कर्मकांडांमध्ये तत्कालीन ब्राम्हणांचे हितसंबंध-- एका एकारान्ती कोकणस्थ ब्राम्हणाचे मत

अहो पण त्यांना काही फरक पडणार नाही त्यांनी.. त्यांना तिकडून आलेले चांगलं आणि इकडचं सगळं वाईट असं दाखवायचं आहे त्यामुळं ते तुमच्या पुराव्याकडं बघतीलच असं नाही.

आपल्या माहितीबद्दल धन्यवाद.बेंटिकने १८२९ (की १८३०?) मध्ये कायद्याने सतीबंदी केली.बेंटिकपूर्वी ७ वर्षे म्हणजे १८२२/२३ मध्ये पुण्यात सतीबंदी करायचा प्रयत्न एतद्देशीयांनी केला असेल आणि तो यशस्वी झाला असेल तर त्याचे स्वागतच आहे. प्रसन्न केसकर, आपण म्हणत आहात ती माहिती आपल्याला कुठून मिळाली?त्या सोर्समधून अधिक माहिती मिळवायला आणि वेळ मिळेल तसा त्यावर अधिक अभ्यास करायला मी स्वत: तयार आहे.तेव्हा तुमच्यावर अविश्वास दाखवायचा आहे म्हणून नव्हे तर मला पण तुमच्या सोर्समधून अधिक अभ्यास करायचा आहे म्हणून ती माहिती कुठून मिळाली? इंग्रजांची दप्तरे कुठे बघायला मिळतील? कारण सतीबंदी म्हटले की विल्यम बेंटिक आणि राजा राममोहन रॉय सोडून फारसे वाचायला मिळत नाही. मी स्वत:ला एक analytical माणूस मानतो आणि नवे पुरावे समोर आल्यास त्यांचा विचार मी नक्कीच करेन.आणि त्या अभ्यासातून असे निष्पन्न झाले की सतीबंदी इंग्रजांनी केली ही भूलथाप आहे तर त्या भूलथापेविरूध्दही मी तितक्याच हिरिरीने लिहिन याची खात्री बाळगा. इथे पुण्याच्या पेशव्यांनी म्हटले आहे की अशा गोष्टींचा ’अशा लोकांवर’ परिणाम होत नाही कारण ’आपले’ सगळे वाईट आणि ’त्यांचे’ सगळे चांगले असे ’त्यांना’ वाटते. Well.. मी मूळ लेखात आणि प्रतिसादांमध्येही म्हटले आहे की आपले सगळे वाईट असे मला नक्कीच वाटत नाही. भगवद्गीता, प्राणायाम,ध्यानधारणा या गोष्टी चांगल्याच आहेत हेच मी परत एकदा सांगतो.आणि इतरांच्या त्रुटींवर काही का बोलत नाही त्याचे पण उत्तर दिले आहे की आत्मपरिक्षण करताना मला इंटरेस्ट आपल्यामध्ये आहे. आपल्यातील उणीवा काय आहेत हे बघून त्या कशा दूर करता येतील हा प्रयत्न असावा, तशाच उणीवा इतरांमध्येही आहेत असे म्हणत गप्प बसू नये. आता यापुढे आपले सगळे वाईट आणि त्यांचे सगळे चांगले हा आक्षेप आला तर तो आक्षेप घेणाऱ्याने माझा लेख आणि प्रतिसाद नीट वाचलेलाच नाही असा अर्थ घेतला तर त्यात काय चुकले? मी तुम्ही म्हणता त्यावर थोडासा preliminary search केला. त्यात मला A panorama of Indian culture हा प्रा. ए. श्रीधर मेनन यांच्यावरील Felicitation volume मिळाला. आता कोण हे श्रीधर मेनन? ते केरळमधील एक नामवंत इतिहास संशोधक होते. मुख्य म्हणजे त्यांनी हावर्ड विद्यापीठातून मास्टर्स डिग्री मिळवली होती. हावर्ड विद्यापीठ म्हणजे नव्या काळातील नालंदा विद्यापीठच! आमच्या आय.आय.एम मधील ३१५ पैकी दहा जणांना तरी प्रवेश मिळेल का याविषयी शंकाच आहे इतके ते प्रवेश मिळवायला कठिण विद्यापीठ आहे.तेव्हा त्यांची मते पटोत किंवा पटू नको देत ते एक great intellectual prowess असलेले इतिहास संशोधक होते हे मान्य करायला अडचण नसावी. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त १९९० मध्ये हा Felicitation volume निघाला होता. त्यात मला पुढील उल्लेख सापडले (पान २१५ पासून) १. बंगाल आणि राजस्थानात जसे सतीच्या प्रथेचे भयावह रूप होते आणि ती प्रथा सर्वत्र पसरली होती तशी परिस्थिती महाराष्ट्रात नव्हती. (But the practice was neither widespread nor perverted by interested parties to suit their purposes as in Bengal or perhaps in Rajasthan). २. १७व्या आणि १८व्या शतकात सती जायला कोणावर सक्ती केली असा एकही प्रकार