सौंदर्यनगरीतील कलावैभव: शिल्पकला

शेवटचे शिल्प प्रणय वाटत नाही... ते बाणवालं व्यक्तीमत्व क्यूपीड वाटत आहे... ???

शिल्पे छानच. पण एवढी मोठी जंत्री जरा जास्तच झाली.

पुढचा लेख म्हणून चारपाच चित्रेच पण तुलनात्मक रसग्रहण करत द्यावी, अशी विनंती.

मला खुद्द फक्त आदर्श प्रमाणबद्धतेचे दर्शन करवणारी शिल्पे थोडीशी कंटाळवाणी वाटतात, हे कबूल करतो. उदाहरणार्थ पाचवे चित्र घ्या : हंसाशी प्रणय करणारी युवती - बहुधा ग्रीक मिथकांतली लीडा.

जितपत या चित्रात तिच्या चेहर्‍यावरचा भाव कळतो, तो साचेबद्ध "आदर्श" कामना आहे. त्या मानाने त्याच कथेचे मायकलँजलोने केलेले चित्रण भावनांच्या दृष्टीने गुंतागुंतीचे वाटते :

(चित्र विकिपेडियावरून साभार)

- - -

पहिल्या चित्रातल्या शिल्पामध्ये कुरळे केश शिल्पिण्याच्या कौशल्यापेक्षा, आणि वस्त्राच्या चुण्यांपेक्षा मला तर्जनीच्या शेवटच्या पेरातला बाक अधिक अर्थपूर्ण वाटतो. (अर्थात, त्या हातामध्ये ते नाजुक नाट्य शोभून दिसण्याकरिता वस्त्रे, केस वगैरे बारकाईने शिल्पिणे आवश्यकच आहे, हे मान्य आहे.)

- - -
जुन्या काळात संगमरवराच्या शिल्पांवर रंगरंगोटी करत, असे अनेक ठिकाणी ऐकलेले आहे. पांढर्‍या संगमरवरावरचे बिनबुब्बुळाचे डोळे सुंदर वाटणे ही मागच्या काही शतकांत उद्भवलेली गमतीदार अभिरुची आहे.

खुप सारी शिल्पे दाखवण्या ऐवजी थोडी फार दाखवुन त्यावरच्या तुमच्या दृष्टीकोणाची टिप्पणी जास्त संयुक्तीक झाले असती.

शिल्पे आवडली, तरीही वरच्या अनेकांशी सहमत. अशी शिल्पे कोणी आणि कधी तयार केली असे तपशील उपलब्ध असले तरी चालतील.

पण प्रत्येकाची नीट ओळख करून द्यायची तर जरा जास्त लिहावं लागेल, तेव्हा एका वेळी खूप कलाकृति घेऊ नका रसग्रहणासाठी... असंच म्हणते..

मलासे वाटते की विविध प्रकारचे संगीत लहानपणापासून आपसूकच जसे आपल्या कानावर पडत असते, तसे चित्र-शिल्प कलेच्या बाबतीत घडत नाही. उदाहरणार्थ शिक्षण पूर्ण होइपर्यंतच्या काळात भारतातल्या सर्वसामान्य मुलांनी चांगल्या कलाकृती फार कमीच बघितलेल्या असतात.
युरोप-अमेरिकेत शाळेतून मुलांना आवर्जून संग्रहालये दाखवायला घेऊन जात असतात, व कलाकृतींबद्दल माहिती देत असतात. काही मुलांना त्यात फारशी रुची नसली, तरी निदान नजरेखालून तरी गेलेले असते. मी काही काळ दिल्लीतील अमेरिकन एम्बसी स्कूलमध्ये चित्रकला शिकवायचो, तेंव्हा बघितले की तिथे मोठ्या आकारची, महान कलाकृतींची छापील चित्रे असायची, ती दाखवून त्या चित्रांमागे छापलेली माहिती वाचून दाखवणे, व त्यावर मग प्रश्नोत्तरे, चर्चा, हा अगदी लहान वर्गांपासूनच्या अभ्यासक्रमाचा भाग होता.
आपल्याइकडे असे काहीच घडताना दिसत नाही. उत्तर भारतातील हरियाणा, उ.प्र. वगैरे मधील सर्वसामान्य विद्यार्थी तर अभिजात चित्रकलेशी अगदीच अनभिज्ञ असतो (माझ्या मुलांच्या हरियाणात झालेल्या शिक्षणावरून कळले)

म्हणून म्हणतो की कलेच्या बाबतीत आधी खूप बघितले पाहिजे. नजरेखालून खूप काही गेले पाहिजे. प्रत्येकवेळी त्याविषयी काही कळलेच पाहिजे, माहिती मिळालीच पाहिजे, समिक्षा केली गेलीच पाहिजे, असे नसावे.

अर्थात सर्वच मिपाकर बहुश्रुत, विद्वान, बुद्धीमान आहेत हे मान्य. तरीसुद्धा त्यांनीपण खूपश्या कलाकृती बघाव्यात, असे मला वाटते, म्हणून लेखात चित्रे जास्त, व माहिती कमी.