कर्मकांडांमध्ये तत्कालीन ब्राम्हणांचे हितसंबंध-- एका एकारान्ती कोकणस्थ ब्राम्हणाचे मत

अहो तुलना बालिश आहेच की नाही? मग त्या ऑक्सफर्डशिवाय कोणाचं खेटर अडलंय? किंवा अडलं होतं? राहीला प्रश्न गाडी अडून राहण्याची ती जगात कोणाचीच कोणावाचून अडत नाही. जिथला तिथला मानव स्वतःसाठी सोयी निर्माण करत पुढे जातच असतो. बाकी शुन्य नक्की कोणी शोधला? फक्त भारतीयांनाच त्याचा शोध लागला का? ज्यांच्याकडे शुन्य नव्हता त्यांची गाडी अडली का? वगैरे शोध घेतलात तर "शुन्य आम्हीच जगाला दिला" ह्यातील पोकळ अहंकार गळुन पडायला जरा मदत होईल. अहो आमच्या लोकांमधे फुकाचा न्यूनगंड हे लोक पसरवत आहेत. सुरु केलेनि ऑक्सफर्ड म्हणून काय दिवे लावले? मारतच होते बायांना चौकात उभे करून दगडांनी ठेचून? चेटकिणी म्हणून. मग ऑक्सफर्ड चालू केली त्यात काय चेटूक कसे करायचे याचे शिक्षण द्यायचे का? का बायकांना चेटकीणी आहेत हे सिद्ध करून द्यायचे शिक्षण द्यायचे? त्यामुळे असल्या फुकाच्या तुलना व्यर्थ आहेत असेच आम्ही म्हणतो.

