स्वानुभव सांगतो मुलाला चांगल्या भरपूर मुले असलेल्या पाळणाघरात ठेवा. आजीलाही दुपारची झोप मिळेल आणि मुलाला समवयस्कांमध्ये रमता येईल. माझे आई-वडील सोबर राहत असूनही ४-६ तास मुलीला पाळणाघरात सोडतो (अगदी ७ महिन्यांची होती तेव्हा तास दोन तास सोडायचो आता दीड वर्षाची आहे तेव्हा ५-७ तास सोडतो). तीही तिथे जायला तीही उत्सूक असते. अनेक नव्या सहज गोष्टी शिकते. वेगवेळ्या भाषा कानावर पडतात, ठराविक वेळी ठराविक गोष्टींची आपोआप सवय लागते रुटीन सेट होते, फुकटचे हट्ट, रडरड (जी बर्‍याचदा कंटाळ्यामुळे होते) कमी होतात आणि मुख्य म्हणजे तिचे आजी आजोबा आणि आम्ही दोघेही फ्रेश असतो. (तुम्हाला म्हणून सांगतो ;) महिना-दोन महिन्यातून एखाद्या कामकाजाच्या दिवशी दोघांनी सुट्टी काढून, मुलीला पाळणाघरात सोडून स्वतः पिक्चर बघणे, दुपारी शांत झोप काढणे यातही फार गंमत येते. करून बघा :P)

आई बापाला सगळंच समजत असतं की काहीच समजत नसतं..? पोराची काळजी असते, आजी-आजोबांची दगदग दिसते..नवरा बायकोनी गेल्या १-२ वर्षात साधा पिक्चर पाहिला नाहीये हे ही माहिती असतं.. फक्त ह्यावर नक्की "सर्वांना पटेल" असा उपाय काय... हे माहीत नसतं... ++++++++++ १ कधी कधी तर मनात खूप अपराधीपणाची भावना येते कि आपण जन्म तर दिला पण तिच्यासाठी वेळच नाहीये आपल्याकडे.

मी स्वत: लेकाच्या या वयात घरातच होते. म्हणून तुझ्या समस्येवर काय उपाय ते पटापट सांगण्यासारखे सुचले नाही. म्हणून वाचनमात्र राहिले. काहीच प्रतिक्रीया नाही दिली. खरंतर इथल्या बाबा लोकांनी इतके मस्त उपाय सुचवलेत की या साध्या साध्या गोष्टी इतक्या व्यवस्थितपणे नसत्या सांगता आल्या मला!

मीझी मुलगी अशीच भरपूर अ‍ॅक्टीव्ह होती. प्ले गृप ला जायला लागल्यावर तिला मित्रमैत्रीणी मिळाले. त्यामुळे तिचा वेळ बरा जाऊ लागला. तसेच तिच्या अंगातली एनर्जी जिरायला मदत झाली. प्लेगृप मधे मुले बरीच खेळत असतात. त्यात त्यांचा वेळ जातो. इतक्या लहान वयात संगीत वगैरे शिकवणॅ शक्य नाही. मात्र शक्य असेल तर मुलाना बालगीते सतत कानावर पडत राहीली तर त्यांचे स्वरज्ञान तयार होते. अडीच वर्षानंतर त्याना गाणे शिकवू शकतो. मुलाना चेंडु / फुगे अशा गोल वस्तु फार आवडतात. त्यातही ते रम्गीत असेल तर मजा येते.

आमच्या घरात एक रत्न ८ महिन्यापुर्वी आले आहे, आराध्या!!! देवा रे.. माझा सारखा हॉरेबल अंकल कोणाला असू नये ;) तिचा मुड मला एवढा पटकन कळतो की मी तिच्या मुड नुसार वागतो व ती बया फक्त माझ्यासोबत असली तरच बोलते.. तीचे आई-बाबा काय वाटेल ते करु देत.. आज्जी काय वाटेल ते करु दे.. पण ही एक शब्द बोलेले तर शपथ. दंगा करेल, हसेल पण बोलणार नाही. पण माझ्याशी मस्त गप्पा मारते... तीला बाईक राईड आवडते.. का नाही आवडणार आसपासच्या सगळ्या बाईक्स मध्ये माझी बाईक मोठी आहे, व रेड कलर आहे ;) पुस्तके वाचा, सगळे लिहलेले असते.. मुलांना/बाळांना कश्याचे आकर्षण असते.. :)

सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे प्रत्येक मूल वेगळे असते. त्याच्या आवडीनिवडी, तसेच बौद्धिक, मानसिक आणि शारीरिक विकासाचा वेग संपूर्ण वेगळा असतो. त्याच्याशी आपण जुळवून घ्यावे लागते. माझ्या एका चुलतबहिणीच्या मुलीला १ वर्षाची झाली तरी दात आले नव्हते. ती एकदा म्हातार्‍या फॅमिली डोक्टरकडे गेली तेव्हा सहजच म्हणाली की मुलीला अजून दात आले नाहीत. डॉक्टर म्हणाले, "तुम्ही लोकं काळजीच फार करता. मी माझ्या आयुष्यात अजूनपर्यंत दात न आलेला मनुष्य पाहिला नाही!" तेव्हा जस्ट रिलॅक्स!! टेन्शन घेऊ नको. माझ्या २ मुलांत जमीन अस्मानाचा फरक होता. मुलगी ११ व्या महिन्यात चालणे आणि बोलणे व्यवस्थित शिकली. वर्षाची असताना ती व्यवस्थित गाणी म्हणत असे! मात्र खूप नाजूक आणि अशक्तच होती. खाण्यापिण्याचीही कटकट असायची. मात्र मुलगा असाच चळवळ्या, सतत काहीबाही करत असायचा. पण २ वर्षाचा होईपर्यंत बोलत नव्हता. आपण हाक मारली तर लक्षही देत नसे. शेजारी रहाणार्‍या एका डॉक्टरला तर शंका आली की हा ऑटिस्टिक आहे की काय! त्यामुळे आम्हीही घाबरलो. आणि त्याच्या सायकिट्रॅस्टकडेही फेर्‍या झाल्या. त्यांनी आणि त्याच्या पेडिआट्रिस्टने मात्र ठामपणे सांगितलं की याची शारीरिक स्किल्स इतर मुलांपेक्षा जास्त डेव्हलप झालीत, मात्र त्याचा आयक्यु नॉर्मलपेक्षा थोडा जास्त आहे. अशी मुलं खूपदा भाषेच्या स्किल्सकडे सुरुवातीला दुर्लक्ष करतात. नंतर तो हळूहळू बोलायला लागला. ते मात्र अगदी नॉर्मल संभाषण! मात्र सुरुवातीपासून त्याच्या हालचाली एवढ्या ऑर्गनाईज्ड असायच्या की रांगत असतानाही कूकरला हळूच एक बोट लावून बघायचा गरम आहे की काय म्हणून! आज दोघंही व्यवस्थित शिकत आहेत. आणि त्यांच्या वयाला ज्याला नॉर्मल म्हणता येईल असेच वागतात. आम्ही एक पथ्य नेहमी पाळलं, ते म्हणजे कधीही त्यांच्याशी बोबडं बोललो नाही. मोठ्या माणसासारखं बोललो. त्यामुळे बोबडं बोलणे हा प्रकार दोन्ही मुलांनी फारसा केला नाही. खेळाच्या बाबतीत म्हणशील तर वाढणार्‍या मुलांसाठी प्रत्येक गोष्ट ही खेळाची संधी असते. तशीच शिकायचीही संधी असते. त्याचं फार टेन्शन घेऊ नको. दुसरा काही ऑप्शन मिळाला की टीव्ही पाहणे कमी होईल. आम्ही दोघाही मुलांना गाड्या, भातुकली, बाहुल्या, सायकली वगैरे खेळणी जेव्हा जशी हवी असतील तशी दिली. सगळी मुलं वेगळी असतात तसे आजी आजोबाही वेगळे असतात. त्यामुळे एखादी आजी मुलांसोबत मजेत राहील तर दुसरी एखादी आजी कंटाळून जाईल हेही आपण समजून घेतले पाहिजे. एकदा माझ्या सासूबाई मारे माझ्या मुलाला गाणं म्हणून झोपवत होत्या, तर हा ३ वर्षांचा औरंगझेब म्हणे, "आजी तू मला गाणं झोपवण्यासाठी म्हणतेस की जागं ठेवण्यासाठी?" त्यांचे आपसातले संबंध जसे असतील तसे राहू देत. त्यात मधे पडू नये. मुलांना पाळणाघरात ठेवण्याचा एक फायदा म्हणजे मुले सोशल होतात. पण त्याचवेळी तिथे कोणी संसर्गजन्य रोगाने आजारी मूल येत नाही ना यावर लक्ष ठेवावे लागते. शेअरिंगची सवय लागेत असं म्हणतात, पण त्याबद्दल मी जरा साशंक आहे. कारण धाकटे भावंड आल्यानंतर जेलसी ची बाधा होते ती खरं म्हणजे कधीच जात नाही. मुले वाढवणे यावर दुसर्‍याला सल्ले देणे फार सोपे आहे. पण असे काही प्रॉब्लेम्स आणि काळज्या आठवल्या की आपण कशातून गेलोय याची आठवण आता नको वाटते. काही वर्षांनी नातवंडे सांभाळायला मी बहुतेक तयार होणार नाही!

मी माझ्या आयुष्यात अजूनपर्यंत दात न आलेला मनुष्य पाहिला नाही!

किती विनोदी असावा हा डॉक्टर!!

