Welcome to misalpav.com
लेखक: शशिकांत ओक | प्रसिद्ध:
कावळा बायकांनाच का शिवतो?
पूर्वी कित्येकदा घरोघरी वडील स्वयंपाकी बनून कामाला लागलेले दिसत. 'आमच्या आईला कावळा शिवलाय' अशी ओळ कानावर येणे अंगवळणी पडलेले असे. कावळे बायकांनाच कसे काय शिवतात बुवा? असे मनोमन वाटून बालपणात ही विचारणा तशीच राहून गेली. मोठे झाल्यावर ते आपोआप समजून आले! मात्र ते कळायला मला माझा मठ्ठपणा कारणीभूत झाला. त्याचे झाले असे की सैन्य दलातील कँन्टीन स्टोअर्स मधे टूथपेस्ट पासून फ्रिज, टीव्ही, कार पर्यंत सर्व वस्तू विकत घ्यायला झुंबड असते. नोकरीला लागल्या नंतर सुरुवातीच्या काळात मी कधीतरी शेव्हींग किट, तेल, साबण आणायला जात असे.एकदा गेलो असता एका सुंदर पॅकेट वर नजर पडली. 'ये क्या है? 'नैपकिन सरजी' काऊंटरवरील एयरमनने माहिती पुरवली. 'जरा एक निकालना' माझी फ़रमाईश. 'सिंगल पीस नही पूरा पैकेट लेना पडेगा ' चेहऱ्यावर वैताग दाखवत तो म्हणाला. अशा काउंटर ड्यूटीमुळे परेशान एयरमन मनात म्हणत असावा की माझे काम विमान दुरूस्त करायचे सोडून मी इथे कँटीनमधे आलेल्यांच्या फालतू विचारणात का वेळ घालवतोय?' 'ठीक एक पॅक देना 'मी ऑर्डर दिली. त्याच्या शेजारच्या काउंटरवरील एक सीनियर सरदारजी 'चीफी उर्फ फ्लाइट सार्जेंट' म्हणाला,' सर, मॅडम नहीं आई? 'मॅडम क्या खाक आएगी! अभीतक मेरे घर बारात नही आयी है' मी सरदारजीला दमात घेत म्हटले. "सर, ये लेडीज़ नैपकिन है। आपके-हमारे काम नहीं आयेंगे। दबक्या आवाजात सरदारजींनी पुरूषी सीनियारटी दाखवत दटावले. कधी कधी पँटचे झीप नीट बंद नाही असे दाखवून दिल्याबद्दल ओशाळलेला चेहरा होतो तसा करत मी परतलो. कावळा शिवल्यावर पुढे पुढे या पैकेट्सचे ढीग घरी येऊ लागले तशी हळू हळू उत्सुकता मावळली.
प्रकार:
Story Type
विषय:

प्रतिक्रिया

सरदारजीनं `मैं भी सिंगल हूं और ये ही अंडरवियर यूज करता हूं. वॉशिंग का खर्चा बचता है. बिवी आनेके बाद रेग्युलर अंडरवियर खरीदूंगा' नाही म्हटलं नशिब!

निव्वळ मुक्तपीठीय पोस्ट ! मागल्या काळात बायकांना 'बाजुला बसणे' ... मग तो ठरलेला एक कोपरा .. शॉर्ट टाईम अस्पृशता ... असलं काय काय सहन करावं लागलय , अन त्यांनी कसं सहन केलय देव जाणे . आजच्या काळात कल्पनाही करवत नाही ... बाकी फॉरेन मधे "कावळा शिवला" की बायकांना अशाच काही प्रथा पाळाव्या लागायच्या का असे एक कुतुहल आहे

