ओल्या काजूगरांची भाजी

मी माहेरची भंडारी.एरवी आठवड्यातून ५ दिवस तरी मासे हवेतच.पण श्रावण सुरु झाला की,सगळ्या देवांचे सप्ते असतात देवळात. ( सप्ते हे सप्ताचे अनेकवचन.सप्ता=साप्ताह.या सात दिवसात अखंड जागरण असते यासाठी प्रत्येक वाडीचे नंबर लागलेले असतात.वेळ ठरवून दिलेली असते.) श्रावणात येणाऱ्या प्रत्येक देवाच्या पहिल्या वारापासून हे सप्ते सुरु होतात.

भैरी म्हणजे कालभैरव.रत्नागिरीतले जागरूक देवस्थान.भैरी हे त्याचे प्रेमाचे नाव.भैरी, शंकर आणि दत्ताचा सप्ता संपेपर्यंत मात्र आमच्या घरी सगळे शिवराक. मग श्रावणात येणाऱ्या या दिवसांसाठी भाज्यांचे वेगवेगळे प्रकार हवेतच.त्यात वाल,मूग,चवळी या कडधान्याचे बिरडे; अळू,कोथिंबीर, कोबी यांच्या वड्या; सुरण,कच्ची केळी यांचे काप; बटाटे,कांदे,घोसाळी,लाल भोपळ्याची फुले,मिरच्या यांची भजी;भरलेल्या मिरच्या,भरलेली भेंडी;वेगवेगळ्या कोशिबिरी,रायती,चटण्या,आणि लोणची हवीच.त्याशिवाय जेवणे अशक्यच.यातलीच एक विशेष भाजी म्हणजे ओल्या काजूगरांची भाजी.म्हणजे रविवार,बुधवार,शुक्रवार यादिवशी आवर्जून करायची भाजी.

आता तुम्ही म्हणाल की,श्रावणात आणि ओले काजूगर?मासे नाही खायचे तर डोके फिरले बहुतेक या बाईचे.पण सांगतेच तुम्हाला आता श्रावणात ओले काजूगर कसे मिळवायचे ते? ओले काजूगर मिळवण्यासाठी एकतर त्या सीझनला गाव गाठायला पाहिजे नाहीतर कुणी जिवाभावाचे माणूस तिथे असायला हवे.माझी आई दरववर्षी मुंबईच्या उकाडयातून सुटका करून घेऊन होळी झली की, गावी जात असे.त्यावेळी ओल्या काजुगारचे आगमन बाजारात झालेले असे.मला तीन मावशा आणि नऊ मावसबाहिणी.त्यातल्या काही मुलांना सुट्ट्या पडल्या की, नियमित गावाला जात असत.आमच्या घराच्या मागच्या बाजूला समुद्र आणि पुढच्या बाजूला रस्त्यापलिकडे खाडी असल्याने मुलेही खूष असत त्यांची.

सीननंतरही,जास्त करून श्रावण,गणपती आणि नवरात्रापर्यंत गर खायला मिळावेत या भावनेने ओले काजूगर आणून, कोवळेसोवळे काढून अस्सल तयार गराना दोन दिवस कडकडीत उन्हे द्याची आणि सुकले की त्यांची सुती कापडातगाठोडी बांधून आडव्या बांबूवर लटकत ठेवायचे.कारण उरलासुरला ओलेपणा जाऊन ते हवेवर छान सुकतात आणि मुंग्यांचा आवडता खाऊ असल्याने त्यांच्यापासून बाचाव अशी दोन्ही कामे यामुळे साधतात.अशी माझ्यासकट सगळ्या बहिणींसाठी असलेली दहा गाठोडी आणि आलागेल्यासाठी भेट किंवा पाहुणचारासाठी दोन/तीन गाठोडी असत.असे सुकवलेले काजूगर हवाबंद डब्यात ठेवले की वर्षभर टिकतात,अर्थातच त्याआधीच त्यांचा चट्टामट्टा झालेला असतो.

हिरव्या काजू बीवर दोन्ही बाजूनी दाब दिल्यावर असता कडकपणा जाणवला तर तो आतून तयार गर असतो.ओल्या काजू बितून आख्खा गर काढणे हे कौशाल्य्याचे काम आहे आणि साठवणूकीला अख्खे गरच उपयोगी असतात.तर हे ओले काजूगर असे दिसतात.

खडखडीत वाळले की,असे दिसतात.

(इथपर्यंतची प्रकाशचित्रे जालावरून साभार.)

