अति लाड करणारे पालक. शिकलेले अडाणी म्हटले पाहिजे यांना.

खरं आहे डॉक्टर! असाच अनुभव मला माझ्या डेंटल प्रॅक्टीसमध्ये येतो. दोन अडीच वर्षाची सर्व दात कीडलेली मुलं घेउन लोक येतात आणि हा/ही रोज चॉकलेट खातेच, ब्रश करतच नाही वगैरे सांगतात!, तेव्हा मीही त्यांना हेच विचारत असते ही मुलं स्वतः तर हे विकत आणु नाही शकत्,ब्रश करु शकत नाहीत्,आता एव्हढी स्थिती होइपर्यन्त तुम्ही काय करत होतात? आणि हा माझा रोजचा चिड आणणारा अनुभव आहे!!

अगदी बरोबर...

डॉक्टर साहेब, तुम्हाला असे वाटणे सहाजिकच आहे. पण जरा पालकांच्या दॄष्टीकोनातुन बघितले तर तुम्हाला असे दिसेल की पालकही कात्रीत सापडलेले असतात. - मुलांनी ऐकले नाही तर त्यांना न ओरडता न रागावता समजावुन सांगायचे (ते सुध्दा ३० सेकंदापेक्षा जास्त नाही) (आत्ताच वाचले - बघतो प्रयोग करुन) - मारायचे तर मुळीच नाही - बाहेरच्या लोकांसमोर त्यांचा पाणउतारा करायचा नाही - पाहुणे चॉकलेट किंवा तत्सम खाउ घेउन आले तर त्या वेळी देउ नका असे सांगणे वाईट दिसते म्हणुन तसे म्हणायचे नाही - अजी अजोबा तर काहि ऐकण्याच्या मनस्थितीत नसतात. (सून काही बोलली की आई पदर डोळ्यांना लावते) अशा वेळी बाहेरच्यांचा अधार घेतला म्हणजे पालक प्रयत्नच करत नसतात असे नाही. उलट अशावेळी डॉक्टर काकांनी, शाळेत शिक्षकांनी सपोर्ट केला तर मुले जास्त लवकर ऐकतील असे वाटते म्हणुन पालक तक्रारी सांगतात. मोठ्या माणसांचे मात्र काहि बोलु नका :- माझे बाबा (वय ७५) तंबाखु खातात.मला समजायला लागल्या पासुन अनेक वेळा अनेक तर्‍हेने सांगुन रागावुन भांडुन झाले आहे. डॉक्टरांनी सुध्दा बर्‍याच वेळा तंबाखु सोडायचा सल्ला दिला. सध्या त्यांना मीच दर महिन्याला तंबाखु आणुन देतो. कारण त्यांना आता कमी दिसते व ऐकु येते. त्या मुळे त्यांना रस्त्यावर एकटे सोडायची आम्हालाच भिती वाटते. त्यांना तुम्ही पण एकदा सांगुन बघा प्लीज......

कौतुक कोवळं बेंबीला आवळं. लेख अगदी मार्मिक आहे. डॉक्टरसाहेबांचे लेख आवडतात नेहमीच.