पूर्वी नाटकांच्या दौर्‍यात बाजारहाटाची कामे मॅनेजर करीत असे. तेंव्हा एके सकाळी मॅनेजर बाजारहाटाला निघाला असता नाटकाच्या नायिकेने त्याला एक पाकीट नॅपकीन आणायला सांगितले. शेजारी उभ्या असलेल्या नायकाला हे जरा कमीपणाचे वाटले. मी नायक आहे, माझ्या जीवावर आज नाटक गल्ला कमविते आहे आणि नॅपकीन नायिकेला? हे त्याला रुचले नाही त्यामुळे त्याने मॅनेजरला सांगितले, 'एक पाकीट माझ्यासाठीही घेऊन या.' सॅनिटरी नॅपकीनचा वापर नव्याने सुरु झाला होता. त्यामुळे सर्वांना त्या बद्दल कल्पना नव्हती. त्या वस्तुच्या अज्ञानातूनच नायकाने तशी मागणी केली होती. मॅनेजरने त्याला कोपर्‍यात घेऊन समजावून सांगितले तेंव्हा तो ओशाळला. नायिका मात्र जाम हसत सुटली.

माझी पत्नी माझ्या सासर्‍यांची एक एक हकिकत सांगत असते.. ते लहान असताना इतर सर्वांप्रमाणेच त्यांच्या आईने त्याना "मला शिवू नको, मला कावळा शिवलाय" असे " त्या" दिवसात बजावले होते. काही दिवसानी ते रस्त्याने जात असताना एका कावळ्याच्या पंखाचा पुसटता स्पर्थ त्यांच्या डोक्याला झाला. घरी गेल्यावर काही निमिताने त्यांच्या आईचा स्पर्श त्याना झाल्यावर " आई,,, अगं बाजूला हो पाहू .....मला कावळा शिवला आहे !" असे ते जोरात ओरडले. आईची मात्र हसून पुरेवाट झाली असावी.

सर, ये लेडीज़ नैपकिन है। आपके-हमारे काम नहीं आयेंगे।
हे सांगितल्यावर तुम्हाला काय ते कळले होते का? की "असेल बुवा काहीतरी" म्हणून परतलात? ही गोष्ट साधारणतः१९७२ -७५ च्या सुमाराची असावी. त्याकाळी अशी काही वस्तु असते, हे मलाही ठाऊक नव्हते, त्यामुळे तुमच्या जागी जर मी असतो, तर "कोई बात नही, हात-मूंह तो पोछना है, उसमे लेडिज क्या और जेंट्स क्या, दे दो एक पैकेट" असे म्हणालो असतो.... :)

ह्यात मौजमजा वा विरंगुळा काय आहे?
हो ना ! किती मेलं ते कावळ्यांच्या अंगचटीला जायचं ? अरे काही आहे की नाही?

"दिसामाजी काहीतरी लिहित जावे" पठडीतील लेखन. मिपाच्या भाषेत बोलायचे तर जिलबी आहे ही. ती ही बेचव. स्त्रीयांची मासिकपाळी, त्या दिवसांदरम्यान शरीरात होणारे संप्रेरकांचे असंतुलन आणि त्या अनुषंगान होणारा त्रास, मासिक पाळीचा प्रजननाशी असलेला संबंध असं काही उद्बोधक वाचायला मिळेल असं समजून धागा उघडला होता. :(

उद्बोधक
असावा असे इतरांच्या प्रतिक्रियांतून जाणवते. ती बेचव जिलबी आहे अशी मतांची मळमळ माझ्या अन्य लिखाणातील मतांमुळे अनेकदा असल्याचे जाणवते. असो. हे असे चालायचेच.

ती बेचव जिलबी आहे अशी मतांची मळमळ माझ्या अन्य लिखाणातील मतांमुळे अनेकदा असल्याचे जाणवते. असो. हे असे चालायचेच.
तसे तर तसे. :) मात्र तुमचं हे लेखन तुम्हास विनोदी अंगाने उद्बोधक वाटते हे आम्हास विनोदी वाटते. ;)