जेव्हा भाजी करायची असते तेव्हा रात्रभर पाण्यात घालून ठेवायचे किंवा लगेच हवे असतील तर पाण्यत घालून एक उकळी द्यायची.सोलून घ्यायचे.पण या दोनही प्रकारात हाताला विशेषतःनखाच्या असपास चीक लागतो ते मला आवडत नाही.म्हणून मी कोरडेच सोलून रात्री पाण्यात टाकते.दोन उन्हे मिळालेले गरांची साल कडक झाल्यामुळे जरासा दाब दिला की साल सुटते.पण जेव्हा हवेत तेव्हा आणि हवेत तितकेच,नाहीतर आयते सोललेले मिळाले की.....................काय करणार?चवही अप्रतिमच असते त्याची.
दुसऱ्या दिवशी भाजी करायला घ्याची.एक वाटी भिजवले तर भिजून दुप्पट होतात.अजिबात फरक पडत नाही चवीत.दोन तीन प्रकारांनी काजूची भाजी केली जाते.त्यापकी हा एक प्रकार.

साहित्य;-
१. दोन वाट्या ओले काजू;
२. दोन कांदे
३. दोन बटाटे
४. दोन टोमॅटो
५. दोन पाळ्या तेल
६.आले+लसूण+मिरची+ कोथिंबीरचे हिरवे वाटण दोन चहाचे चमचे.माझ्याकडे हे वाटण तयार असते.त्यासाठी एक वाटी लसूण+ अर्धी वाटी आलं+दोन मिरच्या+एक वाटी चिरलेली कोथिंबीर पाणी न घालता मिक्सरमधून काघावे.
७. अर्धी वाटी ओले किंवा सुके खोबरे+अर्धी वाटी कोथिंबीर +एखादी मिरची +५/६ लसूणपाकळ्या बारीक वाटून.
८. अर्धा चहाचा चमचा जिरे +अर्धा चहाचा चमचामोहरी+६/७ मेथीदाणे+ पाव चहाचा चमचा हिंग फोडणीसाठी.
९.दीड चमचा तिखट+अर्धा चमचा धणेपूड +पाऊण चमचा हळदपूड
१०.मीठ स्वादानुसार.
कृती:-
कांदे बारीक चिरावे . टोमॅटोचे मध्यम तुकडे करावेत. बटाटे ही त्याच आकाराचे कापावेत. पातेले गॅसवर ठेऊन तेल घालून फोडणी करावी. त्यात बारीक चिरलेला कांदा परतावा.सोनेरी रंगावर आला की त्यात पुन्हा हिरवे वाटण घालून परतावे.कच्चा वास गेला की, मिरची पूड,धणेपूड, हळदपूड घालून परतावे.काजू, बटाटे घालून परतावे.आता हात थोडा भराभर चालवावा.वाटण परतून होईपर्यंत काजूगर झाकून ठेवावेत नाहीतर दोन वाट्या काजूंपैकी दीड वाटी काजूंचीच भाजी होईल. आणि तिखटामीठाचा अंदाज चुकेल. सगळ्या गरांना आणि बटाट्याच्या तुकड्यांना मसाला चिकटू द्यावा.मग त्यात गरम पाणी अंगासरसे घालावे.एक उकळी आली की,टोमॅटो घालावा.खोबऱ्याचे वाटण ,मीठ, साखर घालून झाकणी ठेवावी.झाकणीवर पाणी ठेऊन मंद आचेवर शिजवावे.सर्वात शेवटी गोडा मसाला घालून ढवळावे.अंगाबरोबर रस ठेऊन गॅस बंद करावा.चपाती,ब्रेड, पुरी किंवा भात कशाहीबोबत खाऊ शकता.
चवीत बदल करायचा असेल तर मिरचीपूड+धणेपूड +गोडामसाला न वापरता आवडीप्रमाणे दीड चमचा संडे मसाला आणि पाव चमचा गरम मसाला आपराला तरी चाले पण अशावेळी एका कांदा वाढवावा.तो कांदा +खोबरे+मिरची +कोथिंबीर +लसूण असे वाटण करावे, कोथिंबीर सोडून सर्व भाजून घ्यावे.कोथम्बीर भाजलेल्या लेल्या वाटणात दडपून ठेवावी. मग थंड झाल्यावर वाटावे.टोमॅटो घालून झाल्यवर हे वाटण घालावे. भाजी शिजत आली की, गरम मसाला घालून दोन मिनिटांनी उतरावी.

दोन्ही प्रकारची भाजी पानात वाढली की. आग्रह करावाच लागत नाही एवढेच अंतिम सत्य.