राजेशजी, आपलं म्हणणं मान्य आहे परंतु काहीशी असहमतीदेखिल आहे. जातपात ही दृश्य स्वरुपात (शहरात) गेली असली तरी तिने सुक्ष्म स्वरुप धारण केले आहे असे माझे मत आहे. मुंबईतील एका मोठ्या कॉलेजमध्ये मी ही घटना पाहीली. लायब्ररीयन खालच्या जातीतील आणि तिच्या हाताखालील कर्मचारी तथाकथीत उच्चवर्णिय. ते जेवायला एकत्र बसत मात्र तिने दिलेलं काहीही खात नसत. अस्पृश्यता पारंपरिक स्वरुपात दिसत नसली तरीही ती नाहीशी झाली असे म्हणवत नाही. तिचे स्वरुप बदलले आहे. गावाकडे आजही खैरलांजी भीषण सारखी प्रकरणे होतात. तेथेही टीवी चॅनल्स असतील, लोकांकडे मोबाईल असतील. शाळा असतील. आधुनिकतेचे वारे वाहात असतील म्हणुन मार्क्सने म्हटल्याप्रमाणे या घटना संपलेल्या नाहीत. शेवटच्या परिच्छेदातली विचारवंतांवरची झोड अस्थानी वाटली. आज मार्क्सवादाची भलामण करणारे फारसे शिल्लक नाहीत असं मला दिसून आलेलं आहे. तुम्हाला तशी प्रतिष्ठित उदाहरणं माहित असतील तर सांगा. हा मुद्दा मी शैक्षणिक क्षेत्रासाठी मांडलेला आहे. प्राध्यापकांमध्ये, विशेषतः समाजशास्त्राच्या प्राध्यापकांमध्ये मार्क्सवाद हे चलनी नाणं आहे हे नक्की. फार काय, काही विभागच्या विभाग किंवा विद्यापीठांवर या तत्त्वज्ञानाची दाट छाया अजुनही आहे. हे चांगले की वाईट या बद्दल चर्चा करता येईल. पण तुम्ही कुठल्याही विद्यापीठाचा समाजशास्त्राचा अभ्यासक्रम पाहिलात कींवा तेथील प्राध्यापकांशी चर्चा केलीत तर मार्क्सवाद अगदी चीवटपणे तेथे मुळ धरुन आहे. इतक्या चिवटपणे की इतर काही गोष्टींना वावच मिळत नाही. आणि तेथुनच आपले उद्याचे आधारस्तंभ बाहेर पडत असतात.