लहान मुले वगैरे लोकांना ताकास तूर लागू नये म्हणून ह्या निसर्गधर्माकरता एक साधासोपा वाटणारा परवलीचा शब्द (कोडवर्ड) बनवला आहे. पण त्याचा अर्थशः संदर्भ घेतल्यामुळे होणारी फसगत, गंमत हा ह्या विषयाचा मुख्य मुद्दा असावा असे वाटते. मलाही असा अनुभव आला आहे. कावळा शिवणे ह्याचा खर्‍याखुर्‍या कावळ्याशी संबंध आहे असे मलाही लहानपणी वाटायचे आणि तसा लावला तर सगळे हसतात म्हणून मला खूप रागही यायचा. हे लोक माझ्यापासून काहीतरी लपवत आहेत असे सारखे वाटायचे आणि ते खरेही होते. पण पावित्र्याच्या परंपरागत कल्पनांमुळे नैसर्गिक पण ओंगळ वाटणार्‍या घटनांना निरुपद्रवी नाव द्यायची पद्धत काही वेळा भलताच अनर्थ करतात हे इथेही दिसून येते.

"गोट्या" ची सिरीयल यायची TV वर. त्यात एकदा दाखवले होते. वैनीला कावळा शिवलेला असताना गोट्याचे दादा तिला मदत करतात कसलीतरी(वैनी म्हणजे त्यांची बायको)- तिला शिवतात, मग त्यांची मावशी भडकते आणि गोट्या, सुमा, दादा या सगळ्यांना आंघोळ करायला लावते- स्वतःच आंघोळ घालते. काही म्हणता काही कळलं नाही ते बघताना. कावळा हा नक्की गोमाशीपेक्षाही दूषित प्राणी असावा इतकंच तेव्हा लक्षात आलं होतं.

कलेला, साहित्याला कोणत्याही विषयाचे वावडे नसते, नसावे. स्वतःचा बावळटपणा वा अज्ञान आणि त्यातून उद्भवणारे गंमतीदार प्रसंग, हा विषय चिं.वि. जोशी, पुल, सर्वांनीच हाताळला आहे. ओकांनी त्यात आणखी एक भर टाकलेली आहे. त्यात मळमळण्यासारखे काही वाटले नाही.

साहित्य म्हणायचे का हा खरा प्रश्न आहे
साह + इति = साहित्य, म्हणजे 'जे (वाचकांना, श्रोत्यांना) सहन करावे लागते ते साहित्य' असे खुद्द मम्मटानेच सांगितले असले, तर मग आपण काय बोलणार ? (आता मम्मटाने मुळात तसे सांगितले आहे का, यावर संशोधन चालू आहे).

काय लिहीले आहे यापेक्षा कुणी लिहीले आहे हे कित्येकदा पाहीले जाते.
'चाळ - एक चिंतन' मध्ये पुलंनी लिहिलेलं आहे 'चाळीला कचऱ्याचं वावडं नव्हतं. पण कुठच्या प्रकारचा कचरा कुठच्या घरांतून यावा याबाबत मात्र चाळीची ठाम मतं होती.' इथे अर्थातच लेखनाला कचरा म्हणण्याचा उद्देश नाही हे मला दुर्दैवाने लिहावं लागतं आहे. असो. वरचा लेख हा छोटेखानी चुटकुला, गमतीदार किस्सा म्हणून वाचनीय आहे. मात्र शशिकांत ओक या आयडीकडून तो आल्यामुळे काही प्रतिकूल प्रतिक्रिया आलेल्या असाव्यात.

मित्रांनो, जसे कावळ्यांना काही पिंड वर्ज करावेसे वाटतात. तसे काहींना या धाग्याच्या पिंडाला न शिवताच दुरून अवलोकन करावेसे वाटले तर काही वावगे वाटणार नाही...

नीना कुलकर्णी सीमा देशमुख ह्यांची बाजूला बसलेली बाई ह्या लघु कथेत हाच विषय मांडला आहे , वहीनि व लहान दीर क्लीप एक तास सात मिनिट ह्यापासून पहावी.

