एकम् सत्

लेख आवडला. ओबामांची वरील वाक्ये वाचून, अभिमान वाटायच्या ऐवजी अशा चिरंतन तत्वज्ञानाचे वंशज म्हणून समाजात वावरताना जबाबदारीच जास्त आहे असे वाटते. फक्त अभिमान किंवा आनंद वाटून गप्प बसण्याचे दिवस सरले असल्याची ठळक जाणिव जेंव्हा होते त्याची जबाबदारी वाटते.... तसे आहे हे. असे विचार जे आपण एका विशिष्ठ भाषेत शिकलो तेच पुढच्या पिढीला त्यांना कळतील अश्याप्रकारे कसे शिकवता येतील अश्या विचारानेही जबाबदारी वाटू शकते. अर्थात हे माझे मत आहे व कुणालाही दुखावण्याचा हेतू नाही. आपण आपल्या देशाबाहेर असताना आपल्याच देशातील तत्वज्ञान जगासमोर येते तेंव्हा थोडे जास्त जबाबदारीने आपोआपच वागतो असं वाटतं. रेवती

पदवीदान प्रसंगीचे भाषणातील मानवतेकडे ("वसुधैव कुटुंबकम") कडे घेऊन जाणारा मार्ग शोधला पाहिजे हा विचार निश्चित कौतुकास्पद आहे, विचार भावला. खरं तर अशा प्रसंगी शिक्षण, गुणवत्ता, शिक्षणातील आव्हाने, अडचणी, जवाबदारी अशा विषयांवर विचार व्यक्त करण्यापेक्षा एक परिवार उभा राहिला पाहिजे, ही भावना उच्चच! >>ओबामांची वरील वाक्ये वाचून, अभिमान वाटायच्या ऐवजी अशा चिरंतन तत्वज्ञानाचे वंशज म्हणून समाजात वावरताना जबाबदारीच जास्त आहे असे वाटते. सहमत आहे !!! -दिलीप बिरुटे

फार छान विचार मांडले आहेत... विशेषतः.या ओळी राहून राहून एकच वाटते, की जे काही आदर्श, समाजाला पुढे नेणारे तत्वज्ञान कधीकाळी आपल्याकडे तयार झाले, वापरात आले, अजूनही काही अंशी नकळत वापरले जातेच ते केवळ आपण "आपले" म्हणून, याचा धार्मिक संबंध आहे, सांप्रदायीक संबंध आहे असे म्हणत दूर लोटत आहोत. कुठेतरी आपण सर्वसमावेशक नाही ह्या भितीने तर कुठेतरी त्यांचा त्यातील मुल्ये भ्रष्ट करून वापर करणार्‍यांच्या त्राग्याने प्रतिक्रीया म्हणून... लै वेळा सहमत..... _____________________________ आवाज खालच्या सप्तकात बोलायला हवा असेल तर खर्जाचा रियाज करा.... ;)

नोत्र डेम या कॅथोलिक बालेकिल्ल्यात जाऊन भाषण देणे कौशल्याचे काम आहे. पण "सर्वांनी मिळून-मिसळून राहूया" हा एकमेव मंत्र शेवटचा नव्हता. "काही बाबतीत आपापसात फरक इतके असतात, की ते एक होऊ शकत नाहीत, तेही जाणा, तशी मतेही अभ्यासूपणे, हिरिरीने मांडा" - अशा आशयाची वाक्येसुद्धा होती. एक उत्तम वक्ता. मात्र विकास यांच्या लेखाला अनुसरून एक टिप्पणी - सेवाभाव, विरोधकांशी जुळवून काही काम करणे, या बाबतीत त्यांनी त्यांच्या ओळखीच्या कॅथोलिक पाद्र्यांचे दाखले दिले. हे नोत्र डेमसाठी योग्यच होते. पाद्र्यांच्या सेवाभावी उदाहरणांनी आपण ख्रिस्ताकडे ओढले गेले, असे ओबामा म्हणाले. त्यांची काही वाक्ये "वसुधैव कुटुंबकम्"सारखी वाटतात, कारण त्या प्रकारची वाक्ये आधीपासून त्यांच्या धर्मात आहेत. हिंदू धर्माचा ओबामांनी चांगला उल्लेख केला, पण तो चारपाच धर्मांच्या नावाच्या यादीत... बराक ओबामा यांची पत्नी मिशेल ओबामा, आणि जॉर्ज डब्ल्यू बुश यांची पत्नी लॉरा बुश यांशी भाषणेही दूरदर्शनवर थोडीशी ऐकली. अत्यंत "तीच-ती" होती. शिवाय "युनिव्हर्सिटी ऑफ मेरिलँड युनिव्हर्सिटी कॉलेज"च्या पदवीदान प्रसंगाला जातीने हजर होतो. तेही भाषण "तेच-ते" होते. त्यामुळे ओबामा यांच्या भाषणाचा कस आणि वेगळेपणा खास जाणवला.