१. लहान मुलांवर कसलेच प्रयोग करू नयेत. २. स्वतःला त्याच्यापेक्षा शहाणे समजून वागू नये. ३. मुलांना थोडेसे आळशी बनू द्यावे. ४. आपले विचार लादू नयेत. ५. दोन मुले भांडू लागली तर भांडू द्यावी, मधे पडून कलकलाट करू नये. ६. जबरदस्तीने खाऊ घालू नये, आवडत नाही ते खाऊ घालू नये. ७. दहा पेक्षा जास्त तास गाढ झोपी घालावे, १० वर्ष वय होईपर्यंत ८. हजार गोष्टी शिकवू नयेत. ९. रागावू नये. १०. फालतूचे संस्कार करू नयेत. ११. आपण, आपले स्वत्व महत्त्वाचे कि मूल महत्त्वाचे ते नीट ठरवावे. उलटसुलट वागू नये. १२. त्यांच्यासमोर भांडू नये. १३. त्यांना न आवडणार्‍या गोष्टी करायला लावू नये. १४. अभ्यासाची सक्ती करू नये. १५. घाण झाल्यानंतर नॅपी लगेच बदलावी. घरी पोहचायची वाट पाहू नये. १६. ९ वर्षापर्यंत इंजेक्शने द्यावीत १७. मुलाने बोलणे चालू केले तर मोठ्यांनी आपले बोलणे बंद करावे आणि त्याचे ऐकावे. १८. तो कसा आहे त्याची जास्त वर्णने करू नयेत. १९. त्याने एखादा अपशब्द बोलला तर तो लगेच त्याच्या मेमरीतून वाईप करू नये. २०. खेळणे देण्यास मना करू नये. २१. नवनविन कपडे घेऊन द्यावेत. २२. 'आपली आपल्या आयुष्यातील अपूर्ण स्वप्ने...' इ त्याच्यावर लादू नयेत. २३. प्रत्येन प्रश्नाला 'अर्थपूर्ण' असे उत्तर द्यावे. २४. मुलांच्या झोपेत व्यत्यय येईल असे काही करू नये. २५. खाणे, कपडे घालणे, ब्रश करणे, इ इ लवकर शिकावे म्हणून अट्टाहास करू नये. २६. मुलाचे काम तू करायचे कि मी या वादात लांबवू नये. २७. मूलावर खर्च झालेल्या पैशाच्या हिशोब ठेऊ नये. २८. मूलासाठी आपण त्याग करत आहोत अशी भावना मनात आणू नये. २९. मूलाची इतर मूलांशी कोणतीच तुलना करू नये. ३०. मूलाला दूध पाजवावे.

खरं आहे गं. माझे पण दोन मुलगे आहेत, पण ते अगदी लहान असताना पण मी नोकरी केली, प्रमोशन्स घेतली . घरी आजी-आजोबा होते आणि ते त्यांच्या परीने बघत पण होते. ही टेंपररि फेज आहे हे लक्षात घे. शक्य नसेल तर नोकरी सोडु नकोस. रुखरुख वाटते , पण इलाज नाही . घरी आई असणं, आजी-आजी-आजोबा नी बघणं , पाळणाघरात ठेवणं सगळ्याचे फायदे-तोटे आहेत. नोकरी सोडली नाहीस तर पुढे शाळेत पण जाणवत रहातं की घरी असलेल्या आया मुला.चे प्रोजेक्ट्स , डान्स यात जास्त पुढे असतात, आपण तितका वेळ नाही देवू शकत, त्याची तयारी ठेव मनाची . अर्थात, त्याने काही फार फरक पडत नाही, मुलं आपोआप शिकत जातात थोडं मोठं झाल्यावर. काही गोष्टी मात्र मी आवर्जून करत असे- १. घरी आल्यावर फ्रेश होवून किमान एक तास तरी मुलां सोबत फक्त बोलायचं. आजी-आजोबांच्या (क्षु ल्ल क असल्या तरी) तक्रारी ऐकायच्या. २. सुट्टी असेल तेव्हा दोघांनी मुलांना घेवून बाहेर जायचं-बाग,झू ,तलावपाळी. ३. वेळ ची भरपाई भारं-भार खेळणी आणुन करायची नाही, त्याचा काही उपयोग नसतो, उलट मुलं लवकर हा दोष ओळखतात आणि त्याचा बरोब्बर फायदा घेतात थोडं मोठं झाल्यावर. ४. स्वत:ची एनर्जी लेव्हल थोडी वाढवायची जेणे करून ऑफिस, प्रवास याचा आपला ताण मुलांना जाणवणार नाही . शक्य असल्यास एखादी मुलगी ठेव दिवसभर घरी , म्हण्जे मूल घरात पण राहील, आजी-आजोबा पण कमी दमतील कारण ती मुलगी त्याच्या बरोबरीने खेळू शकेल.

