हेरीटेज पुणे: त्रिशुंड गणपती मंदिर

अवर्णीय

खरच हेरीटेज

व्वा!
मंदीराची ओळख उत्कृष्‍ठ!
वल्ली शब्द संपले.

जबराट रे वल्ली!
मंदिराची छान ओळख करून करून दिली आहेस.

(अवांतर: दिवाळीचा आकाशकंदील अजुनपर्यंत का काढला नसावा ब्वाॅ?)

वल्ली,माहिती छान लिहिली आहे... शिवलिंगाचे फोटो जबर्‍या येणार हा कयास खरा ठरला... :-)
बाकिचेही झ्याक टिपले गेलेत.. येक नंबर झालय काम..
तसेच पुल टाकल्याबद्दल धन्यवाद...:-)

अता थोडिशी आमची मंदिर व्यवस्थेविषयी भर:-तिथे जोशी नावाच्या एक आजिबाई ह्या मंदिराची देखभाल करतात...त्यांनी सांगितलं,की ६१सालच्या पुरापासुन हे मंदिर त्यांच्या कडे सांभाळायला आलं आहे...त्या स्वतः सर्व साफसफाई,झाडपुस,देवाचा नैवेद्य करणे ही कामं करतात..पण अजुनही मंदिराच्या डागडुजी साठी कुणाकडुन काही मिळत नाही, मंदिर तसं आडबाजुला,म्हणजे आत,आणी अप्रसिद्ध असल्यामुळे उत्पन्न फारसं नाही,त्यामुळे आत खराब होत चाल्लेली फरशी वगैरेंसाठी पैसे नाहित....तसच बाहेरचा उंबर जोत्यातनं मुळासह आत घुसायच्या बेतात आला आहे...(तळघरात पाणी असल्यामुळे...) तो ही तोडायला हवा आहे..पण.... !

आपल्या अश्या जुन्या गोष्टींकडे पाहायला आमच्या शिवाजी ट्रेल सारखी संघटना असायला हवी असं राहुन राहुन मनात येत होतं.. :-(

वल्ली,

सुंदर शिल्पाकृतींनी नटलेल्या सुरेख मंदिराचे, चोखंदळपणे निवडलेले आणि अत्यंत कौशल्याने चौकटबद्ध केलेले फोटो आवडले. आम्ही अनेकदा पुण्यास जातो. मात्र कधीही कुणी याबद्दल बोलल्याचे ऐकलेले नाही.

मंदिराच्या पाठीमागील बाजूस आगळ्या पद्धतीचे सहसा कुठेही न आढळणारे शिवलिंग आहे. ही लिंगोद्भव शिवप्रतिमा आहे. यात फक्त शाळुंका असून वरच्या दिशेने उडणारा हंस, खाली मुसंडी मारणारा वराह आणि शिवलिंगावर छत्र धरणारा नाग अशा प्रतिमा कोरलेल्या आहेत. पुराणातील एका कथेवर हे शिल्प आधारीत आहे. एकदा ब्रह्मा आणि विष्णू यांत श्रेष्ठत्वावरून वाद निर्माण झाला. तेव्हा एक दैदिप्यमान अग्निस्तंभ प्रकट झाला. याचा आदी आणि अंत जो शोधून काढेल तो श्रेष्ठ असे ठरले. विष्णू हंसाचे रूप घेऊन अंत शोधायला गेला तर ब्रह्माने वराहरूप घेऊन पाताळात मुसंडी मारली. जेव्हा कुणालाही कसलाही थांग लागेना तेव्हा ते दोघेही शिवाला शरण गेले तेव्हा दोघेही आपापल्या परीने श्रेष्ठ आहेत असे सांगून लिंगोद्भव स्वरूपात आपले रूप प्रकट केले.>>>>> असेच एक शिल्प वेरूळलाही आहे.

मात्र तिथे मी ऐकलेली कथा अशी विष्णू वराह रूप घेऊन पाताळात गेला. थांग लागत नाही म्हणून परत आला. ब्रम्हा हंस रूपाने आकाशात गेला आणि परत येऊन थांग लागला असे खोटेच सांगू लागला. तेव्हा शिवाने रागावून ब्रम्हदेवाच्या पूर्वी पाच (चारही दिशांना चार आणि ऊर्ध्व दिशेला एक) असलेल्या शिरांपैकी ऊर्ध्व दिशेच्या शिराचा शिरच्छेद केला.