मी इतर मुद्द्यांचा याच चर्चेत कुठेनाकुठे उल्लेख केला आहे म्हणून मला महत्वाच्या वाटणाऱ्या मुद्द्यांविषयीच परत लिहितो. १. आपल्याकडे नालंदा-तक्षशीला होते तेव्हा केंब्रिज-ऑक्सफर्ड नव्हते ही सत्य परिस्थितीच आहे. आणि आज ’त्यांच्याकडे’ MIT, स्टॅन्फोर्ड, कॉर्नेल, प्रिन्स्टन अशी अनेक विद्यापीठे आहेत आणि आपल्याकडे त्या तोडीचे एकही नाही ही पण सत्य परिस्थिती आहे.आमच्याकडे नालंदा होते तेव्हा तुमच्याकडे काय होते असे विचारून २०१० च्या जगात काही फरक पडणार आहे का?सध्याचे काय?पूर्वी नालंदा होते हे चांगलेच आहे.पण आपल्याला तसेच विद्यापीठ (नुसते विद्यापीठच नव्हे तर उच्च दर्जाचे संशोधन, नवे knowledge निर्माण करणारे रिसर्च पेपर इत्यादी इत्यादी) व्हावे असे वाटायचे सोडून पूर्वीच्या ग्लोरीत मश्गूल व्हायला आवडते त्यावर माझा आक्षेप आहे.आपल्या नालंदा विद्यापीठाचा परकिय आक्रमकांनी विध्वंस केला हे वाईट झाले यात शंकाच नाही.पण तसेच दुसरे नालंदा आम्ही आमच्या देशात उभे करू ही जिद्द आपल्याला असते का?नालंदा या शब्दाची फोड आहे ’न अलम दा’ म्हणजे आता एखाद्या क्षेत्रातील जे काही known knowledge आहे ते सर्व काही विद्यार्थ्याला दिले आणि अजून देण्यासारखे काहीही राहिले नाही! तशी परिस्थिती आपल्याकडे नक्कीच नाही पण ती यावी असे न वाटता आपण अभिमान धरतो दोन-अडिच हजार वर्षांपूर्वीच्या नालंदा विद्यापीठाचा. माझा भारतीय संस्कृतीच्या अभिमान्यांवर एक आक्षेप असतो की ते कायम backward looking असतात. आपले पूर्वज महान होते आणि त्यांनी अमुक केले तमुक केले याविषयी अजिबात शंका नाही पण त्यापासून स्फूर्ती घेऊन आपण त्यात भर टाकावी असे न वाटता आपण समाधान मानतो दोन-चार हजार वर्षांपूर्वीच्या ग्लोरीमध्ये. यालाच मी ’वेदकालीन जंगलात भटकणे’ असे म्हटले.तेव्हा Let's be forward looking. भविष्यकाळ उज्वल कसा होईल याचा विचार करून त्या दृष्टीने काम करणे अधिक श्रेयस्कर आहे पण भारतीय संस्कृतीचे अभिमानी नेमके त्याच्या उलट करतात यावर माझा आक्षेप आहे. २. एका प्रतिसादात म्हटल्याप्रमाणे ’आपले ते चांगले’ असा भारतीय संस्कृतीच्या अभिमान्यांचा दृष्टीकोन असतो आणि माझा ’चांगले ते आपले व्हावे’ असा असतो. हा फरक आहे. आणि चांगले ते आपले व्हायचे असेल तर त्यात आत्मपरिक्षण हा एक महत्वाचा भाग असतो कारण प्रामाणिक आत्मपरिक्षण केले तरच आपल्याला काय कमी आहे ते समजते.वैयक्तिक जीवनात जो माणूस आत्मपरिक्षण करताना स्वत:चा सर्वात कडवट टिकाकार असेल त्यालाच सर्व त्रुटी जाणवतील.आता आत्मपरिक्षण करताना मला जर का जाणवले की माझ्यात काही कमी आहे तर मी काय करावे? ती त्रुटी भरून काढायचा प्रयत्न करावा की ’अरे तो शेजारचा बाब्या आहे ना त्याच्यात पण पूर्वी ती त्रुटी होती’ असे म्हणून गप्प बसावे? इतरांच्या character मधील त्रुटींचा संबंध काय? मला इंटरेस्ट माझ्यामध्ये आणि म्हणून मी स्वत:चाच analysis करणार इतरांचा नाही! पण ’आपले ते चांगले’ असे म्हटले की ही analytical process बंद होते या गोष्टीला माझा आक्षेप आहे. तेव्हा गोरे चेटकिणींना जाळत जरी असले तरी ती गोष्ट त्यांच्याकडून घेण्यासारखी नाही म्हणून ती घेणार नाही पण त्यांचा शास्त्रीय दृष्टीकोन हा घेण्यासारखा आहे म्हणून तो घेणार! ३. अमेरिकेत गुलामगिरी होती, सगळीकडे काहीनाकाही अनिष्ट प्रथा होत्या.पण अमेरिकेतली गुलामगिरी नाहिशी करावी असे मत सातत्याने मांडले खासदार विल्यम विल्बरफोर्सने आणि लिंकन अध्यक्ष असताना ते प्रत्यक्षात आले. पण या सर्व गोष्टी करणारे लोक अमेरिकनच होते ना?की तिथे बाहेरून येऊन कोणीतरी सांगितले की गुलामगिरी वाईट म्हणून ती बंद करा? आपल्याकडे ते करायला बेंटिक हा इंग्रज आणि इंग्रज विचारांनी प्रभावित झालेले राजा राममोहन रॉय लागले. स्वत: राजा राममोहन रॉय यांच्यावर पाश्चिमात्य विचारांचा पगडा होता आणि ते त्यांनी स्वत:च म्हटले आहे. तेव्हा आपल्या भारतीय विचारांतून भारतीयांना ते करावेसे वाटले नाही का? तसे असेल तर काहीतरी चुकते आहे/होते असा त्याचा अर्थ नाही का? ४. मी जाहिरपणे म्हटले आहे की भगवद्गीता चांगली आहे तसेच भारतात develop झालेल्या प्राणायाम, ध्यानधारणा या गोष्टी चांगल्याच आहेत हे जाहिरपणे म्हणतो. तर तितक्याच मोकळेपणाने आणि कडवटपणाने मी आपल्या समाजातील त्रुटींवर टिकापण करतो. इतरांच्या त्रुटींवर टिका का करत नाही याचे उत्तर वर दिले आहे. तुम्ही ’आपले ते चांगले’ म्हणतच आहात. फक्त पुढील गोष्टी वाईट आहेत का हे सांगितलेत तर बरे होईल: पंचक, मूळ नक्षत्रावर मुलगी जन्मल्यास शांत करून घेणे यासारख्या रूढी आणि तत्सम कर्मकांडे, सतीची प्रथा, जातीव्यवस्था आणि त्यातून होणारा अन्याय, मंदिरांमध्ये पशुबळी देणे, शास्त्रीय दृष्टीकोन सोडून वेदातील मंत्र म्हणावेत की पुराणातील किंवा अशा स्वरूपाच्या चर्चा इत्यादी इत्यादी. तसेच ’असे प्रकार इतर समाजांमध्येही होते/होतात’ असे म्हणून इतरांकडे बोट दाखवू नका कारण परत एकदा सांगतो मला इंटरेस्ट आपल्या समाजात आहे इतरांमध्ये नाही. आणि हे प्रकार वाईट आहेत असे आपले मत असेल तर त्यातून सुटायला पाहिजे का? आणि तसे सुटायचे असेल तर भले इतरांमध्ये असलेल्या चांगल्या गोष्टींचे अनुकरण करण्याइतका मोठेपणा तुम्ही दाखवाल का? आणि या सगळ्यांची उत्तरे ’हो’ अशी असतील तर तो माझ्या लेखाचा तो एक मोठाच विजय समजेन. अन्य एका मिपाकराला मी म्हटले ’एका तरी भारतीय संस्कृतीच्या अभिमान्याने निदान असा विचार करायला सुरवात केली तरी तो माझा विजयच असेल’ (मूळ शब्द वेगळे असतील पण अर्थ हाच आहे). (धर्मबुडव्या आणि संस्कृतीविरोधी) क्लिंटन

>>मनुस्मृती ही वैवस्वत नामक मनू ने लिहिली असेल. पण मनुस्मृतीत अमुक म्हटले आहे का तमुक म्हटले आहे या चर्चेत irrelevent आहे.