३१. स्वप्ने - आजकालची मुले टीव्ही फार पाहतात. त्यात खूप दुष्ट लोक खूप दुष्टपणे वागतात. छोटा भीम, इ मालिकांतला खलनायक आपल्याला तकलादू वाटला तरी मुलांना तो 'भिकारी' वैगेरे विषयांवर लिहिणारा कोण तो कादंबरीकार, त्याच्या पुस्तकातल्या विकृत लोकांइतकाच खल वाटतो. म्हणून मुलांना खूप जास्त संख्येने आणि खूप घाबरवणारी स्वप्ने पडतात. म्हणून ती सामान्य माणसापेक्षा झोपेतून जास्तवेळ , जास्तदा उठतात, सूसू करतात. पण सकाळी स्वप्न विसरतात आणि आपल्याला सांगू शकत नाहीत. सबब मुलांना आई बाबांनी त्या खलनायकाला कसे ठोकले आहे, त्याला पालक मुलाला कसे स्पर्शही करू देत नाहीत, स्वप्नात त्याचा पाठलाग कसे करू देत नाहीत, त्याला कसे टाइट बांधून टाकतात असे सांगत राहावे. असा व्हिलेन आला आणि बाळाने नुसते 'आई' म्हणून बोलावले तर ती कशी व्हिलेनला एका फटकार्‍यात ढिशूं करून लोळवते याच्या साग्रसंगीत कहाण्या सांगाव्यात. शेवटी मुलाला त्या पटून तो बिनधास्त झोपू लागतो. ३२. श्रद्धास्थान - मुलांचा नेहमी कोणी ना कोणी एक हिरो असतो. त्याने ते फार भारी प्रभावित झालेले असतात. उदा. छोटा भीम, मोगली, बेंटेन, नोबिता, हल्क, इ इ. पालकांनी स्वतः हिरो बनण्याचा प्रयत्न करू नये, ज्या लोकांच्या चूकांचा टेप २४ तास मूलासमोर चालू असतो ते लोक हिरो बनू शकत नाहीत. सध्याला माझ्या ६ वर्षाच्या मुलाचा हिरो 'द ग्रीन हल्क' आहे. त्या हल्कच्या नावावर, आणि त्याच्या मायबापांच्या आमच्या झालेल्या माहितीच्या तथाकथित आदानप्रदानाच्या नावावर मी मुलाला सगळी एरवी त्याची नावडती हिरवी फळे, हिरव्या भाज्या, मसल येण्यासाठी पुशअप्स खपवले आहेत. सबब मुलाचे असे एखादे श्रद्धास्थान बनवावे आणि त्याच्या कल्याणाच्या चार गोष्टी त्याच्या गळ्यात मारायच्या असतील तर त्याला नेहमी नेहमी असा 'निष्पक्ष' संदर्भ द्यावा. या धाग्यावर कव्हर झालेली मुले थोडी लहान आहेत, पण ती लवकरच मोठी होणार आहेत आणि त्यांना १-२ वर्षापासून हे सूत्र लागू पडते. ३३. सुप्तप्रेम - ऑफिसमधे दिवसभर मुलाची चिंता केल्याने मुलाला काही मिळत नाही. मुलांना असे 'अंतःकरणातले प्रेम' कळत नाही आणि नको असते. त्यापेक्षा त्यांना डायरेक्ट प्रेम आवडते. म्हणजे बाबा त्याला सोडून रोज ऑफिसात 'त्याच्या भविष्यासाठी गेले' तर ते त्याच्यामते काही कामाचे नसते. म्हणून सहसा आतड्याला पिळ पाडून प्रेम करणे टाळावे. याउलट ऑफिसातून एखादा फोन टाकून साहेब काय करत आहेत ते जाणावे. उदा. ते नॅशनल जिओवर डायनासोर पाहात आहेत. मग इंटरनेटवरून डायनोसोरचा एक मस्त कलर प्रिंट काढावा व घरी गेल्यानंतर हा 'हे दुर्मिळ चित्र दिवसभर झटून तुझ्यासाठी आणले आहे' असे सांगावे. मग बाबांच्या विरहाचे दु:ख कमी होते आणि आपण त्यांना कामाला जुंपले आहे अशी एक आत्मसन्मानात्मक भावना उभी राहते. सबब सुप्तप्रेमाला महत्त्व देऊ नये आणि ते मुलाला कळावे अशी अपेक्षा तर मुळीच ठेउ नये. अगदी ठळक, ठसठशीत दिसणारे, कृत्यात्मक प्रेम करावे. ३४. लॉजिक - मुले विचित्र विधाने करतात आणि वैचित्र्यपूर्ण प्रश्न विचारतात. त्यांच्या विचारतलं लॉजिक बर्‍याचदा भयंकरच गंडलेलं असतं. उदा. 'हाथी सबसे बडा अ‍ॅनिमल क्यूं होता है?', 'मुझे चिप्स कि भूख क्यूं लगती हैं?'. हा प्रश्न निरर्थक आहे असे सांगू नये. प्रश्न निरर्थक नसतो, तो समजावून घेण्याची समोरच्याची पात्रता सिमित असते. 'प्रत्येक प्राण्याचा आकार वेगळा, त्यांना एका लाईनने मांडले तेव्हा हत्ती सर्वात मोठा निघाला.', 'त्याला खायला प्यायला खूप मिळते म्हणून...', 'तो लहानपणी लहान होता, आता नीट वाढला म्हणून ..' 'व्हेल त्याच्यापेक्षा मोठा असतो', 'जिराफ उंचीने मोठा असतो, हत्ती वजनाने...', 'देवाने प्रत्येकाला एक काम नि त्यानुरुप शरीर दिले आहे' असे कोणतेही उत्तर द्यावे. अगदी वि़ज्ञानाची त्यांच्यामानाने किचकट तत्त्वे सांगीतली मुले गुपचूप ऐकतात (आपणही तसेच करतो म्हणा!). एक दोन तीन चार या क्रमाचे किंवा हजार, लक्ष, कोटी या क्रमाचे भय आणि आदर आणि सहजता त्यांचे ठायी समान असते. सबब मुलांना कळणार नाही म्हणून प्रश्न मोडीत काढू नये, सारवासारवीचे उत्तर देऊ नये. शिवाय मुले खतरनाक असतात. प्रश्न विचारतात आणि उत्तर ऐकतच नाहीत. 'प्रश्न पडणे'च काही मुलांना उत्तरासमान वाटते. तेव्हा उत्तर देताना 'हो ना रे सोन्या?', 'खरे ना बाळा?' असे प्रत्येक वाक्यागणिक विचारावे.