लेखाचा मुळ उद्देश आणि त्यातून द्यायचा संदेश चांगला आहे. त्याची आजकाल गरजही वाढली आहे. खुप जणांना समजत नाही आपलं काय चुकतंय, सांगितलं तरी आपल्या चुकीचा स्विकार करणं त्यांना जड जातं, अशक्य असतं ते त्यांच्या बाबतीत. आणि जेंव्हा आजार बळावतो तेंव्हा आश्चर्य व्यक्त करतात. नशिबाला दोष देतात. ही वृत्ती बहुतेक सर्वामध्ये थोड्याफार प्रमाणात असते. कांही जणं १०० टक्के हट्टी असतात तर कांही जणं १०-२० टक्के. हे कमी टक्केवारीवाले त्यांना सांगितल्यावर प्रामाणिक प्रयत्न तरी करतात कांही जणं यशस्वीही होतात. १०० टक्केवाले बदलत नाहीत, स्वतःच्या कोषातून बाहेर पडत नाहीत आणि भोगत राहतात. घरचे, जवळचे, मित्र-मैत्रीणी वगैरे सांगत असतात पण परिणाम शून्य. अशा वेळी ते डॉक्टरांना, एक अधिकारी व्यक्ती म्हणून, त्याला समजविण्याची गळ घालतात. त्यांनी समजविण्याचे सर्व प्रयत्न करून झालेले असतात पण ते सर्व व्यर्थ गेल्याने ह्यांच्या मनांत एकप्रकारची हतबलता आलेली असते. आणि अगदी शेवटचा उपाय म्हणून ते डॉक्टरांची मदत अपेक्षित असतात. हे मोठ्यांच्या बाबतीत झाले. मुलांच्या बाबतीत आपण म्हणता ते बरोबरच आहे. मुलांचे अवाजवी लाड होताना दिसतात. इतकंच नाही तर चुकीच्या गोष्टींचं कौतुक होतानाही पाहिलं आहे. इथे आखातात तर असेही पाहिलेले आहे की अचानक आलेली सुबत्ता हाताळता येत नाही आणि स्वत:च्या बालपणीच्या अतॄप्त इच्छा पुर्‍या करण्याचे एक साधन म्हणून मुलांकडे पाहिलं जातं. ह्याला मी 'सुबत्तेचे बळी' असे मी म्हणतो. मुलांना जे पाहिजे ते, जे मागितले ते आणि जे जे मागितले नाही तेही देण्याची हौस दिसून येते. अशाने मुले हट्टी होतात. पुढे पुढे आई-वडिलांनाही जुमानत नाहीत. एखादी गोष्ट पाहिजे म्हणजे पाहिजे. नाही मिळाली की आकांड तांडव. मग आई-वडिलांची अशक्त सहनशक्ती आणि आपापसातील मतभेद ह्यातून 'जाऊदे नं! देऊन टाका त्याला/तिला काय पाहिजे ते पण घरात शांतता असू दे.' अशी सोपी तडजोड करून, मुलं ऐकतच नाहीत अशी दांभिक तक्रार करून मिळणार्‍या सहानुभूतीने स्वतःच्या मनाला सुखावताना हे पालक(?) दिसतात. आपण मुलांचं काय आणि किती नुकसान करीत आहोत हे लक्षात घेतलं जात नाही. जरी ते लक्षात आलं तरी 'कचरा जाजमाखाली सरकविण्याची' वृत्ती दिसून येते.

डॉक्टर भेटले कि वरिष्ठ नागरिकांना आपला कुठला तरी आजार आठवतो

बिच्चारे वरिष्ठ! मित्र सहानुभूती दर्शवितात किंवा चेष्टा करतात, घरचे रोजच्या तक्रारींना कंटाळलेले असतात. ते त्यांच्या डोळ्यात आणि वागण्यात दिसून येतं. नवरा, आपल्या बायकोच्या शारीरिक तक्रारी गांभिर्याने घेत नाही, बायको अजून मुलांमधून बाहेर पडायला तयार नसते. तिला वेळच नसतो नवर्‍याच्या तक्रारी ऐकायला. मुलं त्यांच्या व्यापात. आणि डॉक्टर आणि वकिलापासून कांही लपवून ठेवू नये अशा संस्कारात वाढलेल्या आणि आपला आजार हाताबाहेर जाण्याआधी त्यावर कांही उपाय योजावा असे वाटत असणारे वरिष्ठ 'आजार आणि व्याधी' ह्या विषयातील अधिकारी म्हणून डॉक्टरकडे धाव घेत असतात. अर्थात, सार्वजनिक ठिकाणी, लग्न कार्यात, पार्ट्यांमधून, 'कन्सलटेशन फी' टाळून दिसला डॉक्टर की आपले रडगाणे गा हे अत्यंत चुकीचे आणि शिष्टाचारास सोडून आहे. हे सर्वांनी टाळलेच पाहिजे.

बायकोशी/ नवर्याशी भांडण होऊ नये किंवा अप्रिय गोष्टी सांगायला लागू नयेत म्हणून वाईट पणा डॉक्टरच्या गळ्यात टाकतो आहोत. हे म्हणजे पाहूण्याच्या हातून साप मारण्याची कावेबाज वृत्ती आहे असे त्यांना वाटते काय?

असं नसतं डॉक्टरसाहेब. घरचे कानीकपाळी ओरडून थकलेले असतात पण 'तुम्हाला काय कळतंय? किंवा मला काय त्रास आहे हे माझं मलाच ठाऊक. तुम्हाला नाही कळणार.' असे म्हणून वाटाण्यच्या अक्षता अगदी सहज लावलेल्या असतात. डॉक्टरच्या बाबतीत तसे म्हणता येत नाही. त्याला ज्ञान आणि अधिकार असल्याने डॉक्टरकडे असा रुग्ण कौन्सिलिंगसाठी सोपविला जातो.