>..अभिमान वाटायच्या ऐवजी अशा चिरंतन तत्वज्ञानाचे वंशज म्हणून समाजात वावरताना जबाबदारीच जास्त आहे असे वाटते. सहमत. अर्थात इथे अमुक धर्म/पंथांचा वंशज म्हणुनच नव्हे तर एकंदर २१व्या शतकातील मानवजातीचा घटक म्हणुन. आज आपण (सर्व देश/मानवी समाज) जे घडत आहोत त्यावर जगातील अनेक देश, धर्म, समाजातील लोकांचे संस्कार आहेत. >सत्य हे स्थलकाल तसेच इतर कुठल्याच (भाषा, धर्म, पंथ, वर्ण वगैरे) मर्यादेत अडकत नाही. एकम सत!

राहून राहून एकच वाटते, की जे काही आदर्श, समाजाला पुढे नेणारे तत्वज्ञान कधीकाळी आपल्याकडे तयार झाले, वापरात आले, अजूनही काही अंशी नकळत वापरले जातेच ते केवळ आपण "आपले" म्हणून, याचा धार्मिक संबंध आहे, सांप्रदायीक संबंध आहे असे म्हणत दूर लोटत आहोत.

हे वाक्य मला नेहमीच जरा खटकते. हे जे काही तत्वज्ञान तयार झाले त्यावेळी ते सर्वाना कळले, सर्वाने आचरणात आणले असे का? आजच ते दुर लोट्त आहोत असे का? आपण म्हणजे नक्की कोण? तत्वज्ञान म्हणुन तत्वज्ञाना कडे बघतात ते लोक का? माझा सुर काही टिकेचा नाही आहे पण मला वाटते विचार करणारी व्यक्ती काहीही असे दुर लोटत नाही. जे विचार करत नाहीत त्याबाबतीत मला काही म्हणायचे नाही. असो, Steve Jobs भाषण इथे ऐकता येईल.

अभिमान वाटायच्या ऐवजी अशा चिरंतन तत्वज्ञानाचे वंशज म्हणून समाजात वावरताना जबाबदारीच जास्त आहे असे वाटते.अगदी असेच .. विकास, लेख आवडला. स्वाती

तसेच आठवले अजून एक कायम वापरले जाणारे वाक्यः "एकम सत विप्रा बहुदा वदंती" अर्थात सत्य जरी एक असले तरी ज्ञानी व्यक्ती ते निरनिराळ्या शब्दात सांगतात. आणि असे सत्य हे स्थलकाल तसेच इतर कुठल्याच (भाषा, धर्म, पंथ, वर्ण वगैरे) मर्यादेत अडकत नाही.

१००% मान्य.

राहून राहून एकच वाटते, की जे काही आदर्श, समाजाला पुढे नेणारे तत्वज्ञान कधीकाळी आपल्याकडे तयार झाले, वापरात आले, अजूनही काही अंशी नकळत वापरले जातेच ते केवळ आपण "आपले" म्हणून, याचा धार्मिक संबंध आहे, सांप्रदायीक संबंध आहे असे म्हणत दूर लोटत आहोत.