वरील प्रतिसाद वाचले नाहीत. ते नंतर वाचीन. एकदम माझ्या मुलाचे बालपण आठवल्याने मनात विचारांची गर्दी झालीये. आमचंही पोरगं अस्स्स्स्स्सच असल्याने लाकडी ब्लॉक्स, लाकडी इतर खेळणी आणाली होती. त्याचा उपयोग खेळण्यापेक्षा फेकण्यासाठी आधी जास्त झाला. घरातल्या सगळ्या फर्निचरवर अगदी दारे खिडक्या, पॉटी असे सगळीकडे स्टिकर्स लावण्यात बराच वेळ खर्ची पडू शकतो. "हां, आज आपण लिव्हिंगरूममध्ये स्टिकर्स लावू" म्हणून सोडून द्यायचे. ते काम होईपर्यंत आपली भाजी चिरून फोडणीला पडते. मग कणकेचा गोळा व एक्ट्रा लाटणे देऊन "हां आता पोळी लाटा" ती पोळी काळी असली तरी भाजून दाखवायची व टाकून द्यायची. ;) माझ्या सासूबाईंनी एका संपूर्ण भिंतभर पांढरा कागद (त्यावेळच्या त्याच्या उंचीप्रमाणे)लावून दिला होता. तिथे क्रेयॉन्स घेऊन चित्रकला (?)चालायची. मग सगळ्या हॉटव्हिल्सच्या कार्स (जवळजवळ १०० होत्या) त्या एका खुर्ची खाली एका ओळीत लावा. तोपर्यंत कुकर लावणे, कोशिंबिरीची तयारी होते. मोठाली फनेल्स आणाली होती. ज्या डब्यात धान्य भरायचे असेल त्यात फनेल ठेवून छोट्या वाटीने पुड्यातून सोडवून दुसर्‍या पातेल्यात ठेवलेले धान्य भरायला सांगायचे (२ वर्षाच्या आसपास असताना). ते घरभर भिरकावले जाणार. आपण वेळेवर उचलून ठेवणे आलेच. कढी खिचडी केल्यास "मलाही तुमच्यासारखीच हाताने खायची आहे." मग सगळीकडे सारवणार. (मुले असे करतातच असे वाचल्याने तो राडा नंतर आवरायचा). डिशवॉशर मधून काचेचे बाऊल्स काढून एकदा फेकून दिले. मी तिथे जाईपर्यंत तीनेक फोडून झाले होते. दणकट पॅकिंगमध्ये मिळणारे सामान आणून तसेच ठेवावे. ते उलटे पाल्टे करून बघण्यात अर्धा तास जातो व आपली कामे पुढे सरकतात. आपल्या मुलाची गार्‍हाणी आईवडीलांना सांगू नयेत. कौतुक म्हणून सांगितल्यास चालतील पण "मग आम्ही कसे पार पाडले असेल?" असा कुत्सित प्रतिसाद मिळण्याची शक्यता जास्त! "तुम्हाला एका मुलाचे करायला जमत नाही आणि आम्ही तीन मुले, सासूसासरे, दिर असे सगळे करायचो. तुम्हाला ना काही जमत नाही. सारखे रडायला सांगा" वगैरे ऐकून तुम्ही अपुरी झोप, हापिसमधील काम, उशिराने चालू केले शिक्षण यात मेलेले असाल. मग "मी विचारतीये काय अन तू सांगतीयेस का?" असा रागाने सवाल गेला तर फोनवर पलिकडे डोळ्यांना पदर लावलेला असतो. आमच्याशी बोलायची ही पद्धत नव्हे वगैरे ऐकून घ्यावे लागते. मागल्या अठवड्यातही मी ग्रोसरी दुकानात असताना तिथे फोन करून "काय आहे का वेळ?" असे प्रेमाने विचारले. "मी ग्रोसरी करतीये, नंतर घरे गेल्यावर फोन करते" झाऽऽऽले! "जन्मदात्यांशी बोलालयला तुम्हाला वेळ नाही का?" यावर आहे ना आहे ना, बोला. असे सगळे आपण शिकत जातो. ;) मुलांचे "हे काय आहे? ते काय आहे?" अश्या प्रश्नांना उत्तरे न देऊन सुटका नाही. आमचे मूल मोठे झाल्याने परवाच "रेप म्हणाजे काय?" हा प्रश्न आला व बर्‍या भाषेत खरे उत्तर द्यावे लागले. त्यापेक्षा काऊ चिऊ बरे असतात.

आता प्रतिसाद वाचत आहे. पाळाणाघरात सोडण्याबाबत ऋषिकेशशी फारच सहमत आहे.मुलगा २ वर्षांचा झाल्यावर अठवड्यातून दोन अर्धे दिवस अशी सुरुवात केली. त्याला ते भयंकरच आवडले. मग पुढील वर्षी पाच दिवस रोजचे ४ तास जाऊ लागला (पाच वर्षांनंतर आवडेनासे झाल्यावर पुन्हा २ दिव्सच जात असे पण तोपर्यंत किंडरगार्टनही सुरु झालेले असते). साधारण २ वर्षांचे वय झाल्यावर त्यांना इतर मुलांमध्ये मिसळण्यास आवडू लागते. पाळाणाघरात सोडण्याबाबत काहीही वाटून घेऊ नकोस. फक्त ते त्याला आवडते ना बघ.