महाराष्ट्रात झाला नव्हता. किंबहुना सतीला परावृत्त करायचे प्रयत्न केले जात आणि याची छत्रपतींच्या मातोश्री जिजाबाई आणि अहिल्याबाई होळकर ही दोन महत्वाची उदाहरणे आहेत. रामाबाईंसारख्या ज्या सती गेल्या त्या स्वखुषीने सती गेल्या. ३. यात पुढे उल्लेख आहे- "Christianity had idealised monogamy but not all British administrators found it easy to practise it themselves. Such people cannot be expected to understand let alone appreciate a custom which in a way was the Christian ideal carried to its Hindu logical extreme. What God has joined together let no man put asunder--such was the basic Hindu concept of marriage. But to the British buraucreats of the Bombay Presidency, it was a shockingly barbarous practice. In their homeland, they were still superstitious enough to burn at stake or lunch alleged witches." पण इथे म्हटले आहे की इंग्लंडमध्ये शेवटची ’चेटकिण हत्या’ १६८२ मध्ये झाली तेव्हा दोनपैकी नक्की खरे काय हे तपासून बघायला हवे. ते काहीही असले तरी इथे द हिंदू हे वर्तमानपत्र नॅशनल क्राईम ब्युरो स्टॅटिस्टिक्सचा हवाला देऊन म्हणते की आजही भारतात दरवर्षी १५० ते २०० महिलांना चेटकिण म्हणून ठार मारले जाते. तेव्हा आपल्याकडे २०१० मध्येही थोड्या प्रमाणात का होईना ही प्रथा आजही पाळली जात असेल तर वर तोंड करून १७व्या शतकात युरोपात ती पाळली जात होती असे म्हणणे आणि म्हणून ’युरोपियन काही वेगळे नाहीत’ असे म्हणणे म्हणजे मूर्खपणा नाही का? आणि द हिंदू हे वर्तमानपत्र बातम्या द्यायच्या बाबतीत तरी विश्वासार्ह आहे. ते संध्यानंद नाही. ४. By 1818 in Maharashtra, however, the practice had practically fallen into disuse and the British administrators here were not required to deal with it as in Bengal. ५. In 1821 and 1822, there was no sati in Pune, Khandesh, Ahmednagar and North Konkan collectorates. In 1823, there was just one sati in Pune an none in other collectorates. अर्थात एका रेफरन्सवरून मते बनवायला नकोत पण निदान हा रेफरन्स तरी म्हणतो की सती हा प्रश्न मोठ्या स्वरूपात महाराष्ट्रात नव्हताच तर तो बंगालमध्ये मोठ्या प्रमाणात होता. अविनाश धर्माधिकारींनी त्यांच्या विवेकानंदांवरच्या भाषणात म्हटले आहे की ’बंगालमध्ये अनेकदा सती जाताना महिलांना अमली पदार्थाच्या नशेत जळत्या चितेत ढकलले जात असे. ज्वाळांची धग जाणवल्यानंतर ती महिला किंचाळू लागली तर तिचे ओरडणे ऐकू येऊ नये म्हणून ढोलताशे वाजवले जात आणि ती बाहेर येऊ लागली तर तिला काठ्यांनी ढोसून परत चितेत ढकलले जात असे.’ इतका अमानुष प्रकार होता हा आणि त्याला कायद्याने बंदी घालणेच योग्य होते. तेव्हा सांगायचा मुद्दा हा की महाराष्ट्रात सती हा मोठा प्रश्न नसेलच तर पुण्यातील शास्त्रीपंडितांनी त्यावर बंदी आणली आणि ती यशस्वीपणे राबवली यात एवढे मोठे श्रेय देण्यासारखे आहे का? मला जाणून घ्यायचे आहे बंगालमध्ये, राजस्थानात आणि उत्तर प्रदेशच्या बुंदेलखंड या मागासलेल्या भागात इंग्रज विचारांनी प्रभावित न झालेल्या आपल्या लोकांनी असे काही प्रयत्न केले होते का? आणि ते तसे केले असतील तर त्याचे श्रेय त्यांना द्यायलाच हवे आणि ते श्रेय देताना मी अजिबात कचरणार नाही याची हमी मी देतो. इथे राजा राममोहन रॉयांचे नाव सांगू नका कारण त्यांच्यावर पाश्चिमात्य विचारांचा जबरदस्त पगडा होता आणि ते अर्धे ब्रिटिश असे म्हटले तरी चालेल. (पाखंडी) क्लिंटन