नेहमीप्रमाणेच लेख व प्रतिसाद दोन्ही आवडले .

मुलं जशी असतील त्याला सर्वस्वी आई-वडील जबाबदार असतात असं माझं मत आहे. नुसतच हे करू नका, ते करू नका असं सांगून उपयोगाचं नाही. त्यासाठी स्वतः तसं वागायला हवं. त्यासाठी वेळ मुलांसाठी द्यायला हवा. आणि हे योग्य त्या वेळेतच करायला हवं. एकदा वेळ निघून गेली की उपयोग नाही. परवाच घरी एक मित्र त्याच्या तीन वर्षाच्या (उगाच कानफाडीत मारावं असं वाटणार्‍या) मुलाला घेउन आला होता. त्याच्या जेवायच्या वेळेला मला काँप्युटर चालू करून त्यावर यु-ट्युबमधून ठरावीक कार्टूनच लावावं लागलं. वरती, 'माझं पोरगं कसलं हुशार आहे. तेच कार्टून आणि तोच भाग बघितल्याशिवाय जेवतच नाही" हे आई-बाबाच्या डोळ्यात कौतुक!

माझ्या डॉक्टर बंधूला एक लग्नात जेवताना शेजारच्या सद्गृहस्थाने मलविसर्जनास त्रास होतो ..याचे यथोचित वर्णन करून "सध्या 'भजीसारखे' होत असून ते 'श्रीखंडासारखे' झाले पायजे बघा ".. असा सल्ला मागितला होता ..अजूनही त्याच्या समोर भजी , श्रीखंड आले की तेच आठवते ..

प्रकृतीच्या काही तक्रारी दैवानेच दिलेल्या असतात. त्यात आपण कर्माने भर घालू नये. असे डॉक्टरांचे सांगणे असावे.

मानवी स्वभाव बघितला तर या लेखातल्या आणि प्रतिसादांतल्या मुद्द्यांतील उदाहरणे कधीच संपणार नाहीत... पण तरीसुद्धा माझे दोन पैसे... १. डॉक्टर एक जिवनावश्यक सेवा पुरवणारा व्यावसायिक आहे. पण तो एक माणूसही आहे. २. व्यावसायिक वेळेत डॉक्टरतर्फे १००% व्यावसायिक वागणूकीची अपेक्षा ठेवण्यात काहीही गैर नाही, किंबहुना तसे वागणे डॉक्टरचे कर्तव्य आहे. ३. त्याबरोबरच डॉक्टरही माणूस असून त्याला त्याचे जीवन, कुटुंब, सगेसोयरे, सुखदु:ख आहेत आणि व्यावसायिक वेळेव्यतिरिक्त इतर वेळेस व्यवसाय बाजूला ठेवून दोन क्षण स्वतःसाठी खर्च करायचा हक्क आहे, याचे भान इतरांनी ठेवले पाहिजे. किंबहुना तसे करणे समाजातील इतर घटकांचे कर्तव्य आहे. ४. डॉक्टर २४ तास उपलब्ध असावा अशीही बर्‍याच जणांची अपेक्षा असते... मात्र हा हट्ट नसून सापेक्ष मागणी असावी. जेथे इतर पर्यायच उपलब्ध नसतील तेथे उपलब्ध असलेला एकमेव डॉक्टर २४ तास उपलब्ध असावा, इथपर्यंत ठीक आहे. पण डॉक्टरी पेशा पत्करला म्हणून दरवेळेस आम्हाला गरज आहे/वाटते तेव्हा (किंवा कधी कधी आम्ही म्हणू तेव्हा) डॉक्टरने धावून यावे ही मागणी योग्य नाही... विशेषतः जर त्या डॉक्टरने अगोदरच त्याच्या कामाच्या वेळा प्रसिद्ध केलेल्या असल्या तर. वेळीअवेळी फोन करूनही नंतर "हे कसले डॉक्टर? आम्ही फोन केला तेव्हा हे खुशाल नाटकाला गेले होते." असे बोलणे म्हणजे "डॉक्टरी पेशा स्विकारला म्हणजे त्याने सर्ववेळ केवळ माझ्या सेवेसाठी सतत तत्परतेने हजर रहायलाच पाहिजे" असे म्हटल्यासारखे होते. ही गोष्ट आपल्या आयुष्यात अथवा आपल्या नवरा/बायकोच्या आयुष्यात अथवा आपल्या मुला/मुलीच्या आयुष्यात असणे किती जणांना योग्य वाटेल? थोडक्यात, डॉक्टर एक जिवनावश्यक सेवा पुरवणारा व्यावसायिक आहे हे डॉक्टरने विसरू नये आणि तो एक माणूसही आहे हे इतरांनी विसरू नये.

