वाढते हे जरी खरं असलं तरी प्रत्येक खेळीला सगळ्या मोहोर्‍यांच्या खेळ्या तपासत बसायला लागत नाही. पटाचा विशिष्ठ भाग आणि त्यावरची मोहोरी ह्याचा एक पॅटर्न बनतो आणि त्यावरच लक्ष केंद्रित करुन त्याभोवती खेळ्यांची गुंफण सुरु असते. आपण जसं शब्द वाचताना सुरवातीला एकेक अक्षर वाचत शिकतो नंतर सरावाने एकेक अक्षर न वाचता शब्दच्याशब्द एकदम वाचतो आणि त्यापुढची पायरी म्हणजे शब्दांचे समूह वाचत वाक्यच वाचतो तोच प्रकार. मग कोणतंही पुस्तक दिलं तरी वाचनाच्या पद्धतीत फरक पडत नाही. हां, विषय क्लिष्ट असेल तर आपण जरा सावकश वाचू पण पद्धत तीच. असे खेळाडू अ‍ॅकॅडमिकली हुषार असतातच असे नाही. बर्‍याचदा नसतातच. किंबहुना त्यांची इतर बाबतीतली मेमरी सुद्धा सर्वसामान्य व्यक्तींइतकीच असते. बुद्धीबळाबाबतची मेमेरी ही डेलीबरेट प्रॅक्टीसमुळे काहीच्याकाही वाढलेली असते. साधारण खेळाडू एखाद्या खेळीचे अ‍ॅनालिसिस मेंदूच्या ज्या भागाने करतात त्याऐवजी त्याच खेळीला ग्रँडमास्टर्सची लाँग टर्म मेमरी आणि त्याच्याशी निगडित मेंदूचे भाग सक्रीय होतात. त्यामुळे ती खेळी एक स्वतंत्र खेळी न राहता एका विशिष्ठ पॅटर्नचा भाग बनते आणि ताबडतोब त्याच्याशी संबंधित डाटा मेंदूत प्रोसेस व्हायला सुरुवात होते. (हे सगळे एम आर आय स्कॅनिंग वापरुन अभ्यासले गेले आहे) सर्वसाधारणपणे १० वर्षांच्या सरावात असे १ लाख पॅटर्न्स ग्रँडमास्टर्सनी नजरेखालून घातलेले असतात! त्यामुळे त्यांच्या दृष्टीने पटावरची परिस्थिती ही पहिल्यांदाच न येता कितव्यातरी शे वेळा आलेली असते - फरक लक्षात येतोय ना? सहाजिकच त्यावरची प्रतिक्रियाही तेवढीच झटपट आणि अचूक असणार. खरं पाहता बुद्धीबळ शिकणं अजिबात अवघड नाहीये, विशेषतः लहान मुलांना तर नाहीच. सुरुवातीला नुसती मोहोरी मांडून बसणे आणि पटावरती चाळे करत राहणे इतकाच उद्योग करु देत. कुठले मोहोरे कुठे बसते आणि ते कसे हालते एवढेच काही दिवस. नंतर चाली शिकताना काय पाहिजे ते खेळू देत फक्त नियमबाह्य चाली नकोत इतके बघावे. जरा बर्‍या खेळणार्‍या मुला/मुलींबरोबर नवख्यांना बसवा आणि त्यांना हरू द्या. ते कशामुळे हरले हे समजावून सांगा. न हरण्यासाठी काय करावे लागेल हे सांगा. ७-८ वर्षाची मुले साधारण महिन्याभरात खेळ पिकअप करतात. सुरुवातीला मात्र संगणक कटाक्षाने टाळा प्रत्यक्ष मोहोरी, पट त्यावरचा त्रिमित खेळ याने मेंदूत कनेक्शन्स घट्ट व्हायला मदत होते. असो. अजून काही मदत लागली तर मी करीनच.