सरकारनामा मधे दिलिप प्रभावळकरांच्या तोंडी फुर्श्याचा उल्लेख आहे तो पण अंगावर काटा आण्तो आता तर अजुण जास्त. पु. भा. प्र.

जे डी, "अत्यंत खळबळजनक लेखमाला" अशी बातमी टिव्हीवर आली तरी आश्चर्य वाटणार नाही ! खूप माहितीपूर्ण आणि तेवढेच खुसखुशीत लेख असतात तुमचे. पुभाप्र !

फोटो काही दिसले नाहीत ब्वा....

छान लेख नेहेमीप्रमाणे हे. वे. सां. न. ल. आमचेही काही अनुभव... एकदा पेठच्या ट्रेकला हे साहेब काहीबाही खाऊन आरामात पडले होते. आजूबाजूच्या जवळपास ५० लोकांची कसलीही चिंता न करता. आम्हाला बर्‍यापैकी पोझेस देखील दिल्या. अर्थात आम्ही हे सर्व फोटोसेशन लांबूनच केले. खाली उतरताना एका जागी विश्रांती घेत असताना एका दुसर्या ग्रूपने आम्हाला सांगितले की, कोणी एका महाभागाने त्याला हातात घेतले. झाल. सापाने त्याच्या मनगटाचा मुका घेतला. तो मुलगा लगेच खाली उतरून गेला, त्याचे नंतर काय झाले कळले नाही. पण न राहवून घरी जाऊन आधी साप शोधून काढला फोटोवरुन. बांबू पीट वाइपर होता अस वाटल. जे डी नक्की सांगू शकतील. एक माहीती अशी कळली होती की, साप चावल्यावर त्या मुलाच्या मनगटातुन रक्त उडाले. अशा वेळी, विष बाहेर पडून, त्याचा प्रभाव कमी होईल का? खरे काका सांगू शकतील. असाच एकदा नाणेघाटात अगदी गुहेच्या बाहेर हे पिल्लू दिसलं. एवढ्या छोट्याश्या त्या पिल्लाच्या नजरेत सुद्धा एक प्रकारची जरब होती ! त्याचा अतिशय आक्रमक पवित्रा बघण्यासारखा होता. जे डी हाही बांबू पीट वायपर आहे काय ?

मस्त.. नेहमी प्रमाणेच पुभाप्र

दर वर्षी किती प्रेमाने आणि ओढीने आम्ही आमच्या कोकणात जायचो - अगदी बिनधास्त. आणि हे लेख टाकून तुम्ही आम्हाला जाम टरकवलेत……. आता ह्या सुट्टीत जायचे कुठे……मोठ्ठा आ! जोक्स अपार्ट… लेखमाला खरंच अप्रतिम झाली आहे. इतकी सचित्र आणि योग्य माहिती कोणीही कधीही दिली नव्हती. एक भाबडा प्रश्न - समजा मी रानात उभा आहे आणि अचानक माझ्या लक्षात आले की पायाला काहीतरी घासत आहे. समजा तो एक साप आहे. तर मी स्वस्थ उभं राहावं की ताडदिशी उडी मारून त्यापासून लांब जावं?

सापांच्या (खासकरून भारतातले बिग फोर) दातांची भेदन क्षमता किती असते? म्हणजे पायात फॉर्मल पँट घातली असेल किंवा जीन्स घातली असेल तर ते कापड भेदून साप चावू शकतो का? पायात जाड पायमोजे आणि शूज घातले असतील तर एवढा सरंजाम पावलांचं सर्पदंशापासून रक्षण करायला पुरेसा आहे का?

ओजस.. आज बर्‍याच दिवसांनी वाचायला जरा वेळ मिळाला आणि हा लेख वाचून काढला.... मस्तच लिहित आहेस. आता लेखमाला सुद्धा वाचून काढतो वेळ मिळाला की. :)

