ले गई दिल 'दुनिया' जापानकी.. २१

याआधी: ले गई दिल 'दुनिया' जापानकी.. २०

कुसुम होंबा

जपानमध्ये येऊन आठ दहा दिवस झाल्यावर बरोबरचा शिधा संपत आला. आता डाळी, तांदूळ, मसाले, कणिक इ. पदार्थ कुठे मिळणार याची विचारणा कशी आणि कुठे करायची ह्याचा विचार सुरू झाला. निशिवाकीसानने 'इंडियन प्रोव्हिजन स्टोअर'चा पत्ता दिला. शियोयाहून साननोमियाला उतरुन इंडियन प्रोव्हिजन स्टोअर ची इमारत शोधणे काही फार कठिण नव्हते. स्टेशनपासून ५-६ मिनिटाच्या अंतरावर एका मोठ्या श्राइनसमोरच्या इमारतीत पहिल्या मजल्यावरच्या एका भागात हे भारतीय वस्तू भांडार आणि दुसर्‍या भागात आहे कुसुम होंबा म्हणजे तिवारीसानचे उपहारगृह! तर उरलेल्या भागात त्याचे कुटुंब राहते. तिवारीसान, त्याची बायको कुसुम, मुलगा , शुक्लाजी म्हणजे त्याचा मेव्हणा,मेव्हणी आणि त्यांची मुले. सुमारे ५० वर्षांपूर्वी तिवारीसानच्या वडिलांनी जपानमध्ये येऊन भारतीय मसाले आणि इतर पदार्थांचा व्यापार सुरू केला आणि त्यांनी सुरू केलेले हे इंडियन प्रोव्हिजन स्टोअर आजही अग्रगण्य आहे. घरगुती वापरासाठी आणि आजूबाजूच्या भागातील अनेक भारतीय, पाकिस्तानी रेस्तराँ किराणासामानासाठी तिवारीसानवरच अवलंबून असतात. साधारण ३० एक वर्षांपूर्वी तिवारीसानच्या वडिलांना हार्ट अ‍ॅटॅक आला आणि मग सगळा भार ए. के. तिवारीने आपल्या शिरावर घेतला. किराणासामान विकण्याबरोबरच बायकोच्या नावाने खानावळही सुरू केली .स्वतः तिवारीसान, कुसुमभाभी, त्यांची बहिण (तिचे नाव विसरले) व तिचे पती शुक्लाजी असे सगळेच सुगरण बल्लव असल्याने आणि चविष्ट पदार्थ वाजवी दरात विकत असल्याने ह्या घरगुती खानावळीने बघता बघता रुप पालटले आणि कुसुम होंबा आज कोबे परिसरातील एक मान्यवर रेस्तराँ म्हणून नावारुपास आले आहे. मध्यंतरी ऐकले की तिवारीसान अजून एक नवे उपहारगृह काढत आहेत.

इमारतीत आत शिरत असतानाच मसाल्यांचा घमघमाट यायला सुरुवात होते. जिना चढून वर गेले की चोहोबाजूंनी रचलेल्या खोक्यातून आणि पोत्यांतून वाट काढत आत जायचे. आतमध्ये एका प्रशस्त खुर्चीवर साधारण सहा फूट उंचीचा आणि तशाच घेराचा पांढराशुभ्र कुर्ता आणि धोती ल्यालेला तिवारीसान बसलेला असतो, नितिन मुकेशची आठवण यावी असा एकंदर अवतार! त्याच्या समोर टीपॉय, ते टीपॉय झाकणारं त्याचं पोट आणि पोटावर एका घमेल्यात ढोकळा नाहीतर समोसे, भजी असे काहीतरी. हातात एक काठी. त्या काठीचा उपयोग दिवा, पंखा, खिडकी उघडणे, बंद करणे इ. साठी.. आपण विचारले चावल किवा दाल कहाँ है? की त्याचे उत्तर जरा दहिनी बाजूके रॅकमे उप्पर देखो, वही होंगे.. मग आपण काय तांदूळ, डाळ,मसाले, आटा जे हवे असेल ते तेथून काढून घ्यायचे. अगदीच नाही सापडले आपल्याला तर मग तो हाक मारणार, शुक्लाजी.. की बाजूच्या खानावळीतून शुक्लाजी येऊन आपल्याला हवी ती वस्तू देणार. पण ह्या तिवारीसानच्या बोलण्यात मिठास आणि नवीन आलेल्या भारतीयांना मदत करायची तयारीही..