निनाद लिंक बद्दल थ्यांक्स रे ! मस्त चित्रपट दिसतो, मी थेट शेवटचा भाग पाहिला. विषय आवडला. स्वतंत्र धागा काढ़ावा असा लघुकथेचा विषय. Thanks again ! दिलीप बिरुटे

आता स्त्रीयांना "कावळा शिवला" तरी त्यांना "बाहेर" बसावे लागत नाही. किंबहूना तसे काही कळतही नाही. माझ्या लहानपणी आईला कावळा शिवला की बाहेर बसावे लागायचे. मग घरची सारी कामे आम्हा भावंडांना उरकावी लागायची. जेवण बाबा बनवायचे, मात्र नदीवरुन दोन किमी पायपीट करुन हंडे आणि कळश्या भरुन पाणी आणण्याचे काम मात्र आम्हाला करावे लागायचे. बाबांना ऑफीसला जायचे असल्यामुळे त्यांच्याकडे पाणी आणण्याईतपत वेळ नसायचा. आईचा बाहेर बसायचा कोपरा ठरलेला असायचा. त्या न कळत्या वयात आईने तिचा कोपरा सोडला की मी तिच्यावर घरात का आली म्हणून खेकसायचो. अक्कल नव्हती तेव्हा, दुसरं काय. हा कावळा शिवण्याचा नेमका काय प्रकार आहे हे अगदी बारावीला जीवशास्त्रात प्रजनन संस्थेचा अभ्यास करेपर्यंत कळला नव्हता. आता स्त्रीया "बाहेर बसत" नाहीत त्यामुळे आईला (किंवा घरातील ईतर स्त्रीयांना) कावळा शिवला आहे हेच लहान मुलांना कळत नाही. चांगलं आहे ते. आज शहारातील तथाकथित आक्रमक स्त्रीमुक्तीवादी पाहिले की वाईट वाटतं. स्त्रीयांची दु:खं काय असतात हे पाहण्यासाठी त्यांनी खेडयांमध्ये जावे. आजही आया बहिणींना बर्‍याच ठीकाणी उघडयावर शौचाला बसावे लागते. मुलगा व्हावा म्हणून एका पाठोपाठ चार पाच मुली होईपर्यंत तिला बाळंतपणाला सामोरं जावं लागतं. या चार पाच खेपेत मुलगा झाला तर ठीक नाहीतर नाईलाज म्हणून तिच्या रुपातला मुलांचा कारखाना थांबवला जातो. आजही रोजंदारीच्या कामावर स्त्री पुरुष समान मेहनताना नाही. असो. मासिक पाळी या विषयावर जनजागृती व्हावी म्हणून मेन्स्ट्रुपीडीया नावाचा अतिशय सुंदर उपक्रम काही तरुण मंडळींनी सुरु केला आहे. सध्यातरी हा उपक्रम इंग्रजीत आहे.

ह्या धाग्याला, विषयाला मौजमजेचा धागा बनवलेला पाहूनच खरे सांगायचे तर वाईट वाटले. ओककाकांनी काढलेला धागा म्हणून प्रतिकूल प्रतिक्रिया असाही एक मतप्रवाह वाचला. तर ओककाका, तुम्हीच काय कोणीही धागा काढला असता तरी मला असेच वाटले असते हे नमूद करते. एका सार्वजनिक फोरमवर पाळायला हवा तितका साधा बेसिक शिष्टाचार हा धागा काढताना, त्याचा विषय निवडून ह्या ह्या करताना पाळला गेला नाही, ह्याबद्दल खरेच वाईट वाटते. मला तरी हे सारे वाचताना - काही कॉमेटस वाचताना संकोचल्यासारखे झाले, त्याबद्दल वाचू नका, धागा उघडू नका, मागासलेली, बुसरट विचारांची अशी लेबले लागतील हेही ठाऊक आहे, काही जणांना अजूनही कॉमेट्स टाकायला उत येईल हेही ठाऊक आहे, तरीही ह्या धाग्याबद्दल मी नाराजी आणि निषेध व्यक्त करत आहे. असो.