सहिच्च ! जॅक डनियल्स तुमची लेखनशैली जबरदस्त आहे , "साप" म्हटला तरी माझ्या अंगावर काटा येतो तुमचे लिखाण खुप विनोदी अन माहीतीपुर्ण आहे ,त्यावरुन एक किस्सा आठवला मागच्या दिवाळीतला मी अन माझा भाउ बाइकवरुन जात होतो तर एका ठीकाणी बरीच गर्दी जमा झालेली होती कुतुहलापोटी गाडी थांबवली समोर एक टपरिवजा दुकान होते लाकडी फळ्यांचे , काय आहे बघु तरा जरी म्हणुन भाउ गर्दित शिरला मी थोडी बाजुलाच उभी होते नंतर गर्दीतुन आवाज आला पळा पळा चावेल चावेल तशी मी जरा गर्दीत घुसुन पाहिले तर आम्चे बंधु दोन फळ्यामध्ये अडकलेल्या किमान ४-५ फुट लांबी अन चांगला जाडजुड नागाला त्या फटीतुन बाहेर काढ्ण्याचा प्रयत्न करत होते ते बघुन मला घेरी यायचीच बाकि राहीली होती बाकिच्या लोकंचा आरडाओरडा चालुच होता " अस करा न तस करा / डोक ठेचा नाहीतर चावेल असे एक एक सल्ले लोकांचे , मी जीव खाउन माझ्या भावाला ओराडत होते कि तु सोड त्याला चावेल तो ,त्याला आइ बाबांना नाव सांगेन अशा धम्क्याही चालु होत्या शेवटी मह्त्प्रयासाने त्याने तो नाग शेपटीला पकडुन बाहेर काढला त्याचे ते अव्याढ्व्य रुप अन त्याचे फुत्कार पाहुन बर्याच जणांची माझ्यासर्खी बोलती बंद झाली होत्ती , तो पर्यन्त एकाने एक गोणी आणुन दीली त्यात त्याने तो व्यवस्थित घालुन गोणीचे तोंड बांधुन एका कॉलवर आलेल्या सर्प्मित्राच्या स्वाधीन केला ,इतर लोकांनी माझ्या भावचे अभिनंदन केले त्या सर्प्मित्राने सुद्धा, पण माझी जी भीतीने गाळन उडाली होती ती मलाच माहीती त्या रात्री मला झोप आली नाही आपल्या बिछण्यात नाग तर नसेल ना म्हणुन मी १० वेळा अंथरुन झटकुन घेतले असेल ;)

बाकीच्या विषारी सापांना वाकुली दाखवून ही लेखमाला आता बिनविषारी भाऊबंदांकडे वळते आहे ह्यामुळे किंचित भ्रमनिरास झालाय पण जेडी म्हणतायत तसं अनुभव नसताना माहिती देणं हेही चुकीचेच. याचे कारण असे, की केवळ माहिती तशी गुगल करूनही मिळते. पण तुमच्या लेखांसारखे लेख विरळाच. नव्हे, इतर कुठेही पाहिले नाहीत. (थोडे आशाळभूतपणे - लिहा हो. तुमचे नसतील तर इतरांचे अनुभव सांगा. पण तुम्ही आवर्जून लिहा. :| ) 'साप' हे खरंच छोटेखानी पण आवर्जून संग्रही असावे असे पुस्तक आहे. डोंगरयात्रेला जाताना जसे मॅक्रो छायाचित्रणासाठी 'फ्लॉवर्स ऑफ् सह्याद्री' घेऊन जावे तसेच खैरेसाहेबांचे 'साप' सुद्धा न्यावेच न्यावे. अभिजांची प्रतिमा खल्लास करणारी - कलेजा हो... त्याबद्दल छाचिंना अगोदरच (प्रेमाने) खडसावण्यात आले आहेच... ;) आता फुरशांचा किस्सा. एका प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्राच्या गावी अण्णांनी शाळकरी मुलांसाठी (तसे सर्वांसाठीच) सापांची माहिती देण्यासाठी प्रदर्शन भरवले होते. तो काळ तुमच्या त्या दूध का कर्ज, नागिन सारख्या शिनेमांच्या दुधावर पोसलेल्या पब्लिकचा. प्रथमच असे प्रदर्शन लोक पहात होते, त्यामुळे झुंबडच झुंबड. मैदानात टेबल, टेबलावर सापांच्या काचपेट्या, अण्णा एकेका सापाची माहिती देताहेत. सोबतच कळकळीने विविध अंधश्रद्धांचीही चिरफाड करताहेत. असे दृश्य. अण्णांनी फुरशाची काचपेटी समोर ठेवली आणि माहिती द्यायला सुरुवात केली. लोकांचा बेशिस्तपणा, गलका, याने नीट काही ऐकू येतच नव्हते. अण्णा सांगू लागले, "हा फुरसे. महाराष्ट्रातल्या प्रमुख चार विषारी सापांपैकी एक आहे. लहान आहे, पण धोक्याच्या इशारा देण्यासाठी हा साप जो आवाज काढतो तो चांगलाच घाबरगुंडी उडवणारा असतो." समोरच्यांच्यापैकी कुणीतरी शंका काढली - "मग आत्ता का आवाज काढत नाही? आम्हांला दाखवा ना कसा आवाज असतो ते." "आत्ता शांत पडून आहे, पण चांगलाच मोठा आवाज असतो." - अण्णांचे शांत उत्तर. तेवढ्यात मागून कुणीतरी एक आवाज टाकला, "एक फटका द्या त्याला म्हणजे काढेल आवाज." खीः खीः खीः खीः. पब्लिकच ते. लागलं खिदळायला. अण्णांनी जमेल तेवढं डोकं शांत ठेवत मोठ्याने विचारले, "कोण बोललं रे? जरा पुढे येता का. बक्षीस देतो." आमचा हा शूरवीर टग्या निर्लज्जपणे बसलेल्या गर्दीतून वाट काढत खिदळत आणि आजूबाजूच्यांना आपण कसे लय भारी असे जणू दाखवत पुढे आला. अण्णा - "हं, काय म्हणता?" शूरवीर - "त्याला एक फटका द्या." एकवेळ फुरश्याने उसळून घेतलेला चावा त्याला कळला असता, पण अण्णांचा हात कधी त्याच्या गालावर सण्णकन् पडला हे त्यालाही कळलं नाही. त्याच गर्दीतून आता शरमेने मान खाली घालून आणि गाल चोळत तो परत गेला. नंतरचा सर्व कार्यक्रम अगदी पिनड्रॉप सायलेन्समध्ये पार पडला. पण हे सर्व पाहिलेल्या मला पर्यावरणाबद्दलच्या लोकांच्या अनास्थेवर खूप अंतर्मुख करून गेला. :(