हे पण १००% मान्य. ’एकम सत’ हे तत्व भगवद्गीतेसंदर्भात प्रकर्षाने लागू होते असे मला वाटते. डेल कार्नेगी हे अमेरिकेतील विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धातील आद्य ’सेल्फ हेल्प’ वाले. त्यांनी How to stop worrying and start living हे एक नितांत सुंदर पुस्तक लिहिले आहे. त्या पुस्तकात त्यांनी अमेरिकेतील मॉलमध्ये सर्वत्र असलेल्या J.C.Penny या साखळीचे मालक जेम्स कॅश पेनी यांच्याविषयी लिहिले आहे.पेनी म्हणतात,"I wouldn't worry if I lost every dollar I have because I don't see what is to be gained by worrying. I do the best job I possibly can; and leave the results in the laps of the gods". भगवद्गीतेतील ’कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन’ यापेक्षा काही वेगळे नाही.पेनींनी भगवद्गीता हे नावही ऐकले असायची शक्यता कमीच आहे.पण त्यांनी नकळतपणे का होईना भगवद्गीतेतील ’कर्मण्येवाधिकारस्ते’ अंमलात आणली होती.आणि मला वाटते सर्व क्षेत्रातील यशस्वी आणि आघाडीच्या व्यक्तींना कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात हीच शिकवण आचरात आणावी लागत असेल इतकी ही शिकवण सर्वव्यापक आहे. आता हा विषय निघालाच आहे म्हणून त्यावर अजून थोडे लिहितो.मला स्वत:ला अमेरिका सोडून भारतात परत यावे लागले आणि त्या अर्थी मी अपयशी ठरलो असे मला वाटले.त्यावेळी मी महर्षि दयानंदांचे भगवद्गीतेवरील 'The teachings of Bhagavad Gita' हे पुस्तक अजून खोलात वाचले होते.त्यात ते म्हणतात की कर्मण्येवाधिकारस्ते चा अनेकदा चुकीचा अर्थ लावला जातो.फळाची अपेक्षा न करता कर्म करा असा याचा अर्थ नाही.तसे असेल तर स्वत: भगवान कृष्णाने अर्जुनाला भगवद्गीता सांगितली तेव्हा ती शिकवण अर्जुनाला कळेल ही अपेक्षा न ठेवता सांगितली असाही अर्थ निघू शकेल.महर्षि दयानंदांच्या मते ते तसे नाही.दयानंदांनी त्याच्या लावलेल्या अर्थावर मी स्वत: विचार केला आणि मला त्यांच्या म्हणण्याचा अर्थ पुढीलप्रमाणे असावा असे वाटते. हे गणिताच्या परिभाषेत लिहितो. समजा A=संचित (मागील जन्मांतील unfulfilled कर्म). म्हणजे मागील जन्मात आपण काही चांगले/वाईट केले असेल पण त्याचे चांगले/वाईट फळ आपल्याला मिळाले नसेल तर ते संचित यात मोडते. B=प्रारब्ध (या जन्मातील unfulfilled कर्म) C=कोणत्याही गोष्टीसाठी केलेल आपले प्रयत्न आणि R हे आपल्याला मिळणारे फळ असेल (Result) तर R=f(A,B,C). म्हणजेच आपल्याला मिळणारे फळ या तीनही घटकांवर अवलंबून असते.यापैकी पहिल्या घटकाची आपल्याला अजिबात कल्पना नसते.दुसरा घटक माहित असायची शक्यता असते पण त्याविषयी आपण काहीही करू शकत नाही कारण ती गोष्ट आधीच घडून गेलेली असते. आपल्या हातात केवळ तिसरा घटक असतो. तसेच f या फलनाचे (function) चे स्वरूपही आपल्याला माहित नसते. तेव्हा आपल्याला शक्य तितके चांगले प्रयत्न करावेत.आणि देवाला माहित असलेल्या गणिती सूत्रानुसार आपल्याला फळ मिळेल. हे दयानंदांच्या म्हणण्याचे माझे interpretation झाले. दयानंदांनी ’प्रसादबुध्दी’ ही एक संकल्पना त्याच पुस्तकात लिहिली आहे.ते म्हणतात की आपण देवळात गेलो आणि आपल्याला प्रसाद म्हणून खडीसाखर मिळाली की सफरचंद, आपण ते देवाचा प्रसाद म्हणून स्विकारतो.खडीसाखर मिळाली तर ’मला सफरचंद का दिले नाही’ असा उलटा प्रश्न आपण विचारत नाही. त्याचप्रमाणे आपल्या प्रयत्नांना येणारे फळ हा ’देवाचा प्रसाद’ म्हणून स्विकारावे असेही दयानंद म्हणतात.म्हणजेच दयानंदांच्या मते आपण चांगल्या फळाची अपेक्षा ठेवत आपले सर्वात चांगले प्रयत्न करावेत. पण त्याचे परिणाम देवावर सोडावेत आणि परिणाम जरी आपल्या अपेक्षेपेक्षा कमी आले तरी स्वत:ला अपयशी मानू नये. जे.सी.पेनी पण काही वेगळे म्हणत आहेत असे वाटत नाही. ’एकम सत’ हे तत्व यातूनच पुन्हा एकदा सिध्द होते. विकास यांना हा महत्वाचा आणि चांगला विषय चर्चेसाठी आणल्याबद्दल धन्यवाद. अवांतर: मला माझ्या निराशेच्या काळात डेल कार्नेगी आणि दयानंदांच्या पुस्तकांचा खूपच उपयोग झाला.वेळ मिळाल्यास ती पुस्तके जरूर वाचावीत असे मी आग्रहाने सांगेन.त्याचा मला जसा उपयोग झाला तसाच इतरांनाही झाला तर चांगलेच असेल. ************************************************************** विल्यम जेफरसन क्लिंटन माझी मराठी अनुदिनी माझी इंग्रजी अनुदिनी **************************************************************

ह्या एकम सतच्या भानगडीत आज प्रभाकरन बसतो का ? आज तो मेला. श्रीलंकेच्या बुद्धसंप्रदायाने एका हिंदूची हत्या केली. ओबामाने त्याविषयी एकम सत च्या थीम मध्ये काही बोलले का ? तुम्ही काहीही म्हणा विकासराव, ही हिंदू धर्मातील एकम सत ची भानगड बोलताना व्यवस्थित वाटते, तुमच्यासारख्या दयाळू, सर्वधर्मसमभाव (हिंदूंच्या कलाने) करणार्‍या लोकांना ती पटतही असेल, कदाचित, पण त्याच सत मधे प्रभाकरन, ओसामा, जॉर्ज बुश, लालू प्रसाद, अडवाणी, मनूसिंग, राज ठाकरे हे सर्वच येतात, हे कसे बुवा ? सगळेच सत असेल तर मग निवडणुका कशाला ? हे जिंकले, ते नाही, म्हणून रागलोभ, मत्सर कशाला ? निरूपम अमराठी म्हणून तो एकम सत मध्ये येत नाही का ? आणि राम नाईक (पेट्रोलपंप वाटपकर्ता) एकम सत मध्ये यावा का ? -- मिसळभोक्ता (अधिक माहितीसाठी प्रभूमास्तरांना भेटा.)