अगदी अशीच परिस्थिती घरोघरी आढळते. लेख वाचून डॉक्टरांची बाजू कळली आणि उत्तरे प्रती उत्तरे वाचून रोग्यांची आणि त्यांच्या घरातल्यांची सुद्धा मनस्थिती कळाली. हा लेख प्रिंट करून आमच्या घरी वाचायला देणार आहे - नक्कीच . (घरात आंतरजाल नसल्या कारणाने )

खुप सुन्दर

भारतीय लोकांना एखाद्या विशिष्ट व्यवसायाबद्दल लोकांना कुतूहल असते किंवा काही जाणून घ्यायची इच्छा असते. हा स्वभावाचा भाग झाला त्यावर त्रागा करण्यात अर्थ नाही मला मी हॉटेल व्यवस्थापन केले आहे म्हणजे मी एकत्र कुक किंवा वेटर असावा असा अनेकांचा समज होतो , त्यात पंचतारांकित हॉटेलात काम करतो हे दहा वर्षापूर्वी लोकांना सांगायचो तेव्हा त्या अनुषंगाने त्यांच्या मनातील अनेक शंका , कुशंका माझ्याशी चर्चिल्या जायच्या खुद मी अनेकदा मुखर्जी सारखी आहार तज्ञ असो किंवा परुळेकर सारखे वैयक्तिक व्यायाम मार्गदर्शक असो त्यांना पंचतारांकित हॉटेलात गाठून चर्चेच्या ओघात अनेक क्षेत्रातील नामांकित सल्ला विचारायचे तेव्हा चेहऱ्यावरील हुकमी हास्य कायम ठेवून ही सर्व मंडळी मोजकी व जुजबी माहिती देऊन प्रश्न विचारणाऱ्या व्यक्तीस , आपल्या कार्यालयात येण्याचे आमंत्रण द्यायचे , वर त्याच्या सर्व शंकांचे सविस्तर , निवांतपणे निरसन करण्याची हमी द्यायचे , ह्यावर ही नामांकित मंडळी अनेकदा चर्चेतून तेथून काढता पाय काढायची. हाच उपाय मी सुद्धा करायचो.

शेवटचा उपाय म्हणून ते डॉक्टरांची मदत अपेक्षित असतात. मला हि पेठकर काका चे मत बरोबर वाटते . बर्याच वेळेला आपण किवा आपले फमिली मेम्बेर्स स्वतःवर नियंत्रण नाही ठेवू शकत. जसे प्रत्येक धुम्रपान करण्यारा वक्तीला त्यःचे दु;ष परीणाम पण माहित असतात पण …. अशा वेळी डॉक्टर एके देवदूताचे काम करतात. ते सर्वसामान्यांचे आदर्श पण असतात आणि त्यामा प्रतेच्क गोष्ट माहित आहे असे आपण सर्वजण मान्तो. सोनारानेच कान तोच्वावेत मग भलेही सर्बांकडे सर्व साहित्य असले तरि…. पण त्मची हि परीशिती मी समजू शकते कारण माज्या घरात अर्धे लोक डॉक्टर आहेत आणि सामन्य जीवन जगणे कधी कधी फार अवधड होते. सर्वांचे अनुभव कमीअधिक प्रमाणत तुमच्या सारखेच आहेत.