लेखमाला. लिहिण्याची पद्धतसुद्धा अगदी गोष्ट सांगितल्यासारखी. मला स्वतःला सापाची भीती वाटली नाही तरी आवर्जून जाऊन पकडणार नाही. लहानपणी गारुड्याने एकदा त्याच्याजवळचा नाग हातात दिलेला त्यावेळचा थंड, बुळबुळीत स्पर्श मेंदूत कुठेतरी कोरला गेलाय त्यामुळे असेल कदाचित पण या प्राण्याबद्दल तितकी जवळीक नाही होऊ शकली (अर्थातच कुठेतरी वाईट वाटतं). पण सळसळत जाणारे हे जनावर दिसते मात्र अशक्य सुंदर यात वाद नाही. -रंगा

माझाहि एक प्रश्न: वर पियुशा जो अनुभव आहे त्या प्रमाणे साप/नाग माग काढत येतात का?

पुभाप्र.

जॅक-डी साहेब आता बिनविषारी साप आणि त्यान्चे आनुभव येउदेत....!! वाट पहतोय....!!

लेखमालिका उत्तम सुरु आहे. फक्त दरवेळी येउन प्रतिसद द्यायला जमतेच असे नाही.

उत्कृष्ट लेखमालिका लिहल्याबद्दल खूप खूप धन्यवाद…. कृपया इथे मी दिलेल्या तू नळी अरील उपचाराबद्दल आपले मत व्यक्त करावे … http://www.youtube.com/watch?v=3rFlNu-ze3s

जेडी पुर्ण ले़खमाला वाचुन थक्क व्हायला होत..खुपच अभ्यासपुर्ण माहिति तुम्हि आणि डॉ.खरे साहेबानि दिलि. काल निखिल वागले ह्याचा ग्रेट भेट बघत होतो..डॉ. प्रकाश आमटे मुलाखत होति त्यानि सरळ मण्यार उचलुन आपल्या ५ वर्षाच्या नातवाच्या हातात दिलि....पण ते बघताना मला मात्र तुमचे लेख आठवले आणि त्या लहान मुलाविषयी काळजी वाटायला लागली.

थोडा अवांतर आहे प्रतिसाद. मला सापाची भिती बसलेली आहे. भूत, मगर, वाघ, सिंह यांचं काहीच वाटत नाही हे विशेष. सापाचा फोटो, व्हिडीओ पहायचंही टाळतो नाहीतर स्वप्नात साप येतात. सापाची स्कीन देखणी असल्याचं म्हटलं जातं पण याबाबतीत माझ्याकडून सपशेल पास असतो. त्यातून फुरसं कडकडून चावतं हे माहीत असल्याने हा साप आवडत नाही. भितीयुक्त उत्सुकतेतून धागा उघडला गेला..