विंदा यांच्या काही कविता तुम्हाला या पुस्तकातून मिळतील , त्या मुलांबरोबर share करा. वाचा, वाहून दाखवा, वाचायला द्या , (वेळ,वय या प्रमाणे ) राणीची बाग एकदा काय झाले, सशाचे कान एटू लोकांचा देश, परी ग परी अजबखाना, सर्कसवाला पिशीमावशी आणि तिची भुतावळ अडम् तडम् टॉप सात एके सात बागुलबोवा इत्यादी इत्यादी

बरेच दिवस फक्त प्रतिसाद वाचतेय... मी एक बघितलय की प्रत्येक मुलाची एनर्जी लेव्हल वेगळी असते आणि आवड/मागणीसुद्धा. त्यामुळे खरं तर प्रत्येक मूल नवीन आव्हान घेउन उभे राहिलय असं वाटतं.. माझी भाची अशीच 'गुंड' होती. तिला गोष्ट सान्गायला लागलं तरी एका जागी बसून ऐकायची नाही , भोवती नाचायची आणि मला मध्ये खांबासारखं उभं करुन गोल गोल फिरायची. मोकळे सोडले तर माकडासारखी झोपाळ्याच्या कड्यांना लटकून छतापर्यंत पोचायची. एकदा मला तिला कडेवर घेउन, उभे राहून लागोपाठ २९ वेळा राष्ट्रगीत म्हणावं लागलं होतं... तिला झोपवायला! ती भिन्तीवर अडकवलेल्या देवघराच्या बाजूला असलेल्या खुर्चीवरुन देवघराला लटकून 'गंपती कूक्क' करत कितीही वेळ खेळायची.. शेवटी देवघराची जागा बदलली आणि गणपतीबाप्पाचा मस्त टाईमपास घालवला. :) एक तास प्ले ग्रुपमध्ये पाठवलं तर मजेत गेली आणि पहिल्याच दिवशी तिथल्या बाईंसकट सगळ्यांच्या नकला घरी येउन करुन दाखवल्या. आणि हे सगळे दीड वर्षाची असताना..... तेन्व्हा लक्षात आले कि हिला एकाच वेळेस हाताला, पायाला आणि डोक्याला बिझी ठेवणारे खेळणं द्यायला हवय.. मग एक दिवस पेटी- हार्मोनियम काढून दिली. त्या वेळे तिला भाता मारायलादेखिल कुणाची लुड्बुड नको होती. एरवी घरभर वादळासारखी धावणारी मुलगी एका जागी एक तास स्वस्थ बसून हवे तसे स्वर वाजवत बसली होती. :) मग तिला आगगाडीचा भोन्गा, कूकरची शिट्टी, चिव-चिव, डिन्ग डॉन्ग बेल.. अश्या आवाजान्च्या जवळ जाणारे आवाज पेटीवर वाजवून दाखवले. मग स्वारी खुश!

गुंडापुत्र ह्यांना नुकतेच पाळणाघरात पाठवणे सुरु झाले आहे.. आज दिवस दुसरा.. हे माझ्या कंपनीचेच पाळणाघर आहे. त्यामुळे आवारातच आहे. कधीही मुलगा रडला जास्त तर ते बोलवुन घेतात. पहिला दिवस म्हणुन १ तास त्याला तिथे ठेवणे ..आणि त्यापैकी ५ मिन तरी किमान त्याला सोडुन बाहेर जाऊन लपणे असा प्लान होता. पण झालं असं की पोरगं ५ व्या मिनिटाला इतर पोरांमध्ये जाऊन बसलं आणि मायबापाला विसरलं.. मग आम्ही निघुन गेलो.. जवळपास १ तासानी मी जाऊन डोकावुन आले तर निवांत पणे एक बॉल घेउन तो खेळत बसला होता.. तेव्हा माझ्या लक्षात आलं की मुलं चटकन कुठेही रुळतात.. रुळत नाहीत ते पालक.. इथे माझ्या ममतेच्या गंगा जमुना डोळ्यातुन वहात होत्या.. आणि तिकडे माझा मुलगा मस्त पणे जिंगल्स ऐकत बसला होता.. पुढे मग झोप आली की आई आठवली मग रडापडी सुरू झाली..तेवढं तरी होणारच होत.. पण १ तासासाठी गेलेला ४ तास तिथे राहुन आला... आजही मोजुन १.५ मिनिटाला तो पोरांमध्ये घुसला..मी गेले हे त्याला समजलं पण नाही.. तसा माझा मुलगा मस्तीखोर आहे. घरात तो खुप दंगा करतो. पण पाळणाघरात आल्यापासुन तो शांतपणे बघत बसला होता. कुणी त्याचं खेळणं घेतलं तरी तो फक्त बघत राहीला. एरवी पण दुसर्‍या मुलाने त्याला त्रास दिला तर तो उलट काहीच प्रतिकार करत नव्हता. आम्ही समोर असु तरच हे पोरगं शेर आहे.. नाही तर गप बसतं.. आता हा स्वभाव कसा बदलतो हे पाहण्या सारखे असेल.. मला वाटतं की तो थोडा तरी अ‍ॅग्रसिव्ह होईल.. असं सगळ्यांचच म्हणणं आहे की तो अजुन जास्त सोशल होईल.. एरवी तो त्याचे लाड करणार्‍या मोठ्यांकडे लग्गेच जायचा. पण त्याच्या वयाच्या मुलांसमोर बुजरा व्हायचा. बघु आता काय होतय ते.. तसाही तो तिथे ४ तासच असणारे.. तेवढीच त्याच्या आजीला विश्रांती...