अशा तिवारीसानची पहिली भेट जेव्हा झाली तेव्हा कोण ,कुठले,कुठे काम करता? कुठे राहता? अशी सगळी विचारणा करुन मँगोज्यूस ,समोसे अशी सरबराई केली आणि मग काय मसाले,डाळी हवे आहे ते विचारले. एकीकडे इकडच्या तिकडच्या गप्पा चालू होत्या. मध्येच तो एकदम खूष झाला. आता ह्याला काय झाले एकदम? हा चेहर्‍यावरचा भाव वाचल्यासारखा तो दिनेशला मिस्किलपणे उत्तरला, तुझ्या टीशर्टमधून बाहेर डोकावणारे जानवे बघून मी खूष झालो आहे. पुढे चांगली ओळख झाल्यावर तो एकदा म्हणाला की 'कुसुम होंबा' शुध्द शाकाहारी आहे पण त्याला लहर आली की तो कधी कधी चिकन,मटण बनवतो. त्यासाठी त्याची वेगळी भांडी, वेगळा स्टोव्ह आहे आणि तुम्हाला कधी इच्छा झालीच तर फोन करा फक्त,माझ्यातर्फे तुम्हाला पार्टी!

जेव्हा त्याला समजले की आम्ही जागेच्या शोधात आहोत तेव्हा आपणहून त्याने मदतीचा हात पुढे केला एवढेच नव्हे तर यामामातोदोरी भागातल्या यामाते टॉवर मध्ये जागा रिकामी असल्याची बातमीही पुरवली . एवढेच नव्हे तर त्या बिल्डिंगच्या मालकांशी , रेड्डीअंकलशी गाठही घालून दिली आणि हे सगळे पैचीही अपेक्षा न करता वर आम्हालाच समोसे खायला घालून आणि स्वतःकडचे जुने वॉशिंग मशिन आणि फ्रिज देऊ करुन! नुसतेच दिले नाही तर मशिने एक एक करुन बरोबर घेऊन आला. इथे कुठले हमाल? आपणच कुली.. म्हणून स्वतः एका बाजूने हात लावला आणि रस्त्यावरून मशिने, तिवारीसान आणि आमची वरात यामाते टॉवर पर्यंत आली. त्यानेच ती यंत्रे घरात आणून, लावून, व्यवस्थित चालू करुन दिलीकोणतेच काम हलके नसते हे आपले पुस्तकात वाचायला आणि सिनेमात बघायला ठिक आहे पण अशी ओझी घेऊन तो स्वतः मदतीला उतरला.

तिवारीसानच्या दुकानात गेले आणि हव्या त्या वस्तू घेऊन लगेच परत आले असे कधीच झाले नाही. तो हटकून थांबवून गप्पा मारायचा. युपीमध्ये त्याने शाळा काढली होती. फक्त मुलींसाठी हॉस्टेल काढले होते. त्याची वहिनी,काकू ते पाहतात. तिथल्या स्थानिक राजकारणात त्याला भारी रस होता आणि तिकडे काय घडामोडी चालल्या आहेत याकडे त्याचे जपानमधून लक्ष असायचे. जपानला भूकंप नवीन नाही पण १९९५सालचा कोबे परिसरात झालेला भूकंप गंभीर स्वरुपाचा होता. सारे काही जमिनदोस्त झाले. दोन रात्री तिवारीसानही बायकोमुलांसकट रस्त्यावर राहिला होता. सारेच जण रस्त्यावर आले होते. तेथील इतर जपान्यांप्रमाणे तिवारीसाननेही मदतकार्यात भाग घेतला होता. अशा अनेक कथा तिवारीसान ऐकवायचा, त्या ऐकताना समोसा नाहीतर ढोकळा खायला घालायचा म्हणजे त्याच्याकडे जाऊन साधे तांदूळ नाहीतर डाळ आणायची असली तरी तासदोनतास सहज मोडायचे.

आमचा एक मित्र ब्रजेनबाबू (हो, तोच तो रबडीवाला..) त्याचा कसलासा उपास होता. बरं , उपासाला ह्याला साधे मीठ चालणार नव्हते, सैंधवच हवे होते. आता उपासाला साधे मीठ का चालणार नव्हते? असा मला पडलेला प्रश्न त्याने ऐकून न ऐकल्यासारखा केला. इथे परदेशात उपास बिपास कसले करतोस? ह्या प्रश्नावर तर मी परग्रहावरुन आल्यासारखा चेहरा केला त्याने. उपास आहे ना तुझा, मग नुसती दूध,फळे खाऊन रहा. हा माझा सल्ला तर त्याने पार धुडकावूनच लावला. शेवटी तिवारीसानला विचारु सैंधव आहे का? असे म्हणून त्याच्याकडे गेलो. तिवारीसान म्हणे सैंधव आहे माझ्याकडे पण मी मीठ विकणार नाही, तुला नुसतेच देतो. ब्रजेन म्हणे मी नुसते नाही घेणार, मी पैसे देणार.. नमकका मामला है! १५-२० मिनिटे दोघे हुज्जत घालत बसले. शेवटी दिनेश म्हणाला तिवारीसान, आप मुझे सैंधव दिजिए, मै ब्रजेनको दूंगा और ब्रजेन तू मुझे पैसे दे दो फिर वो पैसे मै मंदिरमे रख आता हूँ। आणि एकदाचा तो प्रश्न सोडवला.

असे एकेक अनुभव गोळा करत तेथले दिवस मजेत जात होते.