बैलगाड्यावरून सुपर संगणक, एअर पोर्ट ते tifr मधे.

“ज्या देशात अजून बैलगाड्या व्यवहारात आहेत त्या देशात सुपर संगणकसुद्धा व्यवहारात येत आहे”.

व्हॅक्युम ट्युब्स वापरून उपयोगात आणलेले संगणक हे फर्स्ट जनरेशन संगणक म्हणतात.उदा.tifrac संगणक. 1942-54
ट्रान्झीस्टर्स वापरून उपयोगात आणलेले संगणक हे सेकंड जनरेशन संगणक म्हणतात.उदा.cdc-3600 संगणक.1952-64
इंटीग्रेटेड सर्किट्स वापरून उपयोगात आणलेले संगणक हे थर्ड जनरेशन संगणक म्हणतात.उदा.cyber 175 संगणक 1964-72
व्हेरी लार्ज स्केल इंटीग्रेटेड सर्किट्स (vlsi) वापरून उपयोगात आणलेले संगणक हे फोर्थ जनरेशन संगणक म्हणतात. उदा.p.c संगणक 1972-90
आणि
अल्ट्रा लार्ज स्केल इंटीग्रेटेड सर्किट्स (ulsi) वापरून उपयोगात आणलेले संगणक हे फिफ्त जनरेशन संगणक म्हणतात.उदा.डेस्क टॉप,लॅप टॉप 1990 पासून पुढे

Cdc -3600-160A हा थर्ड जनरेशन संगणक १९६४ साली tifr ने घेतला.१० मे १९६४ साली चार्टर्ड विमानाने मुंबई विमान तळावर हा संगणक उतरवला.नंतर अक्षरश: बैलगाड्यांवर ह्या संगणकाची युनीट्स चढवून एअर पोर्ट ते नेव्हीनगर कुलाब्यापर्यंत ,एक प्रकारची मिरवणूक काढून, हा संगणक आणण्यात आला.त्यावेळच्या मुंबईच्या सर्व वर्तमान पत्रात मिरवणूकीचे फोटो छापून जाहिरात झाली होती.असं करण्याचा मुख्य उद्देश हाच होता की,ज्या देशात अजून बैलगाड्या व्यवहारात आहेत त्या देशात सुपर संगणकसुद्धा व्यवहारात येत आहे.

Tifrचा A विंग. कार पार्कींगच्यावर मधल्या मजल्यावर cdc-3600 होता.

Tifr च्या A विंगच्या दुसर्‍या मजल्यावर हा संगणक स्थापित करायचा होता.त्यासाठी दोन महिने अगोदर site planning चालले होते.cdcने संगणकाच्या layout चा नकाशा पाठवला होता. आणि त्यात एसी,पॉवर, आणि इतर आवश्यक बाबींचा उल्लेख केला होता.tifr च्या सेन्ट्रल वर्कशॉपला ह्या व्यवस्थेची जबाबदारी दिली होती. संगणक येण्यापूर्वी काम पूर्ण करण्याची जबाबदारी वर्कशॉपला दिली होती.ती त्यांनी तत्परतेने पूर्ण केली.cdc ची मान्यताही मिळाली.नंतर cdc ने संगणक भारतात आणण्य़ाची तयारी केली.१० मे १९६४साली तो मुंबई एअर पोर्टवर उतरवला.

फॉल्स फ्लोअरींग,खास एअर कंडशनींग आणि सिग्नल आणि पॉवर केबल laying ह्या सर्व गोष्टीचं काम मोठ्या जिकीरीचं होतं.हे सर्व काम प्रथमच भारतात होत होतं. संगणकाचा मुख्य हॉल 100 फुट by 400 फुट ह्या आकाराचा होता. मुळ फ्लोअरींगवर 9 इंच उंचीचे पेडस्टल्स चार चार फुटावर मजबूत बसवून त्याचे त्या प्रमाणात columns आणि rows बनवून त्यावर 4 by 4 फुटाच्या स्टीलच्या 1/8 इंच जाडीच्या टाईल्स बनवून त्यावर लायनोलियम चिटकवून तयार झालेल्या टाइल्सची मांडणी केली होती.