स्वतःला वाईटपणा नको म्हणून आपल्या नातेवाईकचे नुकसान होऊ द्यायची हि कोणती वृत्ती

आपल्या जिवलगाचे नुकसान व्हावे असे कोणालाच वाटत नाही. खुप वेळा अज्ञान तर कधी समस्येचे गांभिर्य लक्षात न घेतल्याने असे वागले जाते.

'व्यावसायिक आपत्ती' आहे, बाकी काय? इतर अनेक व्यावसायिकांनाही असे 'फुकट सल्ले' मागण्याचे अनेक अनुभव येत असतात. पोलिस, वकील, कर सल्लागार, शिक्षक मंडळी, पत्रकार, प्रसारमाध्यमांतले लोक, सरकारी कर्मचारी ... यादी न संपणारी आहे. फरक इतकाच की वरच्या सगळ्यांची 'गरज' नेहमीच असते अशातला भाग नाही - डॉक्टर मात्र नेहमीच 'हवे' असतात! तुम्ही ज्येष्ठ नागरिकांना टाळता - हे वाक्य वाचून मात्र वाईट वाटलं - तुमची भूमिका समजते आहे त्यामुळे आरोप नाही तुमच्यावर. मी तुमच्या जागी असते तर कदाचित हेच केलं असतं - तरीही :-)

आपल्या लहान मुलाचे फाजील लाड करून आपण त्याचे नुकसान करीत आहोत हे त्यांना कळत नाही का?

अनेकदा दुसरे टोक पाहायला मिळते. एखाद्या लहान मुलाला कौतुकाने चॉकलेट द्यावे तर त्याचे पालक तातडीने ते हातातुन काढुन घेतात आणि ते परत करतात. त्या मुलाच्या चेहर्‍याकडे पाहिल्यावर आपल्यालाच अपराधी वाटते. फाजील लाड नकोतच पण इतके कठोर वर्तनही नको.

अर्थात, सार्वजनिक ठिकाणी, लग्न कार्यात, पार्ट्यांमधून, 'कन्सलटेशन फी' टाळून दिसला डॉक्टर की आपले रडगाणे गा हे अत्यंत चुकीचे आणि शिष्टाचारास सोडून आहे. हे सर्वांनी टाळलेच पाहिजे.

या वाक्याशी सर्वसाधारणपणे सहमत. तरीही मला पूर्वीपासून प्रश्न पडलेला आहे की लोक असं का करतात? त्यातून मला काही अंदाजे उत्तरं सापडली, ती कितपत बरोबर वाटतात हे समजून घ्यायला आवडेल. १. समोरच्या माणसाशी गप्पाटप्पा करायच्या असतील तर बऱ्याच वेळा त्याच्या क्षेत्राविषयी बोलणं सोयीचं असतं. २. आध्यात्मिक गुरू, स्टॉक मार्केट ऍडव्हायजर आणि डॉक्टर यांच्याशी बोलताना नकळतच माणूस शिष्याच्या किंवा पेशंटच्या भूमिकेत जातो. डॉक्टर या शब्दालाच तसं वलय आहे. एका अर्थाने अशी चर्चा सुरू होणं हे डॉक्टर असण्याबद्दल मिळालेलं कॉंप्लिमेंटच असावं. ३. डॉक्टर हा व्यावसायिक असतो, त्यामुळे पेशंट मिळवण्यासाठी अशा चर्चांचा थोडाफार फायदा होत असावाच. जर अशा दहा लोकांपैकी एकाला जरी 'हे काहीतरी सीरियस असू शकतं. उद्या क्लिनिकमध्ये या म्हणजे व्यवस्थित तपासून सांगता येईल' असं म्हणता आलं, तर त्यांच्या प्रॅक्टिससाठी ते चांगलंच नाही का?

लेखन नेहमीप्रमाणेच आवडले हो डॉक्टर. वरील सर्व प्रतिसादही आवडले.

१. समोरच्या माणसाशी गप्पाटप्पा करायच्या असतील तर बऱ्याच वेळा त्याच्या क्षेत्राविषयी बोलणं सोयीचं असतं.

मान्य. पण वैद्यकिय विज्ञानाबद्दल बोलावं, ह्या क्षेत्राच्या व्याप्ती, प्रगती, समस्या, गैर व्यावसायिकता इ.इ.इ. जनरल बोलावं. आपल्या व्याधींबद्दल बोलणं टाळावं.

२. आध्यात्मिक गुरू, स्टॉक मार्केट ऍडव्हायजर आणि डॉक्टर यांच्याशी बोलताना नकळतच माणूस शिष्याच्या किंवा पेशंटच्या भूमिकेत जातो. डॉक्टर या शब्दालाच तसं वलय आहे. एका अर्थाने अशी चर्चा सुरू होणं हे डॉक्टर असण्याबद्दल मिळालेलं कॉंप्लिमेंटच असावं.