व्वा मस्त वाटलं ऐकून :) ... आणि तुम्ही जे म्हणालात "मुलं चटकन कुठेही रुळतात.. रुळत नाहीत ते पालक" ह्याला +१ माझाही मुलगा १.३ वर्षाचा आहे, तो ११ महिन्याचा होता तेव्हाच त्याला पाळणाघरात टाकणार होतो. का उगीच आज्जी आजोबांना त्रास द्यायचा ह्या एकमेव भावनेतून हा निर्णय घेतला होता. पण मुलाच्या आज्जीच्याच डोळ्यातून गंगा-जमूना वाहू लागल्या आमचा हा निर्णय ऐकल्यावर... आता त्यांची हौस म्हणून १.५-२ वर्षाचा होईपर्यंत घरीच ठेवणार आहोत मग पाळणाघर नक्की...पण त्यापूर्वी इथे पाळणाघराबद्दलचे 'अलमोस्ट' सगळ्यांचेच चांगले मतं वाचून छान वाटले :) माझ्या आईला पण देईन हे वाचायला आणि हो अर्थात तिला पाळणाघर पण दाखवायला नेणार आहे.. तेवढंच समाधान (तिच्या डोक्यात पाळणाघर म्हणजे अश्शी मोठ्ठी खोली त्यात पन्नास एक पाळणे, मुलं रडतायेत, पाळण्यातच शी-शू चालू आहे कोणाचं लक्ष नाही, तिथल्या आया मुलांना शांत बसवण्यासाठी मारताहेत ... हे असलं काहीतरी आहे ..अर्थात त्यांच्या काळी हे असले आधुनिक आणि महागडे पाळणाघरे कुठे होते म्हणा .. तिचा असा गैरसमज साहाजिकच आहे)

आता मुलगा पाळणाघरात रुळला आहे.. काही निरीक्षणे १. १५-२० दिवस त्रास झाला. पण शेवटी मग घट्ट करुन त्याला ५-६ तास ठेवायला सुरवात केली. ह्या मध्ये दिवाळीत बाहेर फिरायला गेलो होतो, तेव्हा तो माझ्या भावाच्या मुला सोबात खुप खेळला. कदाचित तेव्हा त्याला इतर लहान मुलांशी खेळायची मजा कळाली. त्या नंतर जेव्हा परत पाळणाघरात ठेवले तेव्हा तो फार चटकन रुळला. २. १ आठवडा तो नुसता झोपुन रहायचा. नाही तर रडत रहायचा.. पण १ महिन्या मध्ये तो आता इतर मुलांसोबत खेळायला लागलाय. बोलणं लक्षणीयरित्या वाढलय. आता वाक्य बोलतो. "पुली दे" "मला मोबाईल दे" वगैरे.. ३. जाताना रोज रडतो, पण एकदा का पाळणाघरात गेला की खेळतो.. मग त्रास देत नाही. ४. कसं ते कळालं नाही पण त्याची चिडचिड पण कमी झाली आहे. आता तो चावत / मारत नाही. मी इथल्या चर्चे नंतर थोदं ओरडुन / धपाटे घालुन पाहिलं.. आता मी त्याला मारत नाही. तो तसा मला अजिबात घाबरत नाही, पण त्याच्या वडिलांना घाबरतो. त्यांनी आवाज चढवला की ऐकतो, त्यामुळे मारायची वेळ येत नाही. त्याला १-२ दा मारल्यावर मला असं वाटलं की ह्याला अजुनही मुद्दा कळत नाहीये. मग मी खुप पेशन्सनी त्याला समजावुन सांगायला लागले. आता पण आधी त्याच्याशी बोलतो. असं करु नये वगरे सांगतो.. ५. त्याला रात्रि झोपेतुन रडत उठाय्ची सवय होती. ती कमी झाली असली तरी अजुनही मध्येच रडु शकतो. त्याचं काही लॉजिक नाहीये. कदाचित जेव्हा तो खुप पळापळी करतो तेव्हा पाय दुखत असतील.. किंवा मध्ये सर्दी झाली होती तेव्हा श्वास घेताना त्रास होत असेल.. आजकाल तरी रात्री शांतता असते.. ६. खेळ - मोबाईल त्याला आवडतो, थोडा वेळ खेळायला दिला तर तो २ गोष्टी प्रामुख्याने पहातो. १. स्वतःचे जुने व्हीडिओ. ते त्याला खुप आवडतात. त्यात तो माणसं ओळखत बसतो. २. एक अ‍ॅप आहे, त्यात वेग्वेगळे प्राणी , त्यांचे आवाज (बॅकग्राउंडला फार मस्त म्युझिक आहे) वगैरे आहे. त्यात तो प्राणी पाहुन तसे आवाज काढतो. प्राणी ओळखतो. शिवाय स्लाईड केल्यावर पुढचा प्राणी दिसतो हे ही कळालय. प्राण्याच्या तोंडाला टच केलं की तो प्राणी तोंड उघडुन जोरात ओरडतो हे ही कळालय.. त्याला रोज झाडांना पाणी घालायला नेतो. तेव्हा बाहेर जे काही निवडक पक्षी दिसतात ते तो पहातो.. क्रिकेट त्याला खुप आवडतं, म्हणुन त्याचे बाबा-काका-आजोबा त्याला काही ना काही शिकवतात.. आजी शुभं करोती शिकवते.. मी १-२ ओळींच्या गाण्यावर हातवारे शिकवतेय.. भाज्या ओळखायला शिकवतोय. पाळणाघर हे प्ले स्कुल टाईप असल्याने तिथे चित्र वगैरे काढायला शिकवत आहेत. त्याला बाहेर फारसं नेणं होत नाही. पण वेळ काढुन ते ही करायचे आहे (जसे की मंदिर, बाजार वगैरे) एकंदरित बाहेर पडल्यानी जरा धीट झाला आहे. आता तो पटकन कुणाकडेही जातो. घाबरत नाही. आधी बेल वाजली तरी रडायचा. आता मस्त पैकी काका - मावशी असं नातं जोडुन कडेवर जातो. ह्यात एक मुद्दा महत्वाचा असा की त्याच्या कार्डिओलॉजिस्ट च्या मते (त्याची १५ व्या दिवशी ओपन हार्ट सर्जरी झाली आहे. पण आता तो उत्तम आहे.) त्याच्यात आयर्न आणि व्हिट. डी कमी पडल्याने तो चिडचिडा झाला होता आणि पटकन सर्दी वगैरे होत होती. (आता तो तेव्हा पहिल्यांदाच अंघोळ केल्यावर लगेच गाडीवर पाळणाघरात जायला लागला होता, त्यानेही वारं लागुन सर्दी होऊ शकते असं मला वाटायचं. मुळात सिझनल सर्दी कोणती आणि त्या पेक्षा सिरीयस सर्दि कोनती हे मला अजुनही नीट कळत नाही.) उपाय म्हणुन गोळ्या / सप्लिमेंट देणं त्या बाईला मान्य नाही. तिच्या मते खाणं चांगलं हवं. म्हणुन रोज अंड + शक्य तेव्हा पाया सुप + रोज उन्हात १५-२० मिनिटे नेणे + रोज २ भाज्या + १ फळ + दुध बंद (त्याने लोह शोषायला प्रॉब्लेम होतो असं तिचं मत - मी दुध कमी केलं पण बंद नाही) हे आवश्यक आहे. मी पाया सुप दिलं नाही (मी नॉनव्हेज बाबतीत साशंक आहे.. आम्ही खात नाही. त्यानी खावं पण त्याच्या साठि करुन द्यायची माझी हिंमत होत नाहीये..) पण मी अंड + उन्हात नेणे आणि बा़कीच्या गोष्टी नीट पाळल्या. खज्र + ड्राय फ्रुट्स नेमाने सुरु केले. त्याच्या रक्त तपासणी मध्येही विट. डी वाढल्याचे दिसले. आणि खरच चिडचिड कमी झाली आहे. एक आता ते पाया सुप च जमवायचं बघतेय.. अगदीच कुणी नाही मिळालं तर मग किळस बाजुला ठेवुन स्वतः करीन. पण एकंदरीत खाण्यातुन मुलां वर फार फरक पडतो असे माझेही मत झाले आहे. समांतर :- ऐसी वरील ही चर्चा - http://aisiakshare.com/node/2368 आणि विशेष करुन ऋषिकेश चा प्रतिसाद वाचनीय आहेत..

