वेदांमध्ये गणपतीचे स्थान

गणेशाच्या उत्पत्ती संबंधी ज्या अनेक धारणा आहेत त्यातील एका धारणेची ओळख करुन दिल्याबद्दल अभिनंदन. आज अंगारकी... वा! सुरेख लेख !! गणपती बाप्पा मोरया !! --अवलिया

सुंदर माहिती यशोधराजी आज अंगारकी चतुर्थी निमित्त आराध्य दैवत गणेशाची छान व कमी लोकांना असलेली माहिती दिलीत. श्रीगणेशाचे महत्त्वच एवढे आहे की अथर्ववेद ह्या वेदांत श्रीगणेशाची अनेक सूक्ते पहावयास मिळतात धन्यवाद (गणेशभक्त) सागर अवांतरः ज्यांना संकष्टी चतुर्थीचे व्रत सुरु करायचे असते त्यांनी अंगारकी चतुर्थीपासून व्रताची सुरुवात करावी...

लेख अभ्यासपूर्ण एक शंका : ऋग्वेदात ब्रह्मणस्पती म्हणून ज्याचा उल्लेख आहे तो गणपतीच हे कसे समजावे? (अज्ञानी) खराटा

असा हा पूर्वीपासून जनमानसात रुजलेला गणपती. आदौ पूज्यो विनायकः - ह्या उक्तीनुसार सर्व शुभकार्यांरंभी अग्रपूजेचा मान मिळालेलं हे दैवत आजही तितकच लोकप्रिय आहे. नो डाऊट! आपल्या मिपाचा जलमदेखील भाद्रपदातल्या गणेश चतुर्थीचाच. आजवर त्याच्याच कृपेने मिपा उभं आहे, बहरतं आहे, नावारुपाला येत आहे. आजवर अनेकांनी मिपाला खूप तर्रास देण्याचा प्रयत्न केला परंतु गणपतीने बाप्पाच्या किरपेमुळे मिपा सगळ्यातून तावून-सुलाखून निघालं आणि यापुढेही मिपावर गणेशबाप्पाची अशीच किरपा राहील याचा मला विश्वास आहे! असा हा ओंकारस्वरुपी, सार्‍या सृष्टीचा उत्पत्तीकर्ता आणि पालनकर्ता तुम्हां आम्हां सर्वांचं सतत रक्षण करो! यशोधराबेन, सह्ही लेख. जियो....! लालबागच्या राजाचा विजय असो...! आपला, (कट्टर गणेशभक्त!) तात्या.

इतके सुंदर विवेचन केल्याबद्दल मिपा-विदूषीला अनेकानेक धन्यवाद!!

यशोताई, खूपच अभ्यासपूर्ण आणि सुंदर लेख. आज काय अंगारकी आहे ना... अगदी समयोचित लेख. (बाप्पाला मित्र समजणारा) बिपिन कार्यकर्ते

बरोबर चतुर्थीच्याच दिवशी सुंदर लेख. यशोधरा, श्रावणातील 'चित्रा'त बुध आणि बृहस्पती चे चित्र असते तो गणपती च का?

सुंदर लेख. बाप्पाबद्दल बरिच नविन माहिती मिळाली. धन्यवाद यशोधराताई... गणपती बाप्पा मोरया.

अंगारकीनिमित्त औचित्यपूर्ण लेख ! अतिशय माहितीपूर्ण

धन्यवाद यशोधरा ताई. खुप प्रसन्न वाटलं. अंगारीकेच्या दिवशी तुमच्या लेखामार्फत गणेशाची चांगली माहीती मिळाली आणि काही स्तोत्रेही वाचली गेली. तुम्हाला पुण्य लाभो.

गणपती आणि वेद? नाही पटत. काही गडबड निश्चित आहे. गणपती हा गणांचा अधिनायक ही कल्पना मान्य केली, तर गणपती अलीकडच्याच काळातील ठरतो (अवलियांनी इतरत्र तसे म्हटले आहेच). कारण त्यासाठी गणसमाज अस्तित्त्वात असला पाहिजे. याचाच अर्थ हे दैवत वेदकालीन असू शकत नाही. अपौरूषेय तर नाहीच नाही. अर्थात, मी यातील ज्ञानी नाही. चांगला विषय उपस्थित केला आहे. मागे एकदा नामदेव ढसाळ यांनी गणपतीचे असेच एक विश्लेषण केले होते, ते आठवले. ते साहित्य जालावर मात्र उपलब्ध नाही. 'सामना'मध्ये तो लेख आला होता. बऱ्याच पूर्वीचा आहे.२००२ किंवा २००३ मधील.

विषयाशी संबंधीत प्रतिसाद नसल्यास संवादासाठी व्य. नी. ,खरडफळा, खरडवहीचा वापर करावा ! या पुढे असे आढळून आल्यास प्रतिसाद अप्रकाशित करण्यात येतील. कृपया सहकार्य करावे ! धन्यवाद ! प्रा.डॉ. बिरुटेगुर्जी गणेश मित्र मंडळ आवंतर :- खातय आज डबल बॅरलची गोळी. ©º°¨¨°º© परा ©º°¨¨°º© फिटावीत जरा तरी जगण्याची देणी, एक तरी ओळ अशी लिहावी शहाणी... आमचे राज्य विषयाशी असंबद्ध प्रतिसाद अप्रकाशित केले आहेत. - संपादक

खूप चांगली माहिती दिली यशोताई. आजची अंगारकी सार्थकी लागली. गणपती पावला! गणेशाची स्तोत्रं आणि त्यांचं विश्लेषण आवडलं. धन्यवाद. =D> क्रान्ति ***मन मृदु नवनीत | मन अभेद्य कातळ मन भरली घागर | मन रिकामी ओंजळ*** http://www.agnisakha.blogspot.com

त्वमेव सर्वं खल्विंदं ब्रह्मासी । तूच एकमेव खरा ब्रह्म आहेस.. ब्रह्म म्हणजे जगाच्या उत्पत्ती, स्थिती आणि नाशाचे कारण.. हे तूच (गणेशा)आहेस. असे अथर्वशिर्षात सांगितले आहे. अभ्यासपूर्ण लेख आवडला. ओम गं गणपतये नमः!! - (सर्वव्यापी)प्राजु http://praaju.blogspot.com/

ह्म्म...हे वाचलंत का?

