Welcome to misalpav.com
लेखक: शरद | प्रसिद्ध:
आजपासून काही संस्कृत सुभाषितांचा परिचय करून देण्याचा विचार आहे. घाबरू नका. ही शाळेत शिकलात तशी "नीतीशतका"तील उपदेशात्मक नसतील. आपले मनोरंजन नक्कीच करतील याचा भरोसा देतो. मागे आपण आदीमाता व शिवशंभू यातील संवाद पाहिला होता (आठवत नाही ? ह्ररकत नाही. ही लिन्क http://www.misalpav.com/node/24338) त्यांच्याच संसारातील एक पर्व. शंकराने हालाहल कां प्राशन केले ? एक शक्यता अत्तुं वाञ्छति वाहनं गणपतेराखुं क्षुधार्त: फणी तं च् क्रौञ्चपते:शिखौ; स गिरिजासिंहोऽपि नागाननम् !! गौरी जन्हुसुतामसूयति कलानाथं कपालानलो निर्विण्ण:स पपौ कुटुम्बकलहादीशोऽपि हालाहलम् !! शंकराच्या गळ्यातला भुकेला नाग गणपतीचे वाहन असलेल्या उंदराला खाऊं इच्छित आहे. पण नागाचेही काय खरे नाही. कार्तीकेयाचे वाहन जो मोर तो नागाला गिळंकृत करावयास टपलेला आहेच. पार्वतीचे वाहन सिंह, त्याचे लक्ष गणपतीचे डोके असलेल्या हत्तीकडेच लागलेले. पार्वती गंगेचा मत्सर करत आहे तर कपाळावरचा अग्नी चंद्राचा ! बोला. असल्या गृहकलहाला वैतागलेला "महादेव" हालाहल पिणार नाही तर काय करणार ? कवींनी आदीमातेला काशीपुराधिश्वरी का केले ? तिची प्रार्थना करतांना "भिक्षां देही कृपावलंबन करि माताअन्नपूर्णेश्वरी" असे कां म्हटले ? अगदी साधे कारण. त्यांनी शंकराच्या घरांत डोकावून पाहिले, काय दिसले तेथे ? स्वयं पंञ्चमुख: पुत्रौ गजाननषडाननौ दिगंबर: कथं जीवेदन्नपूर्णा न चेद्गृहे ? !! घरांत खाणारी तोंडेच जास्त हो. स्वत: घरधनी पंचमुखी, दोन मुले; त्यातील एकाला तोंड हत्तीचे तर दुसर्‍याला सहा तोंडे आणि त्यात भर घालावयाला हा गृहस्थ दिगंबर ! आता घरात "अन्नपूर्णा" आहे म्हणूनच संसार चालला आहे नां !! शंकराचा निवास पृथ्वीवर. तेव्हा कवींनी त्याच्या घरांत जास्त वेळा डोकवावे हे उचितच पण म्हणून क्षीरसागरातील विष्णूची सुटका झाली असे समजू नका. जगन्नाथपुरीच्या देवळातील विष्णूची मूर्ति लाकडाची आहे. का बरे ? उत्तर कवींकडेच मिळणार एका भार्या प्रकृतिमुखरा चञ्चला च द्वितीया पुत्रस्त्वेको भुवनविजयी मन्मथो दुर्निवार: !! शेष: शय्या शयनमुदधौ वाहन: पन्नगारि: स्मारं स्मारं स्वगृहचरितं दारूभुतो मुरारि: !! या "वैभवभूषित वैकुंठेश्वर" गृहस्थांचेही हाल काही कमी दिसत नाहीत. एक बायको, सरस्वती, ती बडबडी, दुसरी लक्ष्मी, ती चंचल. एक मुलगा, मदन, तो सर्व जगाला जिंकण्याचा उपद्व्याप करीत बसलेला, झोपायाला शय्या कसली ? ती शेष नागाची, शयनमंदिर म्हणजे समुद्र व वाहन नागांचा शत्रु गरुड ! हे ग्रुहसौख्य आठवून आठवून विष्णूने "काष्टवत" होणेच पत्करले. त्रिखंडात कोठेही जा (बिचार्‍या) नवर्‍याचे नशिव साले फुटकेच. असो या घ्ररच्या कटकटींना जरा बाजूला ठेवून जरा हलकेफुलके बघु या. मराठीत छेकापन्हुतीवरच्या लेखावरील (http://www.misalpav.com/node/15896 ) प्रतिसादात श्री बॅटमन यांनी संस्कृतमधील उदाहरणाबद्दल विचारले होते. आज एक उदाहरण देतो. बदल म्हणून कै.ल.गो.विंझे यांनी केलेला काव्यानुवाद देत आहे. या पाणिग्रहलालिता, सुसरला, तन्वी, सुवंशोद्भवा गौरी, स्पर्शसुखावहा, गुणवती, नित्यं मनोहारिणी !! सा केनापि हता; तया विरहितो गन्तुं न शक्तोऽस्म्यहं रे भिक्षो ! तव कामिनी ? न हि न हि ! प्राणप्रिया यष्टिका! !! "जी हस्ते कुरवाळिली,सरल जी तन्वी सुवंशातली गौरी, अन् गुणवान्, मनोहर सुखस्पर्शा सदा लाभली नेली ती कुणिशी ! तिच्याविण न मी जाऊं शके सत्वर !" "कां भिक्षो ! तव कामिनी ?" " नच तसें, काठी प्रिया सुंदर !" ( या वेळी संस्कृत शब्दांचे अर्थ दिलेले नाहीत. गरज आहे कां?) आज इथेच थांबू. शरद
प्रकार:
Story Type
विषय:

