रमी वेळेत पार

रेल्वे रुळांना गेलेले तडे ओळखण्यासाठी आता रोबोचा वापर करण्यात येणार आहे. या संदर्भात पुण्यातील कॉम्बॅट रोबोटिक्स या संस्थेने केलेल्या संशोधनाला रेल्वे बोर्डाने मंजुरी दिलेली आहे. आता या तंत्रज्ञानाची पहिली चाचणी पुण्यात घेतली जाईल. ती यशस्वी झाल्यास संपूर्ण देशात त्याची अंमलबजावणी होईल.

तान्ह्या बाळाला घेऊन प्रवास करणाऱ्या महिला प्रवाशांसाठी 13 रेल्वे स्थानकांमध्ये मोफत ममता कक्ष चालू केलेले आहेत.

स्थानकाच्या नावानंतर P. H. ही अक्षरे असलेली ड दर्जाची काही मोजकी स्थानके भारतात आहेत. या स्थानकांवर रेल्वेचे कोणतेही कर्मचारी कामास नसतात व सिग्नल यंत्रणा नसते. तेथे प्रवासी गाड्या आपण होऊन थांबतात. थांबल्यानंतर दोन मिनिटात चालक त्याच्या मनानेच गाडी पुढे नेतो. या स्थानकांवरील तिकीट विक्री संबंधित गावातील व्यक्तीला कंत्राटी पद्धतीने दिलेली असते. जर त्या स्थानकावरून प्रवासी फारच वाढले तर मग रेल्वे बोर्ड भविष्यात ते कायमस्वरूपी कार्यरत स्थानक करण्याचा विचार करते.

Silambu Express ही तामिळनाडूत धावणारी एक अतिवेगवान ट्रेन. या नावाचा इतिहास रंजक आहे. एका तमिळ महाकाव्यामध्ये Kannagi या एका स्त्रीचे वर्णन आहे. Silambu म्हणजे पायातील पैंजण. या स्त्रीने तिच्या नवऱ्याचे प्राण वाचवण्यासाठी तिचे पैंजण विकले होते अशी ती कथा आहे.

रेल्वे रुळांवर उभारल्या पवनचक्क्या; पश्चिम रेल्वेचा अनोखा उपक्रम वाऱ्याच्या मदतीने ऊर्जानिर्मिती.

रोबो, पी एच आणि पैंजण - मनोरंजक माहिती. पैंजणाची कथा हृद्य. तेजस सुरेख गाडी आहे. सकाळी ६ ला सुटलेल्या गाडीने मी आत्ताच्या फेब्रुवारीत आठ तासात कुडाळला पोहोचलो. गाडी मध्येच दीर्घकाळ थांबवली नाही तर कोणतीही गाडी सात तासात पोहोचेल. लेख आवडला.

ओडिशातील बालासोर येथे झालेल्या भीषण रेल्वे अपघातात २८८ प्रवाशांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. तीन गाड्यांच्या या भीषण धडकेनंतर अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. या अपघाताचा संयुक्त तपास अहवाल समोर आला आहे. या तपास अहवालात या भीषण घटनेमागे सिग्नलशी संबंधित बिघाड कारण असल्याचं समोर आलं आहे. सर्व मृतांना आदरांजली ..

नावाचे एक next level Railfan आहेत त्यांनी ब्रिफ हिस्टरी ऑफ इंडियन रेल्वे का काहीसे नाव असणारे पुस्तक लिहिले आहे एक. त्यात एक मजेशीर माहिती आहे... एकदा बोरीबंदर ते ठाणे लाडीस ट्रॉली ढकलत जाणाऱ्या एका हमालावर एका पट्टेरी वाघाने (होय होय मुंबईतच) भांडुप जवळ हल्ला करून त्याला जखमी केले , सुदैवाने तो वाचला पण त्यामुळे कामगारांत भीतीचे वातावरण पसरले, अश्यावेळी ह्या वाघाचा बंदोबस्त करण्याचे ठरले व जागोजागी असलेल्या नामी शिकाऱ्यांना पाचारण करण्यात आले पण शेवटी मुंबईत राहणाऱ्याच एका स्थानिक अँग्लो इंडियन माणसाने त्या वाघाचा मागोवा काढून माहीम स्थानकाच्या प्लॅटफॉर्म क्रमांक एक जवळ त्याला ठार केले होते (म्हणे).

असा संदेश दिला होता. पण सर्व चांगल्या सोयी शहरांत होतात. प्रवासी साधने,नोकऱ्या,वैद्यकीय सेवा,वाहते नळपाणी आणि अखंडीत (शक्यतो) वीज. मग कसे राहणार लोक खेड्यांत? मोठी शहरं जोडणाऱ्या अतीजलद वीजगाड्या. आणि जुन्या पॅसेंजर गाड्या दोन चार स्टेशनं गाळून एक्स्प्रेस करण्याचा धडाका रेल्वेने सुरू ठेवला आहे. पुणे - दौंड मार्गावर लोकल ट्रेन चालवणे सुरू केलं ते बरं झालं. मागे एकदा गणपती उत्सवात दादर ते चिपळूण लोकल ट्रेन ठेवलेल्या. मी तर म्हणेन की सकाळी एक तशी लोकल कायम ठेवावी. लोकल ट्रेनमधील बाकडी व्यवस्था समोरासमोर असली तरी सामान ठेवण्याच्या बाबतीत फार सोयीची आहे. सीटांच्या खाली खूप जागा असते. शिवाय डबे धुणे सोपं आहे कारण सीटा फायबरच्या आणि फरशी स्टे. स्टीलच्या पत्र्याची .अडीच तासांच्या प्रवासाला (साधारण शंभर किमी.) टॉइलेट्स नसले तरी चालते. दूरच्या गाड्यांमध्ये अनारक्षित डबे हे पुर्वी टू.टिअर पद्धतीचे असतं. भरपूर लोक बसत. भारताची लोकसंख्या दीडशे कोटी झाली आहे तर काही लोक रेल्वेत अमोरासमोर बसले तर काय बिघडलं?

