गजेन्द्रमोक्ष

१. श्रीमद महाभागवतांतील आठव्या स्कंदांतील हे गजेन्द्रमोक्ष नावाचे स्तोत्र आहे. लहानपणी ऐकले होते ह्या विषयी. पंचरत्न गीता की काय असे गीताप्रेस गोरखपुरचे पुस्तक होते. आजी वाचायची एकादशीला. मी कधी डिटेल मध्ये वाचलं नाही पण साधारण स्टोरीलाईन अशी आहे की - हत्ती जलामध्ये विहार करत असताना, एक मगर त्याला पकडतो, मग हत्ती श्रीविष्णुंची करुणा भाकतो. अतिषय प्रेमळ शब्दात विनवणी करतो अन मग भगवान चतुर्भुज रुपात धाऊन येतात अन गजेंद्राला मोक्ष मिळवुन देतात !

गजेंदु महासंकटी वास पाहे। तयाकारणे श्रीहरी धांवताहे॥
उडी घातली जाहला जीवदानी। नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥ मनाचे श्लोक ११८॥

मोमा मधील गजेंद्रमोक्षाचे एक सुंदर रेखाटन . ह्यामध्ये मकर रुपातुन मुक्त झालेला गंधर्व दिसुन येतोय !

२. पण तुम्ही जर सूक्ष्मपणे , चिकित्सकपणे विचार केलात, एखाद्या खऱ्या वेदांती प्रमाणे विचार केलात तर.... गजेंद्रमोक्ष हा एक विनोद आहे, मेलोड्रामा / नाटक आहे. नाही का !

कारण -

विद्या विनय सम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनी | शुनि चैव श्वपाके च पंडिता : समदर्शिन :||

एका वेदान्ति मनुष्याकरिता - विद्याविनय संपन्न ब्राह्मण , गाय, हत्ती, कुत्री , कुत्री खाणारा चांडाल , सर्वांभूती एकच ब्रह्मतत्व दिसत असते. तो सर्वांप्रति समबुध्दीनेच पहात असतो . हत्तीचा पाय पकडणारी मगर, देवाचा धावा करणारा हत्ती, अन् मदतीला धाऊन येणार देव... तिघेही एकच ब्रह्म. मग काय धावा करणे अन् काय मदतीला धाऊन येणे , सगळाच मेलोड्रामा.

३. मग आता त्याच नजरेने पाहिलं तर मग प्रल्हाद , नृसिंह , त्रिविक्रम, परशुराम, राम , कृष्ण सगळेच मेलोड्रामा.

४. गौडपादपाचार्य, गोविंदयति, , शंकराचार्य....
..... गुरु दत्तात्रय ,गोरखनाथ, निवृत्तीनाथ...
.....माऊली, एकनाथ , समर्थ , गोंदवलेकर महाराज,
....बाजीराव पेशवा, माधवराव, नानासाहेब फडणवीस , लोकमान्य टिळक ....सर्वांचीच जीवने... एक मेलोड्रामा.

५. लोकमान्य टिळक, सावरकर , योगी अरविंद , विवेकानंद , त्यांचे समकालीन असलेले आपले पणजोबा, मग आजोबा, आपले आईवडील,
.... खुद्द आपण...
.......आणि तेवढं नव्हे तर आपली पोरं, त्यांची पोरं
... हा सर्वच्या सर्व एक निवांतपणे आपल्या स्वतःच्या गतीने उलगडत जाणारा मेलोड्रामा !

Are you enjoying the show ?

६. मग ह्या सर्व अनादि काळापासुन चालु असलेल्या मेलोड्रामाचा उद्देश तरी काय ? तर एका वेदांतीला त्याच्या मुळरुपाविषयी जागे करणे !
हे सर्व चराचर हे एक ब्रह्म आहे बस्स. मगर , हत्ती , गरुड, विष्णू राम, कृष्ण , आचार्य , समर्थ, आणि आपणही... हे सर्वच विष्णु आहेत. आता मग काय बंध अन् काय मोक्ष . हा अख्खा मेलोड्रामा काय अन तो अलिप्तपणे पाहणारा वेदांती काय ! हे लिहिणारा काय , वाचणारा काय , कळणारा काय अन न कळणारा काय . सर्वच केवल एक . १

अवघेचि वैकुंठ चतुर्भूज !!

एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकश:।
त्रीँल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्यय:।।

सर्वं खलविदं ब्रह्म. :)

आणि तत्वमसि . तो तूच आहेस !!

एवं ज्ञानाज्ञानें दोन्ही । पोटीं सूनि अहनी ।
उदैला चिद्गगनीं चिदादित्यु हा ॥ ८-१९ ॥

Good morning!

श्रीकृष्णार्पणमस्तु !
_________________________________________________________