प्रतिक्रिया

सगळीच सुभाषिते जाम मजेशीर आहेत! शंकराच्या गृहकलहाबद्दलचे आणि अन्नपूर्णेबद्दलचे माहीत होते. पुन्हा आठवण करून दिल्याबद्दल धन्यवाद!

या आवडत्या विषयावरील लेखमाला कधी संपूच नये असे वाटते. तेंव्हा लिहितच रहा.

वा मस्त ओळख सुभाषितांची शाळेत असतात एक श्लोक होता तो आठवला . पूर्ण नाही माहिती पण शेवट आठवतो आहे पण साधारण " रामाभिषेके … …… ठंठं ठठंठं ठठठं ठठंठ: ". भांड्याचा आवाज येतो जिन्यावरून पडताना असा काही तरी अर्थ होता

रामाभिषेके जलमाहरन्त्या, हस्ताच्च्युतो हेमघटो युवत्या:| सोपानमार्गेण करोति शब्दं, ठंठं ठठंठं ठठठं ठठंठ: || हा तो श्लोक आहे.

भोजस्य भार्या जलमाहरन्ति कराच्च्युते चंदनं हेमपात्रं सोपानमार्गे प्रकटोती शब्दं ठा ठं ठठ ठं ठ ठ ठं ठ ठं ठः असा वाचला आहे.

एकदा एका उर्दु कवि सम्मेलनात (मुशायरा) एका हिंदू कविला डिवचण्यासाठी -वो मजहब काफिर ही जो बंदे नही इस्लाम के- असा अंतरा ( शेवटची ओळ ) असलेला शेर ऐकवण्याची फर्माईश करण्यात आली . त्यावर त्याने हा शेर ऐकवला. --- लाम के मानिंद है गेह्सू मेरे घनश्याम के वो मजहब काफिर ही जो बंदे नही इस लाम के --- श्री कृष्णाचे ( कुरळे) केस हे( उर्दू अक्षर) ل (उर्दू उच्चार -लाम) च्या सारखे आहेत ( म्हणून) या लाम चे जे बंदे नाहीत ते काफिर आहेत असे ऐकवून बाजी उलटवली. मानिंद=सारखे गेह्सू =केस काफिर = नास्तिक, बंदे=दास

ठंठं ठठंठं ठठठं ठठंठ: ||
अशाच प्रकारचे अजुन एक सुभाषित आहे ना , ते दे की लुलु लल्ल्लुलु लललल्लु ल्लूल्लू ... असे काही तरी आहे ना ते सुभाषित ? =))

जम्बुफलानि पक्वानि पतन्ति विमले जले | कपिकम्पितशाखाभ्यो गुलुगुग्गुलुगुग्गुलु ||. वानरांनी जांभूळववृक्षाच्या फांद्या गदागदा हलवल्यामुळे पक्व झालेली जांभळे पाण्यात पडून 'गुलु गुग्गुलु गुग्गुलु' असा आवाज येत आहे

मी ऐकलेली या सुभाषिताची व्हर्जन्स खालीलप्रमाणे.. जंबुफलानि पक्वानि पतन्ति विमले जले | तानि मत्स्या न खादन्ति जालगोलकशंकया || जंबुफलानि पक्वानि पतन्ति विमले जले | तानि मत्स्या न खादन्ति जलमध्ये डुबुक डुबुक ||

चेष्टालुशब्दांश्च मिपाकराणाम् श्रुत्वा हि कोपेन महत्तरेण आत्मा अतृप्तो प्रकरोति शब्दम् लुल्ल्लुल्लुलुल्लू लुलुलू लुलुल्लः || ;)

=)) .. =)) .. =)) ते फक्त 'अतृप्तो' च्या ऐवजी 'अत्रुप्तो' असं पाह्यजे बघ.