नव्याची नवलाई असताना ठिक आहे. त्या व्यक्तीलाही आवडेल. पण एखाद्या वरिष्ठ डॉक्टरला जो ह्या व्यवसायात अनेक वर्षे आहे त्याला 'डॉक्टर' की मिरविण्याची गरज भासत नाही. आणि अशा प्रसंगी अशा व्यक्तीला वैयक्तिक पातळीवर, इतरांपरमाणेच, लग्न, पार्टी आदी सार्वजनिक कार्यक्रमाचा आनंद उपभोगायचा असेल तर त्यात व्यत्यय येतो.

३. डॉक्टर हा व्यावसायिक असतो, त्यामुळे पेशंट मिळवण्यासाठी अशा चर्चांचा थोडाफार फायदा होत असावाच. जर अशा दहा लोकांपैकी एकाला जरी 'हे काहीतरी सीरियस असू शकतं. उद्या क्लिनिकमध्ये या म्हणजे व्यवस्थित तपासून सांगता येईल' असं म्हणता आलं, तर त्यांच्या प्रॅक्टिससाठी ते चांगलंच नाही का?

नक्कीच चांगलं पण डॉक्टरसुद्धा माणूस आहे. आणि दिवसभराच्या पेशंटच्या रांगांनी, प्रत्येकाच्या शारीरिक तक्रारी ऐकून, तपासून, औषधयोजना करून तोही बिचारा शरीराने आणि मनाने थकून जातो. अशा वेळी तो ज्या समारंभासाठी आलेला असतो तो समारंभ त्याला उपभोगू द्यावा. दूसर्‍यादिवशी जा नं त्याच्या दवाखान्यात. तिथे कांही तो वैतागणार नाही. फारातफार, 'डॉक्टर मला तुमच्याशी बोलायचे आहे उद्या येतो तुमच्या दवाखान्यात.' एवढेच म्हणावे. आपण एकटेच असतो. आपली एकच तक्रार असते पण डॉक्टरसाठी आपण शंभरावे आणि तेही त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्य जगायच्या वेळेत असू शकतो. आणिबाणीची परिस्थिती असताना सर्व क्षम्य आहे. डॉक्टर २४ तास उपलब्ध असावा. तिथे डॉक्टरांनी कांकू करू नये. माझ्या ओळखितले एक डॉक्टर आहेत. रात्री अपरात्री कोणी रुग्ण किंवा रुग्णाचा नातेवाईक आला तरी त्या डॉक्टरची बायको, 'डॉक्टरसाहेब घरात नाहीएत, बाहेर गेले आहेत.' असे सांगून आलेल्या माणसाला पिटाळून लावायची. अशाने एक दोन रुग्ण दगावल्याचे कानावर आहे. ते अत्यंत वाईट.

अनेक पालकांना इतकी मिरची का झोंबावी !

लिखाण नेहमीप्रमाणेच आवडले. अशा लोकांना गप्प करण्यासाठी डॉक्टर इतर काही उपाय करू शकतात. "अहो, तो/ती तुमचं ऐकत नाही. माझं काय ऐकणार?" असं हसून म्हणा. कटकट खतम!

आपल्याला आपण स्वत: न छळणे याची जाणीव उपदेशाने येत नाही. त्या बाबतीत मी अगदी पुरता दैववादी आहे. तुम्ही मुले काय कोणालाचा कितीही सांगा, जो झोपेचे सोंग घेतो त्याला जागे करणे अवघड असते. चांगल्या संवयी असतील तर शंभर टक्के जीवन सुखकर होईलच असे नाही. पण मेलडी उत्पन्न करण्यासाठी " राग- रंजकता" नियमाला धरून रहाणे जसे राजमार्ग ठरते तसेच चांगल्या शारिरिक व मानसिक संवयी गरजेच्या आहेत. पण कळते पण वळत नाही असे आपले सर्वांचेच थोडेफार होते. स्खलनशीलता हे प्राणीमात्राचा र्‍हास व्हावा या साठी आवश्यक आहे व निसर्ग ती माणूसच काय सर्वच प्राणीजीवनात भरून राहील याची पुरेपूर काळजी घेतो.

लेख पटला आणि आवडला. पैंजार, गवि यांच्याशी सहमत. त्याचवेळी डॉ. खरेंशीसुद्धा सहमत. डॉक्टरांनी पैंजारबुवांना दिलेला प्रतिसाद आवडला.