असो.

एकशिंगी गेंड्याचे शिल्प मात्र आजवर इतरत्र पाहण्यात आलेले नाही.

कधी ऐकले नव्हते याबद्दल. नविन माहिती.

नेहमीप्रमाणेच मस्त! अप्रतिम! तळ्घरात पाणी कुठून येतं ते?

सुंदर वर्णन रे...

एक सूचनावजा विनंती, इथेच थांबू नको.. एक चांगली लेखमाला तयार करण्याचे सामर्थ्य आहे तुझ्या लेखणीत. पुढचे भागही येवूदेत.

मस्त रे, एकदम मस्त. कधीतरी जाईन इथं, फोटो नेहमीप्रमाणेच जबरदस्त आणि माहिती देखील, आम्ही गेलो असतो तर नक्षीचे दगड म्हणुन परत आलो असतो झालं.

मस्त फोटो आणी छान माहिती दिलीत तुम्ही :)

अप्रतिम फोटो....
मस्तच रे वल्ली
सुट्टीचा छान सदुपयोग चाललाय

मित्रांनो, लगेच कुच केल्या जाइल... अन फटू इथे अपलोडव्ण्यात येइल...

फोटु अन माहीती छानच :)

हा लेख परत एकदा वेळ मिळताच शांतपणे बसुन वाचीन...
सर्व फोटो मस्त आहेत...
भगवान विष्णुची शेष शैया पाहुन, जालावर वाचन करताना कंबोडियातील अंकोरवाट (Angkor Wat) येथील ही मुद्रा पाहिली होती ती आठवली !
Anantasayana Vishnu:-

(चित्र जालावरुन घेण्यात आलेले आहे.)

मस्त माहिती दिलीत...

धन्यवाद...

मजा आली वाचताना...

सुरेख मंदिर .

अमोल केळकर

वल्ल्या खरच अप्रतिम आणि सुरेख वर्णन नेहमीच्याच शैलीत आणि फोटो पण फारच अप्रतिम आले आहेत :)

एकदम झक्कास माहिती.....

वा! अप्रतिम देवळाची अप्रतिम माहिती!!!! वल्लीशेठ जियो _/\_

वल्ली साहेब , एक अप्रतिम लेख.

माझ्या आजोबांकडुन गोडसे गुरुजी म्हणायचे त्याना. अलिबागला रहायचे, त्यांच्या कडुन ऐकायचो लहानपणी ह्या मंदिराबद्दल.

दर महिन्याला पुण्याला येहुनही आज पावेतो त्या मंदिरात जाणे झाले नव्हते. पण आज तुमच्या मुळे मंदिराचे फोटो बघायला मिळाले.

मस्त आजोबांच्या जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या.

मस्त खरेच मस्त फोटो.

लगे रहो वल्लीशेठ!

अप्रतिम फोटो आणि अत्यंत सुसंगत वर्णन. आवडलं एकदम भाऊ.....

मंदीर आणि वृत्तांत दोन्ही.

अमृत

वल्ली शेट,
सुरेख वर्णन .
मागच्याच आठवड्यात सहपरिवार भेट दिली होती..
खरच अप्रतिम आणि सुरेख वर्णन ,जाणकारा बरोबर अश्या ठिकाणी भेट देण्याची मजा काही और असते.
अवातर : भटजी बुवा हेवा वाटतो तुमचा..

आज सकाळी सकाळी मेजवानी मिळाली. फार म्हणजे फारच सुरेख छायाचित्रे आणि वर्णन. खरोखर अप्रतिम.

छान.

फारसी शिलालेखात तारीख ११६७ (म्हणजे सन १७५४) अशी दिली आहे का?

(संस्कृतच नीट वाचता येत नाही, आणि मी फारसी वाचायला चाललो आहे...)