मासिक पाळीसारख्या विषयावर इतके उथळ लिहून वरुन त्याची "विनोदी अंगाने उद्बोधक" लेखन अशी भलामण करुन, विरोधी प्रतिक्रियांना "पूर्वग्रहदुषित मते" म्हणणे असंवेदनशील असल्यासारखे आहे.

>>मासिक पाळीसारख्या विषयावर इतके उथळ लिहून वरुन त्याची "विनोदी अंगाने उद्बोधक" लेखन अशी भलामण करुन, विरोधी प्रतिक्रियांना "पूर्वग्रहदुषित मते" म्हणणे असंवेदनशील असल्यासारखे आहे. असेच म्हणतो.

अहो तै, चेष्टा मासिक पाळीची केलेली नाहीये. चेष्टा केलेली आहे ती पुरुषांच्या यडपटपणाची! बायकांच्या बाबतीत पुरुषांना काही ओ की ठो कळत नाही हा जुन्या काळपासून विनोदाचा विषय आहे. सॅनिटरी नॅपकिन्स हे केवळ निमित्त आहे. आपल्याला मागवायचं त्याऐवजी भलतंच काहीतरी एंबारॅसिंग मागवलं म्हणून ओशाळवाणं होणं हे या लेखात अधोरेखित केलेलं आहे. दुसऱ्या बाजूनेही विनोद होतात, आणि ते मिपावर सांगितलेदेखील गेलेले आहेत. उदाहरणार्थ एका मुलीने अर्थ न कळता 'माझ्या ** कपाळात गेल्या' असं म्हणणं हे विनोदी आहे. आता ** हा पुरुषाचा नाजूक अवयव असतो वगैरे भलतीसलती ऑब्जेक्शनं घेऊन या विनोदातली मजा घालवायची का? एवढ्या साध्या, पुरुषांच्या चक्रमपणावरच्या विनोदावरून काय भावना दुखावून घेता?

दादा, तुमच्याइतकं नसलं तरी थोडं - फार नाही - मला कळतं असं मला वाटतं. मासिक पाळीची चेष्टा केलेली नाहीये हे समजलं आहे, तशी केली असती तर मी इतक्या सौम्य शब्दांत प्रतिसाद लिहिले असते असं वाटत का? जरी मासिक पाळीची चेष्टा केलेली नसली तरी तुमच्यासारख्या मान्यवरानी आणि इतरांनीही आपल्या मुली, बाळी, सुना, आया, पतनी ह्यांच्यासमोर कोणी तिर्‍हाईत वा अगदी ओळखीचेही ह्या आणि अशा प्रकरच्या "मज्जेशीर" गोष्टी दिवाणखान्यात चघळताहेत असं इमॅजिन करुन पहा. अर्थात सगळे मिळून अशा मौखिक साहित्याचा आस्वाद घेणार्‍यांपैकी असाल तर मान्य आहे माझा अडाणीपणा. अवांतर - कोणीही हा तुम्ही लिहिलेला प्रतिसद लिहिला असता तरी हेच उत्तर दिलं असतं बरं का, नाहीतर म्हणाल, मलाच असा प्रतिसाद का दिलात.

मला मुली-बाळी-सुना वगैरे नाहीत अजून तरी. :) पण हा किस्सा आया-पत्नी-मैत्रिणींसमोर सांगण्यात काय एवढं वैट्ट आहे? मित्रमैत्रिणींमध्ये सहज मोकळेपणाने गप्पा होऊ शकतात. अनेकांमध्ये होतात. आम्हा मित्रमंडळीत, बायकांसमोर, मैत्रिणींसमोर, आयांसमोर वात्रट बोलणी झालेली आहेत. (वानगीदाखल काही किस्से सांगण्याचा मोह होत होता, पण म्हटलं राहूद्यात) 'इश्श, मिक्स्ड कंपनीमध्ये नॉनव्हेज जोक सांगायचे नै बै' वाला जमाना फार पूर्वी गेला हो. अवांतर - एके काळी मिपावर वातावरण टोकाचं पुरुषी होतं. आता लंबक दुसऱ्या टोकाला पोचला आहे असं वाटतं. सुवर्णमध्य साधला गेलेला आवडेल.