पाया सुप? म्हणजे काय?

परवा मिपावरच कुठेतरी ही लिंक सापडली. आज जरा निवांत चाळुन पाहिली तर खजिनाच हाती लागलाय. बहुदा ह्या विषयी मिपावर चर्चा झाली असावी. अरविंद गुप्तांची खेळणी इथे काय नाहीये…!! पुस्तकांचा अक्षरश: खजिना आहे. वेगवेगळी खेळणी कशी बनवावी ह्याची प्रात्यक्षिके आहेत. तब्बल वीस भाषांमध्ये फिल्म्स आहेत. ह्यातल्या बऱ्याच गोष्टी अजून माझ्या २ वर्षाच्या मुलाला इतक्यात झेपणार नाहीत… पण पुढे जाऊन ही साईट अत्यंत उपयोगी ठरणार हे नक्की. सध्या ह्या साईट वरची पुस्तकं डाउनलोड करून वाचून दाखवता येतील. नक्की हा माणूस कोण आहे म्हणून गुगलल्यावर ही माहिती सापडली :- अरविंद गुप्ता या शिवाय मायबोली वरही हा एक धागा आजच वाचनात आला. पुनश्च उद्योग .... उन्हाळ्याच्या सुट्टीत १० वर्षाचे मुल इतकं काही करू शकतं हे पाहून धक्का बसलाय!!!! आमची प्रगती :- सध्या आम्ही पुस्तकं आणुन चित्रे ओळखणे, गोष्टी तोडक्या मोडक्या शब्दात सांगणे इतपत प्रगती केली आहे. बिल्डिंग ब्लोक्स पासून घर बनवणे (म्हणजे २-४ ब्लोक्स जोडणे) वगैरेही जमायला लागलय. पण कुठलीही गोष्ट आधी तोंडात घालायची सवय (अजुनही) न सुटल्याने चिकणमाती वगैरे देता येत नाही खेळायला. मुख्यत: सगळ्या खेळण्यांनी मारामारी किंवा क्रिकेट खेळणे चालू आहे. तुमच्या कडे काय नवीन?