वल्लीशेठ,

माहिती बद्दल धन्यवाद. आई वडिल येत्या मंगळवारी कसब्याच्या गणपतीला जाणार आहेत, त्यांना त्रिशुंड गणेशाचेही दर्शन घ्यायला सांगेन. पुण्याला आलो की मीही दर्शनाला जाईन.

चांगली माहिती आणि फोटो, धन्यवाद.

छ्या. काही उपयोग नाही माझा. कसबा पेठेत राहत असून सुद्धा मला हे मंदीर माहित नाही.. :(

- पिंगू

वल्लीशेठ, अप्रतिम फोटो आणि वृत्तांत...... :) :)

मस्त.

खास वल्ली टच असलेले लेखन! आवडले.

मंदिराचे वर्णन आणि फोटो आवडले.

पुण्यात असुनही कधी बघितलेले नव्हते. तुला कश्या रे माहिती असतात एवढ्या सगळ्या गोष्टी? सलाम तुला आपला.

भारतात अनेक प्रकारचे प्राणी , अक्राळ विक्राळ चेहरे यांचा वावर शिल्पात दिसून येतो. पण गेंडा हा प्राणी पाहिल्याचे स्मरत नाही.
या देवळातील सर्वात वेगळी अशी हीच गोष्ट वाटते.

जबरदस्त नजर देता तुम्ही वाचकाना. :)

३ सोंड असलेला गणपती पहिल्यांदाच पहिला..
सहीच

आमचा गेंडा ह्या मंदीरात शिल्पबद्ध केलेला असल्याने विशेष आवडल्या गेले आहे.. ;-)

हे शिल्प बहुतेक १७५७ नंतर कोरलेले असावे.

हे पटतंय..

अतिशय सुरेख ओळख, वल्लीशेठ.. तुमच्या नजरेनी लेणी, शिल्पे आणि मंदीरे बघायला शिकावे म्हणतो.. अशी दुर्लक्षित पण अतिशय सुंदर, शिल्पांनी नटलेली मंदीरे असतात ज्यांच्याकडे नजरच जात नाही लोकांची.. नागपुरला मॉरीस चौक टी पॉईन्ट ला एक शिवमंदीर आहे जुने, ज्याच्यावर दशावतारांची लघुशिल्पे आहेत. रोज हजारो लोक जातात त्याच्याजवळून, पण कुणाला आवर्जून थांबतांना बघितलं नाहीये..

अत्यंत माहितीपुर्ण लेखाबद्दल धन्यवाद..

फोटो आणि माहिती, दोन्ही आवडले.
स्वाती

हेरीटेज पुणे: भाग २ ची वाट पाहत आहे.

गुगल नकाशावर अंकित करून इथे वाटाल काय कोणी ? पुण्यातली फारशी माहिती नाही हो ! कसबा पेठेतली तर नाहीच नाही
:(

लेख छानच आहे.
तळघरात कोणाची समाधी आहे ते लिहीले असते कि॑वा त्याबद्दल अधिक माहिती
दिली असती तर बरे झाले असते.
तिथे समाधी आहे असे म्हणतात.
आपण दिलेल्या माहितीबद्दल धन्यवाद.

ह्या मन्दिरा बद्दल वाचून फार आनन्द झाला. अनेक वर्षे ह्या भागात घालविली आहेत. मन्दिर खूप सुन्दर आहे. हा भाग पूर्वी गोसवीपुरा म्हणुन प्र॑सिद्ध होता. येथे एक छोटे भुयार आहे (आत आल्यवर लगेच उजव्या बाजुला) हे गणेश मूर्ति च्या बरोबर खाली एक समाधी आहे तेथे जाते. भुयारात साधारण १ फूट पाणी असते. हे भुयार दर वर्षी गुरुपौर्णिमेला उघडतात. एरवी ते बन्द असते. हे मन्दिर हेमाड्पन्ती शैलीत बान्धले आहे.
एक छोटीशी दुरुस्ती, हे मन्दिर कसबा पेठेत नसून सोमवार पेठेत आहे.

सुंदर !!

विशेषतः एकशिंगी गेंड्याचे शिल्प फारच आवडले... धन्यवाद इतक्या सुंदर लेखाबद्दल वल्ली!

वर काढणार्‍याला धन्स... बाकी अ‍ॅज युज्वल झकास धागा.