यशोधरा, आज चीनमध्ये चतुर्थी करताना गणरायांचे स्तवन वाचायला मिळाले हा उत्तम योग म्हटला पाहिअजे. धन्यवाद!

बर्‍याच जणांनी ब्रम्हणस्पती म्हणजेच गजानन आहे का असा प्रश्न विचारला आहे. श्रीगणेशपुराण व श्रीमुद्गलपुराण यांमध्ये याबाबतीत बरेच विवेचन आहे. आपण जो गजानन, गणेश (दोघेही शिवपुत्र) समजतो, ते खरेतर गुणेश/ब्रम्हणस्पतीच्या २४ अवतारांपैकी आहेत. त्यात सर्वसामान्य माहिती असलेले ४ अवतार आहेत. गजानन हा महोत्कट, मयुरेश (हा शिवपुत्र असून त्यास गणेश, गौरीनंदन (गौरीच्या तपश्चर्येमुळे प्राप्त झालेला) इ. अनेक नावे आहेत. मोरगाव हे क्रीडास्थळ) या अवतारांनंतरचा द्वापारयुगात झालेला अवतार आहे. सिंदुरासुराचा वध केला म्हणून सिंदुर प्रिय आहे. महाराष्ट्रातील साडेतीन गाणेशपिठांमध्ये मोरगाव (श्री मयुरेश), सिदुरहा: गजानन (राजूर), श्रीपद्मालय (एरंडोल) व श्री विज्ञान गणेश यांचा समावेश आहे. मुद्गलपुराणात वैदिक काळातील गणेशाविषयीचं ज्ञान, नंतरच्या काळातील पडलेली भर व मुद्गलांनी अधिकारवाणीने केलेले भाष्य विस्तृत स्वरूपात उपलब्ध आहे. माझ्या मते प्रत्येकवेळी ग्रंथांमध्ये नव्याने पडलेली भर ही प्रामुख्याने योग शास्त्राचा झालेला विकास व त्यामुळे नव्याने समजलेली रहस्ये यांमुळे पडली असावी. वेद काळात प्रामुख्याने संकल्पना मांडल्या जात होत्या. उपनिषद काळात त्याला काही प्रमाणात आध्यात्मिक अनुभवांची जोड मिळाली. पुराण व त्यानंतरच्या काळात ज्ञान प्राप्तीसाठी राजयोगावर भर दिल्यामुळे अनेक नवीन माहिती समोर आली व ती पुराण व इतर ग्रंथांमधून पुढे आली असावी. ज्ञानेश्वरांनी देखील राजयोगाचा वापर ज्ञानप्राप्तीसाठी करून घेतला आहे. सद्य समाजात गणेश म्हणजे शिव-पार्वतीचा पुत्र व विघ्न हरण करणारा एवढाच घेतला जातो. प्रत्यक्षात श्रीगणेशसहस्त्रनामामध्ये (गणेशपुराणांतर्गत - स्वतः श्री गणेशाने श्री शंकरांना त्रिपुरासुर युद्धामध्ये विघ्न हरण होण्यासाठी सांगितलेले) गणेशास विकर्ता (षड रिपुंचा प्रवर्तक) व षडवैरीवर्गविध्वंसी (षड रिपुंचा नाश करणारा असे) असे म्हटले आहे. गाणेश उपासनेतील बहुतेक सर्व (इतर देवतांच्या मुख्य ग्रंथामध्येदेखील) साहित्यात गणेश म्हणजेच ब्रम्ह असा अर्थ सांगितलेला आहे. फक्त श्रीगणेशसहस्त्रनामातच बरेच विचित्र वाटणारी नावे आहेत. गणेशाचे गण हे विघ्न करणारेच आहेत व बर्‍याच राक्षसांना ते शरण आल्यामुळे त्याने सोडून दिले आहे व जे उपासना करत नाहीत (फक्त गणेशोपासना नव्हे, इतर कोणत्याही प्रमुख देवतेची, ऐहिक नव्हे) त्यांच्या कार्यात विघ्न उपस्थित करण्यास सांगितले आहे. त्याचप्रमाणे जर त्याचे (तो सर्वांमध्ये आद्य व जेष्ठ असल्यामुळे) कार्यारंभी स्मरण. पुजन केले नाही तर त्याचे गण/तो विघ्न उत्पन्न करतात. अगदी शंकरांनाही याचा फटका बसलेला आहे. त्यांच्यापुढे आपण कोण? तेव्हा प्रामाणिकपणे किमान स्मरण करणे सोपे नाही का? (सविस्तर माहितीसाठी गणेशपुराण (मराठीतील अर्थापेक्षा मुळ रूपातच वाचणे अधिक योग्य आहे), मुद्ग्लपुराण व इतर गणेशविषयक साहित्य अभ्यासणे योग्य आहे. माझी अनेक मते गणेशपुराण मुळातून व अल्प रूपात मुद्गलपुराण वाचल्यानंतर गळून पडली आहेत . ) शोध घेत रहा ... उत्तमतेचा, नाविन्याचा आणि सत्याचा!