बरोबरे, फक्त तृ असेल तर संस्कृताप्रमाणे वृत्तात बसतं, त्रु असेल तर नाही म्हणून तृ लिहिलं इतकंच. बाकी काही असलं तरी आपण उच्चार त्रु असाच करतो म्हणा.

जिलबि अवडते हो आत्मयाची जयाला दुडुदुडुदुडु धावे, अग्निवेताळ आला खिखिखिखिखिखि हासे, चेष्टवी आत्मयासी दुदुदुदुदुदु तेणे नाम आले तयासी || दुत्तदुत्त महादुत्त शालखी चेशता कले | तेने आनंद त्या होई, आतमू पलि तो लले || ;)

जिलबि अवडते हो आत्मयाची जयाला .........http://www.sherv.net/cm/emo/laughing/crying.gif दुडुदुडुदुडु धावे*, अग्निवेताळ आला खिखिखिखिखिखि हासे, चेष्टवी आत्मयासी दुदुदुदुदुदु तेणे नाम आले तयासी || http://www.freesmileys.org/smileys/smiley-laughing001.gif दुत्तदुत्त महादुत्त शालखी चेशता कले | http://www.freesmileys.org/smileys/smiley-laughing001.gif तेने आनंद त्या होई, आतमू पलि तो लले || http://www.freesmileys.org/smileys/smiley-laughing021.gif
मेलो...मेलो रे हराम्या शब्दखाटुका! http://www.freesmileys.org/smileys/smiley-laughing004.gif काय खोकलिच्याची वृत्तकळा आहे रे भगवंता! ======================================= * - सदर ओळीस अत्यंत हुबेहुब अनुसरणारा बालं'आगोबाचा एक रांग'डा फोटु आठवला! =)) व्ह्त्साप ग्रुपवरी जो आला होता! =))

जिलबि अवडते हो आत्मयाची जयाला दुडुदुडुदुडु धावे, अग्निवेताळ आला
जिलब्या पाडत असलेले तांब्याधिपति आणि त्यांच्या मोहाने दुडूदुडू धावत येणारे त्यांचे परममित्र आठवले.

दुडुदुडुदुडुदुडु हा शब्द चुकला आहे. तो शब्द दुदुदुदुदुदुदुदुदुदुदुदुदुदुदु असा आणि साधारण तिप्पट लांबीचा पाहिजे =))

हम्म, आर्यावृत्तात कदाचित करता येईलही अशी रचना....पण पाहिले पाहिजे. तूर्त तत्त्वतः तरी अशी रचना करता येईल हे नक्की जाणा.

चेष्टालुशब्दांश्च मिपाकराणाम् श्रुत्वा हि कोपेन महत्तरेण आत्मा अतृप्तो प्रकरोति शब्दम् लुल्ल्लुल्लुलुल्लू लुलुलू लुलुल्लः ||
=))

खाटुकालुशब्दांश्च वा घुळ कराणाम् तुकडा हि कापेन पृथक्करेण खाटुक प्रसवे दु- दू करोति शब्दम् हुहुहू हुहुहू हुहुहू ह्हा ह्हा हा ह्हा ह्हा! =))

'मन्ये मत्कुणशंकया' 'तक्रं शक्रस्य दुर्लभं' आणि एक समस्यापूर्तीचा- कुणाला काय हवे ते सांगणारा माधवदाघयानम्' म्हणजे पराक्रमी पुरुषाला -मानम् पंडिताला -धनम् प्राण्यांना-वनम् पुरोहिताला- धनम् मोराला- घनम् चालणार्याला- यानम् आणि सगळ्यांनाच- माधवदाघयानम्- म्हणजे रणरणत्या उन्हात (शाकारलेल्या) वाहनातून प्रवास!

कमले कमला क्षेते हरःक्षेते हिमालये क्षीराब्धौच हरिक्षेते मन्ये मत्कुणशंकया (शेते की क्षेते काय आठवत नाही) माधवदाघयानम् कुठे लिहिलेला मिळेल का बघायला हवे. आम्हाला रत्नागिरीत पोखरणकर गुरुजी म्हणून पाचवी ते दहावी संस्कृत दहावीयला होते. पाचवीपासून टिळक विद्यापीठाच्या पीठाच्या परीक्षा असत ना! तर ते गुरुजी शिकवायच्या धड्यासुभाषितांव्यतिरिक्त इतकं काय काय शिकवित की विचारू नका. सगळी प्रसिद्धं संस्कृत नाटके वगैरे थोडक्यात शिकविली होती. आम्ही दळिद्र्यांनी मेडिकलला जाताच त्या वह्या अग्निला स्वाहा केल्या. :(