जगातल्या सर्वात उंच इमारतीवर वीज पडते तेव्हा...

उंच इमारतींकडे वीज आकर्षीत होणे सहाजीक आहे... त्यांमुळेच सर्व ऊंच इमारतीना वीजरोधक बसविलेले असतात. बुर्ज खलिफासारखे अफाट उंच मनोरे तर अगदी ढगांच्या खालच्या थराच्या उंचीपेक्षा जास्त वर असतात... त्यामुळे त्यांच्या बाजूचीच (वरची नव्हे ;) वीज त्यांच्याकडे आकर्षीत होणे हे नेहमीचेच आहे. त्यामुळे अशी चित्रे दुर्मिळ नाहीत पण आकर्षक नक्कीच आसतात.

बुर्ज खलिफावर अत्यंत प्रबळ अगदी आता माहित असलेल्या वीजेच्या मार्‍यापेक्षा जास्त आघात सहन करू शकेल एवढी प्रबळ संरचना स्थापीत केली आहे असे ऐकून आहे... अर्थात अश्या जगावेगळ्या उंच इमारतीची तेवढी काळजी घेतलि नसती तरच नवल होते म्हणा !

ते लहानपणी शिकलोय हो. त्याच्यापुढे काही प्रगती आहे का?

वीज पडणे हा केवळ एक मराठी वाक्प्रचार आहे. हवेच्या चलनवलनाने, वातावरणातील उष्णतेच्या फरकाने आणि इतर काही कारणांनी वातावरणाच्या दोन भागांच्या विद्युतभारात फरक निर्माण होतो. याबरोबर जर तो विद्युतभार वाहून नेण्यास मदत करणारी सोय असली (जी बहुदा पावसाळी दमट ढग पुरवतात) की मग वीजेचा स्रोत धन-ते-ऋण असा वाहू लागतो (किंवा खरे म्हणजे इलेक्ट्रॉन्स उलट्या दिशेने वाहू लागतात !). हा प्रकार धन भारीत व ऋण भारीत ढगांमधे झाला की आपल्याला आकाशात चमकणारी वीज दिसते. पण हा प्रकार धन भारीत ढग आणि ऋण भारीत पृथ्वी अथवा पृथ्वीवरील इमारत / झाड यामधे झाला की आपण वीज पडली असे म्हणतो.

या सर्व प्रकारात उंच इमारतींना त्या ढगांच्या जवळ असल्याने नेहमीच जास्त धोका असतो. विद्युतप्रवाहाच्या स्त्रोताचा इमारतीवर परिणाम होऊ नये यासाठी उंचइमारतींवर ती वीज आकर्षीत करून जमिनीत वाहून नेण्यासाठी (किंवा खरे तर जमिनीतील ऋणभार / इलेक्ट्रॉन्स वर ढगांत सहज वाहून जावे अशी) यंत्रणा उभारलेली असते. हे सगळे होताना इलेक्ट्रॉन्सच्या प्रवाहाने "आयोनाइज्ड एअर अथवा प्लाझ्मा" तयार होतो आणि त्यामुळे प्रकाश उत्सर्जीत होतो, जो आपल्याला दिसतो.... हुश्य... हे झाले आकाशातल्या क्षणभरच चमकणार्‍या विद्युल्लतेचे फार सोपे केलेले दीर्घ वर्णन. प्रत्यक्षात ही प्रक्रिया खूप गुंतागुंतीची आहे आणि अजूनही पूर्णपणे समजलेली नाही.

विदर्भात असलेली औष्णिक विद्युत केन्द्रे नीट पुर्ण क्षमतेने चालत नाहित का?