व्वा!! अतिशय सुंदर मुक्तक लिहलंय. सध्या अरूणा ढेरेंच कृष्णकिनारा वाचतोय. राधा, कुंती आणि द्रौपदी! कृष्णाच्या आयुष्यातील तीन महत्वाच्या स्त्रिया आणि त्यांना 'कळालेला' कृष्ण!

द्रौपदी वस्त्रहरण हा एकमेव प्रसंग मला नेहमी कोड्यात टाकत आला कि जिथे कृष्णाने अतिशय डॉमिनेटिंग पध्दतिने त्याचे देवत्व सिध्द केले. कारण हाच प्रसंग असा आहे ज्याने त्याच्या बालपणिच्या व्रात्यपणासंबंधी काहि कालाने उदभवु शकेल अशा वादांवर पांघरुण घातलेच, पण बाहुबल, वैचारीक हुशारी, कुटपणा, तत्ववेत्तेपणा यापलिकडील अचाट सामर्थ्याचे पुरुषांना धडकी भरवणारे प्रदर्शन ते हि होम पिच व एकांत नसताना करुन भक्तिप्रेममार्गे जाणार्‍या स्त्रियांच्या गळ्यातला ताइत बनवले. माझ्यापुरते विचार केल्यास, हा प्रसंग नसता तर बहुदा श्रीकृष्णाच्या असामान्यत्वावर पराकोटीच्या शंका निर्माण होतात*, भलेहि तो एक महान योध्दा, सर्वोतकृष्ट तत्ववेत्ता, हाडाचा राजकारणी व जाणता राजा होता. पण अल्टिमेट देवत्वाच निसंदिग्ध प्रदर्शन फक्त द्रौपदी वस्त्रहरणाच्या प्रसंगातच. *हो त्याचे गोकुळातिल सार्वजनिक चमत्कार माहित आहेत पण त्याबाबतही त्याला एक "माणुस" या पातळिवर आणायला काहि तर्क सहजी लावता येतात.

२ नंबर भिडली. बाकीच्या कविता म्हणून छान.

मला सगळीच कविता आवडली होती. तेंव्हाही अन आत्ताही. तरीही विवेचन आवडल. स्वतःचा विचार विस्तृतपणे लिहिणे, हे ही एक आव्हानच.

सविस्तर प्रतिसाद नंतर देतो

खूप छान लिहिलंय मिका. अतिशय आवडले.

सुंदर काव्यमनोगताची सुंदर उकल... सर्व प्राचीन साहित्य काव्यातच लिहिले जात होते कारण लिखित पुस्तके येण्याच्या अगोदरच्या काळात केवळ मौखीक परंपरेने इतिहास पुढच्या पिढीकडे जाणे शक्य होते. छंदबद्ध काव्यरचमुळे मूळ रचना लक्षात ठेवणे सोपे होते आणी त्यांत भेसळ करणे (असे झालेच नाही असे नाही, पण) कठीण होत असे. महाभारत हे धार्मिक काव्यापेक्षा जास्त इतिहासाच्या धाटणिने लिहिलेले आहे. कारण त्यांतले वर्णन "जसे झाले तसे" आहे... धार्मिक लेखनासारखे कोणतिही व्यक्तीरेखा १००% चांगली किंवा १००% वाईट रंगवलेली नाही. याविरुद्ध रामायण हे धार्मिक काव्याच्या पठडीतले आहे... त्यांत रामाच्या प्रत्येक गोष्टीचे चांगली म्हणूनच समर्थन आहे... मग ते पाठिमागून बाण मारून केलेला वालीवध असो अथवा कोण्या एका परिटाच्या बडबडीमुळे केलेला सितेचा त्याग असो. कृष्णाला त्याच्या जीवनकाळात (महाभारतातील त्याच्या पात्राला) देवत्व बहाल केलेले नाही. मात्र एक असामान्य कर्तृत्वाचा मानव म्हणून त्याचा हस्तीनापूर ते द्वारका या राजघाराण्यांवर आणि त्यांच्याशी संबंधित राजेरजवाड्यांवर प्रभाव नक्कीच होता. पण त्यालाही स्वतःच्या राज्याचे आणि स्वतःच्या मोठेपणाचे रक्षण करण्यासाठी जन्मभर माणसासारखा लढा द्यावाच लागला... हे काम त्याने कोण्या एका दैवी चमत्काराने चुटकीसरशी केले असे महाभारतात तरी नाही. आयुष्याच्या शेवटास तर तो स्वकियांच्या कलहालाही आवरू शकला नाही. मात्र त्याच्या मृत्युनंतर मात्र ज्यांनी त्याला आयुष्यभर विरोध केला त्याच लोकांनी देवत्व बहाल करून त्याच्या दैवी चमत्काराच्या कहाण्या लिहायला सुरुवात केली ! कृष्ण मला आपल्या कर्तृत्वाने असामान्यत्व कमावलेला एक माणूस म्हणून--- नराचा नारायण कसा बनू शकतो याचे उत्तम उदाहरण म्हणून--- निश्चितच आदरणिय वाटतो !

मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये । यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ३ ॥ यावर अधिक इथे :http://vedabase.net/bg/7/3/en1

तुझी कविता तेव्हा आवडली होतीच, आता अधिकचं विवरण सुद्धा आवडलं.

कृष्ण १ ते ४ या कविता (खास करुन २) फारच आवडल्या होत्या. पण त्याच्या सुंदर गूढ अर्थाला तसेच राहू द्यायचे होते. ते संपूर्णपणे उलगडून सांगितल्याने त्याविषयीचे आकर्षण कमी झाले, असे मला वाटते. ग्रेसनी जर त्यांच्या कविता स्पष्ट करुन सांगितल्या असत्या तर त्यांचे वलय कमी झाले असते. बाकी तुम्ही लिहिलेलाच अर्थ बहुतांशाने जाणवला होता.

कविता आवडली, विवेचनही. बाकी 'महाभारत' हा नेहमीच एक चर्चेचा विषय राहील इतके त्याचे सामर्थ्य नक्कीच आहे. आता मीरा हे असेच एक वादग्रस्त पात्र, लोक वाद घालतात म्हणून ते व्यक्तिचित्र वादग्रस्त होत नाही, लोक वादग्रस्त असतात :-)

+१.

कविता आवडली... मला मात्र 'रुक्मिणी' व्हावेसे वाटते. विश्वातील सर्वोत्तम, सर्वेश्रेष्ठ आणि सर्वाधिक यशस्वी अशा पुरुषोत्तम द्वारकाधीशाची 'सहधर्मचारिणी' बनावेसे वाटते. एकवेळ राधा-मीरा बनणे सोपे, पण कॄष्ण अन्तर बाह्य फक्त रुक्मिणीलाच समजला असावा