मुंबई - नागपूर, पुणे- नागपूर ह्या मार्गांवर सुरू केल्यास उदंड प्रतिसाद मिळेल. मुंबईतून आमच्याकडे विदर्भात जायला अगोदर मुबलक ऑप्शन नसत, बहुतांशी ट्रेन ज्या उत्तर भारत/ बंगाल मध्ये जाणाऱ्या असत त्या भुसावळहून उत्तरेकडे वळत्या करून भुसावळ - इटारसी - अलाहाबाद रूट ने पुढं निघून जात गीतांजली हावडा मेल शालिमार ह्या लांब पल्ल्याच्या आणि विदर्भ एक्सप्रेस सेवाग्राम एक्सप्रेस ह्या दोन मोजून गाड्या उरत लोकल जनतेला. Reservations साठी फुल मारामार, परत लांब पल्ल्याचा प्रवास असल्यामुळे अगदीच जनरल मधून जाणे पण शक्य होत नसे. आता मात्र विदर्भ, सेवाग्राम ह्यांच्या जोडीला, मुंबई अमरावती अंबा एक्सप्रेस झाली आहे आणि पुणे अमरावती एक्सप्रेस (ही बहुतेक साप्ताहिक असावी) सुरू झाली आहे. एका स्लीपर मध्ये ७२ म्हणले अन् १८ डब्यांची गाडी म्हणली तरी ३६ प्रायव्हेट स्लीपर कोच बसेस (आमच्या विदर्भातून खूप सुटतात रोज पुणे मुंबई जायला) चे लोड कमी होते म्हणून का काय प्रायव्हेट ट्रान्सपोर्ट लॉबीचा अमरावती पुणे एक्सप्रेसला कडाडून विरोध होता पण, मध्य रेल्वे प्रवासी वाहतूक संघ अकोला/ अमरावती वगैरेंनी जोर लावून प्रकरण धसास लावले होते. अश्याच काही ट्रेन अजून तर सुरू केल्या गेल्या तर मुंबई, पुणे, नाशिक त्रिकोणात काम करणाऱ्या वैदर्भ जनतेला सणासुदीला घरी जाण्याची उत्तम सोय होईल असेही वाटते.

ह्यावरून कुतूहल चाळवल्यामुळे मुंबई कलकत्ता लाईन (आमची लाईन) कधी सुरू झाली ह्याचे टप्पे बघत सुटलो. काही उत्तरे मिळाली काही कनफ्युजन मिळाले. स्टेशन / लाईन स्थापना १८५३ - बोरीबंदर ते ठाणे १८५४ - कल्याण पर्यंत १८६२ - नाशिक रोड (कदाचित घाट सेक्शन मुळे बांधकामास वेळ लागला असावा) १८६५ - भुसावळ १८६७ - आमचे अकोला / बडनेरा (अमरावती) आणि नागपूर स्टेशन. पुढे मुंबई - नागपूर मार्गे - हावडा सेवा १९११ मध्ये सुरू झालेले पण उल्लेख आहेत हा सिकवेंस बरोबर वाटतो आहे , पण गोंधळ उडतो ते जळगाव वाचून, जळगाव स्टेशन स्थापनेची तारीख १८६० दाखवतो आहे... पुढची मागची स्थानके राहता मध्येच जळगाव कसे झाले असेल ? शक्यता दोन १. ते वर्ष चुकीचे नमूद केले आहे २. तत्कालीन परिस्थितीत प्रत्येक स्थानक बांधायचे कंत्राट वेगवेगळ्या कंत्राटदार माणसे/ कंपनीने पूर्ण करण्यास दिली गेली असतील ज्याच्यात जळगाव स्थानकाचे काम मिळालेल्या ठेकेदाराने ते काम चोख मुदतीत बांधून मोकळा झाला असेल ? तोवर बाकी स्थानके झालीच नसतील.. म्हणूनच जळगाव स्टेशन "बांधल्याची" तारीख १८६० असली तरी रेल्वे सेवा सुरू होण्याची तारीख वेगळी असू शकेल ना ? रच्याकने - आमचे अकोला हे भारताच्या टॉप १०० सर्वाधिक महसूल गोळा करणाऱ्या रेल्वे स्टेशन्स पैकी एक आहे. आता फक्त अकोला ते खंडवा गेज conversion झाले की दक्षिणेतून उत्तरेत जाताना जी महत्वाच्या रेल्वे जंक्शनची माळ (मनमाड, दौंड,भुसावळ, नागपूर, काही अंशी बडनेरा (नरखेड लाईनमुळे))आहे त्यात अकोला पण जोडले जाईल आणि त्या योगे व्यापार उदिम नक्कीच वाढेल.

लाईन गेली आणि अकोला जंक्शनची गंमत गेली. विविध एंजिने पाहायला मिळत. खांडवा ते ओंकारेश्वर असा मीटर गेज प्रवास केला आहे. नंतर बंद झाली मीटर गेज. चांगली वेगात पळवली होती गाडी. साठ किमी दीड तासांत गेलो होतो.