मला मुली-बाळी-सुना वगैरे नाहीत अजून तरी. >> काही हरकत नाही. घरामध्ये कोणी स्त्रिया असतील तर त्यांना वाचून दाखवा. :) वात्रट जोक्स वगैरेचं वावडं मलाही नाही घासकडवी, पण त्यातही सार्वजनिक फोरमवर एक लिमिट पाळावी, एक बेसिक सभ्यता पाळावी असं माझं मत आहे, सगळ्यांचं असावं असा आग्रह नाही. जसा तुम्हां लोकांना ह्या किश्श्याला ह्या ह्या करण्याचा हक्क आहे, तसा मला माझा मत मांडण्याचा आहेच की :) त्यावर टीका करु नका असही मी म्हणत नाहीये. ऑलरेडी टिंगलीची सुरुवात झालीच आहे की. नाही का? असो.

घरामध्ये कोणी स्त्रिया असतील तर त्यांना वाचून दाखवा.
अहो त्याची काही गरज नाही. यापेक्षा वात्रट ज्योक्स समक्ष झालेले आहेत, दिवाणखान्यात. त्याला तुम्ही चघळणं म्हणा, मी मोकळेपणा म्हणतो. आणि स्त्रिया म्हणजे कोणीतरी नाजूक-साजूक, त्यांना असलं काहीतरी ऐकवलं तर त्यांच्या कोमल मनावर आघात होतात वगैरे जनरलायझेशन मला मान्य नाही. गौरी देशपांडेंच्या 'आहे हे असं आहे' या कथासंग्रहात निवेदिका एका गड्याचं वर्णन करते 'तो भलताच सभ्य वगैरे. म्हणजे मिक्स्ड कंपनीत नॉनव्हेज ज्योक सांगायला बुजणारा...' शब्द वेगळे असतील कदाचित पण साधारण वर्णन असंच आहे. आणि ही कथा लिहिली होती ७० च्या दशकात. त्यानंतरच्या चाळीस वर्षांत स्त्रियांचे दृष्टिकोन अजून विस्तारलेले आहेत. सार्वजनिक फोरमवर मर्यादा पाळणं वगैरे ठीकच, पण अतिरेकी मर्यादा जाचक होतात. समाजात अंग झाकावं हे म्हणणं ठीक, पण बुरखा घ्यायची अपेक्षा बंधनकारक होते.

आणि ही कथा लिहिली होती ७० च्या दशकात. त्यानंतरच्या चाळीस वर्षांत स्त्रियांचे दृष्टिकोन अजून विस्तारलेले आहेत.
नक्की का? नै म्हणजे काही प्रतिसाद वाचून वाटत नै म्हणून आपलं विचारलं हो.

अतिरेक, बुरखा फार मोठे शब्द झाले. तसं काही इथे मी म्हटलंय असं मला वाटत नाही. तुम्हांला तुमचं म्हणणं लावूनच धरायचं असेल तर जरुर धरा, ह्या धाग्याबद्दल माझं जे मत आहे ते मात्र कायम आहे.

पन्नाससाठवर्षांपूर्वी पुरुष लोक बैठकीच्या खोलीत असतील तर बायका त्या खोलीत येत नसत. किंवा नवर्‍याच नाव देखील घेत नसत. आजकाल स्त्री-पुरुष एकत्र बसतात, बोलतात. बायको नवर्‍याला नावानी हाक मारते वगैरे वगैरे. हे जसं काळानुरुप बदलल आहे तसचं स्त्रीया ग्रूपमध्ये असताना बोलण्याचे विषय किंवा अमुक गोष्ट बायका असताना बोलायची नाही हे नियम सैल करावेत असं म्हणायच आहे घासकडवींना