लहान मुलांना चांगल्या सवयी लावणे डॉक्टरांवर सोपवु नये हे खरं.. पण मोठ्यांच्या सवयी (अति खाणे, तंबाखू, सिगारेट, दारु) इ वर बोलणे बर्‍याच वेळा उपदेश केल्यासारखे वाटते, इगो आड येतो तेव्हा सोनाराने कान टोचणे कधीकधी जास्त उपयुक्त असते असे वाटते.. अर्थात तेही घरच्यांच्या अथक प्रयत्नानंतरच..

लेख आवडला आणि पटला. लाडानं येडं अन गुळानं बोबडं झालेली असंख्य उदाहरणं पाहिली आहेत.कधी कधी लहानपणी आमचे आजिबात लाड होत नाहीत म्हणून आई बाबांचा खूप राग यायचा. पण आज मात्र कळून चुकतंय की केवढे मोठे उपकार केले आई बाबांनी आमच्यावर.

डॉक्टर साहेबांचा आणखी एक सुंदर लेख ! मुलांना चांगल्या सवयी लावणे ही पालकांचीच जबाबदारी आहे. सांगून ऐकत नाहीत हे खरच आहे ,मग करुन दाखवणे हाच उपाय आहे . उदा. अति टि व्हि पहात असतील तर आपण पाहणे बंद करणे. आई - वडिलांना फार काही सांगू नये , त्याने अकारण वाद होतो , फरक पड्त नाही, कुणीही सांगितले तरीही ! आणि they have played their inning आता काय सांगणार ? डो़क्टर साहेबांचे पुन्हा एकदा अभिनंदन.

लेखन आवडले... :) जाता जाता :--- आता तर ऑनलाईन डॉक्टर बाबू सापडले आहेत... २ -४ प्रश्न मी सुद्धा विचारुनच घ्यावे म्हणतो. ;) डॉक्टर हल्ली माझ्या पोटाचा घेर मस्त वाढुन त्याला एकदम तानपुर्‍याचा आकार आला आहे... चालणे शून्य ! दिवसभर मॉनिटरकडे बघुनच काम करतो तसेच माउसवरचा हात क्वचितच उचलला जातो आणि अधुन-मधुन जमल्यास मिपा मिपा खेळतो.दुचाकी चालवतो पण अतिशय सुंदर आणि स्वच्छ रस्त्यांमुळे अंगाचा खुळखुळा झाला आहे का ? असा विचार हल्ली बर्‍याच वेळा येतो. काही उपाय ? ;) अवांतर :--- एक अजुन प्रश्न विचारायचा होता... पण तो इथे उघडपणे विचारता येत नसल्याने तुर्तास थांबतो.

डॉक्टर साहेब, अतिशय समर्पक आणि समयोचित लेख आहे. धन्यवाद. लहान मुलांना लावलेल्या चांगल्या सवयी ती मोठी झाल्यावर, मिळवती झाल्यावर, लग्न झाल्यावर का सुटतात, हे कळत नाही. मी स्वतः वडिलांचे बघून रोज व्यायाम, आसने, पायी चालणे, इ. इ. करायचो, ते आजतागायत चालू आहे. माझे बघून मुले लहानपणी आसने, व्यायाम, रात्री दात घासणे वगैरे सर्व करत. आता मिळवती झाल्यावर सर्व सुटले, पोटही सुटले, त्यामुळे त्यांना आमची काळजी वाटण्याऐवजी आम्हालाच त्यांची काळजी वाटते. अश्या वेळी त्यांना कोणी आणि कसे समजवायचे, कळून देखिल वळत नाही, याला काय करायचे, असे वाटत रहाते.

सर्,माझी सुवातीच्या ५-६ वर्षाच्या प्रॅक्टिस मध्ये अशीच भयानक चिडचिड होत असे,लोकांना कळत असेते की आपल्याल्या या गोष्टींपासुन त्रास होत आहे.पन त्यात बदल करायची त्यांची अजिबात तयारी नसते.लोकांचे एक असते की मी अजिबात पथ्य पाणी पाळणार नाही डॉक्टर तुम्हाला काय करायचे ते करा. यातुन मी कधीकधी वैतागुन पेशंटवर पथ्याची सक्ती करायला सुरुवात केली तर पेशंट तुटायला लागले परत वरती तो अमुक अमुक डॉक्टर फार खडुस आहे अशी प्रसिध्दी मिळु लागली, त्यानंतर मात्र डोक्यावर बर्फाचा गोळा आणी जिभेवर साखर. आणी न रागावता शालजोडीतले हाणत पथ्य सांगायची.याला दुसरा उपाय नाही...