मिळू जाउनि इंग्रजी सागराला

मराठी शाळाही धरत आहेत इंग्रजीची कास. लोकसत्ता मधे अशा आशयाची बातमी आहे. माझ्याच शाळेची ती बातमी आहे. हे सांगताना खंत वाटते. मी स्वत: सरस्वती सेकंडरी स्कूल चा एक माजी विद्यार्थी असून हे मी नेहमी अभिमानाने सांगतो. माझे संपूर्ण शिक्षण सरस्वती सेकंडरी स्कूल मधून, मराठी माध्यमातून झाले आहे. आणि सरस्वती ही शाळा महाराष्ट्रातील अग्रेसर मराठी शाळांपैकी एक आहे ही बाब नेहमीच सुखावते. परंतु इंग्रजी माध्यम सुरू करण्याचा शाळेचा निर्णय दु:खद आहे. आज असंही मराठी लोकांवर, मराठी भाषेवर जे वैचारिक आक्रमण सुरू आहे ते चिंताजनक आहे. असं असताना मराठी शाळांनी स्वत:हूनच इंग्रजीची कास धरणं हे म्हणजे माघार घेण्यासारखं आहे. मराठी शाळा इंग्रजी माध्यमाच्या खाजगी शाळांइतक्याच किंबहुना त्यांच्याहून जास्त चांगल्या असू शकतात, असा खरा तर शाळेचा पवित्रा हवा होता, पण तो तसा नाही. आज अवघी जनता ‘ट्रेंड’ च्या मागे धावणारी झालेली आहे. डोळ्यावर झापडं बांधून फक्त सगळे करतात ते आपण करावं अशा प्रकारची एक विचारहीन संस्कृती आकार घेते आहे. त्यामुळे ‘कुणी ठरवलं इंग्रजी माध्यम इतर भाषिक माध्यमाहून श्रेष्ठ?’, ‘मराठीमधून शिक्षण म्हणजे मुलांचं भवितव्य अंधारात, आणि इंग्रजी ही भविष्याची गुरुकिल्ली असं कसं?’ हे आणि असे प्रश्न फार कमी लोकांना पडतात, आणि ज्यांना पडतात तेही त्या प्रश्नांची गळचेपी करून पुन्हा प्रवाहात सामील होतात. माझ्या अगदी निकटच्या व्यक्तीला जेंव्हा 'मी माझ्या मुलाला/मुलीला बेस्ट एज्युकेशन देणार. टॉपच्या कॉन्व्हेंट मधे नाव नोंदवलंय' असं म्हणताना ऐकतो तेंव्हा काय म्हणावं कळत नाही. बरं या व्यक्ती स्वतः मराठी माध्यमातून शिकलेल्या असतात हे विशेष खटकणारं असतं. 'युनेस्को' या एका जागतिक मान्यतेच्या संस्थेने या विषयावर एक पत्रिका प्रकाशित केलेली आहे. या पत्रिकेत असं म्हटलेलं आहे की मातृभाषेतून घेतलेलं शिक्षण हे मुलाच्या एकंदरीत वाढीसाठी, आकलनक्षमतेच्या विकासासाठी चांगलं असतं. युनेस्कोने मल्टिलिंग्वल म्हणजे बहुभाषिक राष्ट्रांना मातृभाषेतील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्याचं आवाहन केलं आहे. गूगल वर ‘युनेस्को मदरटंग एज्युकेशन’ हे शब्द टाकून शोध घेतला असता हा आणि असे अनेक मजकूर तुम्हाला वाचता येऊ शकतात. सरस्वतीच नव्हे, इतर कुठल्याही शाळेत आपल्या पाल्याला टाकू बघणार्‍या प्रत्येक पालकाला मी सांगेन की तुम्ही या पत्रिका जरूर वाचा. समजून घ्या. आणि मगच तुमचा निर्णय घ्या. कारण हे म्हणणं कुणा सामाजिक संस्थेचं किंवा व्यक्तीचं नसून युनेस्कोचं आहे. इंग्रजी माध्यमाविरोधात काहीही बोललं की अनेकांना असं वाटतं की इंग्रजीला असलेला हा विरोध आहे. विरोध