मागच्या आठवड्यात माझ्याकडे एक दहावीतील मुलगी पाळी वेळेत येत नाही म्हणून सोनोग्राफी साठी आली होती. वय वर्षे पंधरा आणि वजन शहाण्णव किलो (९६). ती खुर्ची मावत नव्हती. त्यामुळे तिच्या बीजांड कोशाना(ovaries)ना सूज आली होती. तिला वजन कमी करायला पाहिजे असे मी तिच्या वडिलांना सांगितले तर तिचे वडील म्हणाले डॉक्टर तुम्हीच सांगा तिला. मला संतापच आला सरळ विचारावेसे वाटले पंधरा वर्षाच्या मुलीचे शहाण्णव किलो वजन होईपर्यंत तुम्ही काय गोट्या खेळत बसला होतात काय? पण संयम बाळगून मी त्यांना सांगत होतो कि काय करायला पाहिजे तर त्यांचे आपले एकच टुमणे डॉक्टर तुम्हीच सांगा तिला.

उपरोक्त परिच्छेद आणि शेवटी केलेला हा उल्लेखः

नातीला ती हट्ट करते म्हणून रोज कुरकुरे देणारे पालक/ आजोबा किंवा ७० टक्के अधिक वजन होई पर्यंत मुलीला काही न बोलणारे पालक हे याच गटात मोडत आहेत. स्वतःला वाईटपणा नको म्हणून आपल्या नातेवाईकचे नुकसान होऊ द्यायची हि कोणती वृत्ती?

