दोन शशक- बटणाचा मोबाईल

द्विशशक आवडली.

भारतात एकट्या पडलेल्या , नवीन तंत्रज्ञान अवगत नसणाऱ्या, आणि या वयात काही शिकणे जीवावर आलेल्या वृद्धाच्या भूमिकेतून विचार करा. सत्य घटनेवर आधारित.

अगदी बरोबर. तंत्रज्ञान झपाट्याने बदलत असल्याने आणि ते जीवनाचा आवश्यक भाग झालेला असल्याने वृद्ध लोकांना ते आत्मसात करणे फार कठीण जात आहे, याची प्रचिती ८० + वयाचे माझे मोठे भाऊ, बहीण आणि अन्य परिचित यांच्यामुळे येत आहे आणि मलासुद्धा कधीकधी ते नकोसे वाटणे सुरु झालेले आहे. हल्ली दहा वर्षाच्या नातवाला सहजशक्य असणारे व्यवहार सत्तर-ऐंशीच्या आजी-आजोबांना अवघड/अशक्य होऊन बसले आहेत.

मोबाईल हॅकिंग होत नाही ईथे. फिशिंग सुद्धा नाही. सरळ तुमची मॉर्फ केलेली क्लिप पाठवुन समाज माध्यमांवर बदनामी करण्याची धमकी दिली जाते आणि पैसे उकळले जातात. क्लिप तयार करण्यासाठी तुम्ही "तसे चाळे" केलेले असण्याची गरज नाही. नुसता व्हिडिओ मिळाला तरी चालते. मुख्य मुद्दा म्हणजे असे काही घडले तर स्पष्टपणे बोला, तज्ञ लोकांचे मार्गदर्शन घ्यायला लाजु नका, वकीली सल्ला घ्या, सायबर सेलकडे तक्रार नोंदवा, निदान तुमच्यासारखे अजुन काही लोक यामुळे जागरुक होतील आणि वाचतील.

मुलीची मैत्रीण शिकवणार आहे ना आजोबांना. आणि पैसे "गेले" नाहीयेत . घाबरुन "दिले" आहेत.

अनेक आभार राजेन्द्रभौ. अनेक वर्षांपूर्वी (बहुधा स्मार्टफोनच्याही आधीच्या कळात) जेंव्हा पहिल्यांदा लॅपटॉप घेतला, तेंव्हा का कुणास ठाऊक, मी लहानसा कार्डाचा तुकडा सेलोटेपने कॅमेरावर चिकटवून बंद केला. त्यानंतर लॅपटॉप बदलले, आयपॅड घेतले, त्या सर्वांचे कॅमेरे मी बंदच ठेवत आलेलो आहे. अधून मधून मोबाइलचा फ्रंट कॅमेराही अश्या रितीने बंद करतो. सेल्फीची हौस मला नसली, तरी व्हिडियो कॉलसाठी तो रोजच लागत असतो. आताच मी मोबाईलच्या सेटिंगात कॅमेरा बंद ठेवण्याची सोय आहे का बघितले, पण तसे काही मिळाले नाही. (असल्यास सांगावे.) आपल्यावर एक अदृष्य डोळा सतत नजर ठेऊन आहे, ही जाणीवच नकोशी वाटते. मायक्रोफोनच्या द्वारे सुद्धा आपले संभाषण्/आवाज ऐकले जाऊन तत्संबंधित जाहिराती यूट्यूबवर आलेल्या दिसतात. एवढेच काय, फिरताना मी जे फोटो काढत असतो, त्याच प्रकारचे फोटो 'पिंटरेस्ट' वर लगेच येऊ लागतात. जमताडा भाग १ बघितला होता. मी नेटबँकिंगचा वापर खूप करतो, पण त्यासाठी मोबाईल कधीच वापरत नाही. लॅपटॉपवर उपयोगापूर्वी आणि नंतर लगेच कुकी़ज, कॅश (?) ब्राउजिंग डाटा वगैरे डिलीटवतो. बँकेच्या लॉगिनसाठी व्हर्चुअल कीबोर्ड वापरतो. डेबिट - क्रेडिट कार्डाची कमाल मर्यादा गरजेनुसार बदलत रहातो, किंवा बंदही करतो. ओटीपी वगैरे आहेच. (SBI पेक्षा HDFC ची सुरक्षा व्यवस्था जास्त चांगली आहे. तिच्यात प्रत्येक अक्षर टाईपल्यावर कीबोर्ड बदलतो) एफडी वगैरे तर केलेले आहेच, पासवर्डही नियमितपणे बदलून डायरीत लिहून ठेवतो. काही शंका आल्यास बँकेच्या Relationship Manager ला फोन करून विचारतो. हे सगळे करत असल्याने म्हणा, मला आजवर कधीही काही समस्या आलेली नाहे, तरी बदलत्या टेक्नॉलॉजीचे भान ठेवणे गरजेचे आहेच. नववीपासून पुढली बरीच वर्षे दासबोध खूप वाचायचो, त्यातून 'सावधपण सर्वविषयी' हे मनावर ठसलेले आहे. घरच्या मंडळींच्या मते मी अतीच चिकित्सकपणा करत असतो. माझा एक चांगला मित्र दिल्ली पोलीसात ACP आहे, ही पण एक जमेची बाजू.

आज आपले फोटो फेसबूक इत्यादि वर उपलब्ध असतात. कुणीही एडिट करून आपले अश्लील विडियो बनवू शकतो. फोन बंद असला तरी तो आपण घरात काय बोलतो ते ऐकतो. लेप टॉप वर काम करताना केमरा ही आपल्या न कळत आपले फोटो घेऊ शकतो. उपाय एकच ब्लॅक मेल करणार्‍याला न घाबरणे आणि पोलिसांत तक्रार करणे.

कॅमेरा धरायचा हा सोपा उपायही मस्त आहे. शिवाय तुम्ही नेट बँकिंग बद्दलही बरीच काळजी घेताय असे दिसते. तस्मात घाबरु नये. फक्त सेविंग मध्ये मोजके आणि एफ डी मध्ये जास्त पैसे ठेवा. २-४ बँकात खाती ठेवा. सगळी अंडी एकाच टोपलीत ठेवु नका.

भिउन पैसे वगैरे तर देउ नयेतच पण गुन्हेगार सापडेल की नाही याचा विचार करण्यापेक्षा तक्रार नोंदवुन मोकळे व्हावे. शेकडो तक्रारी आल्या की पोलिसांना अ‍ॅक्शन घ्यावीच लागेल.

ये कुछ जम्या नही काका. हे म्हणजे "वेश्या व्यवसाय कायदेशीर करावा म्हणजे बलात्कार कमी होतील" या सारखे झाले. आणि पोर्नोग्राफी म्हणजे नक्की काय म्हणायचे आहे तुम्हाला? सॉफ्ट पॉर्न/ हार्ड पॉर्न्/चाईल्ड पॉर्न्/अ‍ॅनिमल पॉर्न्/अ‍ॅनिमेटेड पॉर्न्/अश्लील वेब सीरीज्/अश्लील चित्रपट्/अश्लील संस्थळे/अश्लील मासिके आणि पुस्तके? विषय खोल आहे :)