इंग्रजी भाषेला नसून इंग्रजी माध्यमाला आहे. इंग्रजी भाषा ही प्रत्येकाला आलीच पाहिजे आणि नुसती आली पाहिजे नाही तर त्यात प्राविण्य मिळवलं पाहिजे. परंतु त्यासाठी वेगळे प्रयत्न करायला हवेत, इंग्रजी माध्यमाची गरज नाही. लहानपणापासून नियमितपणे इंग्रजीत संभाषण करायची सवय लावली, सराव केला, तर मुलांना इंग्रजी बोलण्याचा न्यूनगंड कधीच भेडसावत नाही. इंग्रजी पुस्तकं, इंग्रजी कविता, गाणी यांच्याशीही योग्य वेळी त्यांचा परिचय करून दिला, तर ते फायद्याचं ठरतं. 'मी नाटकं वगरे बघत नाही. त्यात खूप हाय लेव्हल मराठी असतं' हे वाक्य जेंव्हा एखाद्या मराठी व्यक्तीकडून ऐकायला मिळतं तेंव्हा मात्र कीव करावीशी वाटते, त्यांची आणि त्यांच्या पालकांची. हीच गत इतर भाषांचीही आहे. ही एकट्या मराठीची समस्या नाही, ही भारतातल्या प्रत्येक प्रादेशिक भाषेची समस्या आहे. दुर्दैव हे की आपण इंग्रजीप्रेमात इतके आंधळे झालो आहोत की आपल्याला याच्या परिणामांची पर्वाच नाही. आपल्या मुलाला इंग्रजीत प्रेझेन्टेशन देता आलं पाहिजे, मग त्याला पु लं देशपांडे कोण, शांता शेळके कोण हे माहित नसेल तरी हरकत नाही, असा आजकालचा विचार आहे. सरस्वती शाळेत झालेल्या भावी पालकांच्या बैठकीत मी उपस्थित होतो. तिथे शाळेतर्फे एका व्यक्तीने असं मत मांडलं की हा मराठीचा वृथा अभिमान आहे आणि तो अयोग्य आहे. शिवाय मराठीतून शिकलेली मुलं ही पुढे जाऊन स्पर्धात्मक जगात मागे पडतात. यावर मी इतकंच म्हणू शकतो आणि जे मी तिथे त्या व्यक्तीशीही बोललो, की वृथा अभिमान इंग्रजीचा असू शकतो; मराठीचा, मातृभाषेचा अभिमान वृथा कसा, हे मला कळत नाही. शिवाय मी आणि माझ्यासारखे तमाम मराठी माध्यमातून शिकलेले विद्यार्थी आज आयुष्यात आपापल्या जागी यशस्वी आहेत. ते कुठेही मागे पडलेले नाहीत आणि या विचाराचं जर एखादी शाळा प्रतिनिधित्व करत असेल तर तो त्या शाळेच्या लेखी पराभव आहे. मराठी शाळेतल्या पालकांना आज मुलांना इंग्रजी शाळेत घालावंसं वाटतं, तिथली फी त्यांना परवडते, यातून हे सिद्ध होतं की ते स्पर्धात्मक युगात यथायोग्य टिकलेले आहेत. ते मागे फक्त एकाच बाबतीत पडले की त्यांना स्वतःच्या मातृभाषेतून झालेल्या शिक्षणाचा विसर पडला आणि ते कमीपणाचं वाटू लागलं. तरीही, सरस्वती शाळा, तिथले शिक्षक, आणि शाळेचा इतिहास हे सगळं फार उच्च दर्जाचं आहे. त्यामुळे माध्यम कुठलं हा प्रश्न क्षणभर बाजूला ठेवून एक गोष्ट विश्वासाने सांगेन की सरस्वती सेकंडरी स्कूल, नौपाडा, ठाणे ही शाळा इतर शाळांपेक्षा नेहमीच उजवी ठरलेली आहे, आणि पुढेही ठरेल. तेंव्हा मुलाच्या/मुलीच्या भविष्याकरिता सरस्वतीच्या पर्यायाचा जरूर विचार करा. ब्लॉग दुवा हा: www.apurvaoka.com/2015/11/english-marathi-medium-school.html