या दोन वाक्यांवरुन किंवा त्यांच्या रचनेवरुन काही गोष्टी जाणवल्याने एरवी दिला नसता, पण न राहवून प्रतिसाद देतो आहे: मी स्वतः लठठपणाचा बळी आहे. लहानपणापासून कमीजास्त प्रमाणात वजन वाढणे आणि त्यावर आईवडिलांनी असंख्यवेळा मला मागे लागून व्यायाम करायला लावणे, आहारनियंत्रण इत्यादि गोष्टी केल्या. त्याचा त्या त्या वेळी फायदा झाला हे खरं, पण मूळ प्रवृत्ती तशीच असल्याने नोकरीला लागल्यावर महाप्रचंड प्रमाणात वजन वाढलं. डाएट, व्यायाम हे उपचार वरचेवर चालू असतात. सस्टेनेबल डाएट, हलका व्यायाम, मग वाढवत नेणे हे नेटाने केलं जातं, पुन्हा सोडलं जातं. जिम, डॉक्टर्स, दहा किलो कमी झाल्याचा आनंद आणि पंधरा किलो परत वाढल्याचं दु:ख अशी अनेक आवर्तनं करुन झाल्यावर एक नक्की लक्षात येतं की लठठपणा हा एक आजार आहे. जितका शारिरीक, तितकाच मानसिक. पालकांनी "बोलून" आटोक्यात राहणारा हा आजार नव्हे. पूर्ण नियंत्रणात आणल्यावरही धूम्रपान किंवा मद्यपानाप्रमाणे, ड्रग अ‍ॅडिक्शनप्रमाणे एका वीक मोमेंटला, एका निराशेच्या प्रसंगी पुन्हा मनुष्य अफाट कार्बोहायड्रेड्स खाऊन त्यात दिलासा शोधतो. पन्नास पन्नास किलो वजन कमी केल्याच्या सक्सेस स्टोरीज असतात. पंधरावीस किलो कमी केल्याच्या तर माझ्या खुद्द स्वतःच्या स्टोरीज आहेत. पण यातले ९९ टक्के लोक पुन्हा मूळपदावर किंवा आणखी वर वजनकाटा पोचवून रिलॅप्स होतात. अत्यंत खडतर असा क्रॅश कोर्स किंवा दररोज कॅलरीज / फायबर / रिफाईन्ड शुगर्सचे प्रमाण पाहून योग्य आहार योग्य प्रमाणात घेणं यापैकी कोणत्याही प्रकारचे उपाय अत्यंत योग्य असले तरी ते मॉडेल आन्सरप्रमाणे असतात. ते कायमचे उपयोगी ठरत नाहीत. शस्त्रक्रिया हा उपाय अत्यंत खर्चिक आणि हाय रिस्क आहे. हे सर्व लिहीण्याचं कारण काय? तर "आहेस ना जाड, मग आता उपाय केलाच पाहिजे" हे अत्यंत लॉजिकल विधान आहे. पण हा मार्ग सामान्य वजन असलेल्या व्यक्तीला वाटतो त्यापेक्षा प्रचंड खडतर आहे हे यानिमित्ताने अधोरेखित करु इच्छितो. सुदैवाने आतापर्यंत मला भेटलेल्या मॉडर्न मेडिसिनच्या कोणत्याही डॉक्टरने या वजनदारपणाला "रोग" / "आजार" हा दर्जा देऊन त्यानुसारच चर्चा केली आहे. उपरोक्त धाग्यातल्या हायलाईट केलेल्या प्रकटनात एक मुलगी लहानपणापासूनच लठठपणाची शिकार झाली आहे. मान्य आहे की तिला वजन कमी केलंच पाहिजे. पण ज्या पद्धतीने विचार मांडले आहेत त्यानुसार काही गृहीतकं दिसली: - आईवडिलांनी तिला काहीच "म्हटलं" नसेल. (ते काय गोट्या खेळत होते का? -- मला तर इथे एक अगतिक पालक दिसतात..) - त्या मुलीला एखाद्या शारिरीक / मानसिक / मनोशारीर आजाराला असते तशी मदतीची गरज आहे. वैद्यकीय मदतीची. अशा वेळी आईवडील हे अ-तज्ञ लोक फार काही करु शकत नाहीत. त्यांनी उशीरा का होईना, पण तिला वैद्यकीय मदतीसाठी आणलं आहे. वजन कमी करणं हा या वैद्यकीय समस्येवरचा वैद्यकीय उपाय आहे. अशा वेळी ते कसं करावं याविषयी संपूर्ण शास्त्रशुद्ध मार्गदर्शन.. आणि ते आपल्या स्पेशलायझेशनच्या स्कोपमधे बसत नसेल तर तत्सम प्रोफेशनल ओबेसिटी स्पेशालिस्ट / डाएटिशियनकडे रेफरल. त्या मुलीला सकारात्मकरित्या वजन कमी करण्याविषयी गायडन्स हे देणं अत्यंत आवश्यक आहे. इथे मात्र "डॉक्टरसाहेब तुम्हीच तिला सांगा" या विनंतीनेही डॉक्टरांची तळपायाची आग मस्तकात गेलेली दिसते. हा भाग मला काहीसा असंवेदनशील वाटला. तुम्हीच तिला सांगा हे "टुमणे"? पालकांनी तिला इतक्या वर्षात एकाही शब्दाने काहीच बोललं नसेल याची तुम्हाला नक्की खात्री आहे? त्या आईची झोप उडाली असेल.. मी गॅरंटी देतो डॉक्टरसाहेब. आपल्या जवळचे लोक प्रत्येक बाबतीत चांगले काउन्सेलर्स नसतात. उलट भावनेच्या अपरिहार्य भरात आईबाबांनी केलेली बोलणी आणि सूचना या बर्‍याचदा उलट टोकाला जातात आणि दुरित दिशेचे बंडखोर परिणाम मुलांच्या मनावर करतात. तिथे खरोखर न्यूट्रल त्रयस्थ काउन्सेलर हवा असतो. पण त्यासाठी लठठपणा हा एक आजार आहे हे मान्य केलं पाहिजे. पोरांचा लठठपणा म्हणजे ऐदीपणे आणि वेळेवर पोरांना चांगले पळायबिळायला न लावल्याने अन पालकांच्या दुर्लक्षामुळे झालेला एक फाजील फुगवटा अशी समजूत सामान्यजनांत दिसतेच.. पण डॉक्टरांनी तशा आशयाचं निदर्शक काही लिहावं हे अनपेक्षित होतं इतकंच.

समजत असते सगळ्यांना सगळे ! पण सांगायचे मात्र डॉक्टरांनी !