मुळ फ्लोअरींग आणि फॉल्स फ्लोअरींग मधल्या जागेतून सिग्नल केबल्स आणि पॉवर केबल्स जाणार होत्या.त्याच गॅप मधून २० डीग्री सेंटीग्रेडची थंड हवेची जोरदार झोत फेकली जाणार होती.फॉल्स फ्लोअर वर मांडणी केलेल्या संगणकाच्या प्रत्येक युनीटच्या खालून ही थंड हवा खेचली जाणार होती.cdcने दिलेल्या माहिती प्रमाणे प्रत्येक युनीटच्या खाली त्या त्या टाईलवर युनीटमधे हवा जाण्यासाठी खाचा केल्या होत्या. प्रत्येक युनीटच्या ट्रान्झीस्टर्स आणि इतर गरम होणार्‍या घटकाना थंड करून वरून येणारी गरम हवा फॉल्स सिलिंगमधे ओढली जाऊन परतवली जात होती.थंड हवेची सोय करणार्‍या युनीटला weather-maker म्हणायचे.tifrच्या बिल्डींगच्या सेंट्रल एअर कंडीशनींग प्लान्ट कडून थंड पाण्याचा पाच इंचाचा पाईप संगणकाच्या जवळच्या खास योजना केलेल्या जागेत जिथे weather- maker बसवला होता तिथे आणला गेला होता.ह्या पाईपातलं थंड पाणी, कमी व्यासाच्या तांब्याच्या नळकांड्याच्या चाळणीवर, फिरवलं गेलं होतं.आणि weather-maker चा blower त्यावरून हवेची झोत फेकत होता.हिच हवा संगणकासाठी फॉल्स फ्लोअरींग मधे फेकली जात होती.सेन्ट्रल एअर कंडीशनच्या प्लॅन्टच्या इंजीनीयर्सकडे हे काम सोपवलं होतं.त्यांनीही तत्परतेने आपलं काम पूर्ण केलं होतं.

संगणकाला लागणार्‍या एकूण पॉवरसाठी एक खास transformer बसवला होता.फक्त संगणकाचंच पॉवर लोड त्या transformer वर होतं.टाटा इलेक्ट्रीक कंपनीला स्वतंत्र केबल ह्या लोडसाठी टाकायला सांगीतली होती.अशा तर्‍हेने सर्व site planning चं काम पूर्ण झाल्यावर आणि cdc च्या लोकांनी ते काम योग्य आहे असं सांगीतल्याचं कळल्यावर cdc-3600 -160-A संगणक भारतात आणण्याची सुचना cdcला देण्यात आली.
नंतर हा संगणक tifr च्या बिल्डींगमधे दुसर्‍या मजल्यावर नेला गेला.

ह्या फोटो मधे CDC-3600 दिसत आहेconsole, tape units ,memory Cabinet and processor cabinet,card reader दिसत आहे.

ह्या संगणकाची रचना अशाप्रकारे होती----
दोन मेमरी कॅबिनेट्स,एक मेन प्रोसेसर कॅबिनेट,एक पॉवर सप्लाय कंट्रोल कॅबिनेट,एक input/output चॅनल कंट्रोल कॅबिनेट,एक टेप्स कंट्रोल कॅबिनेट,एक auto punch card कंट्रोल कॅबिनेट, एक टेप कंट्रोलर कॅबिनेट आणि १० टेप युनिट्स.
ही सर्व कॅबिनेट्स, १० टेप युनिट्स वगळून, इंग्रजी एल आकड्याच्या आकारात मांडली होती. एलच्या मधल्या भागात कंसोल मांडला होता.आणि कंसोलच्या पलीकडे १० टेप युनिट्स एका रांगेत मांडली होती.अशा रचनेचा उद्देश एव्हडाच होता की सिग्नल केबल्स कमीत कमी लांबीच्या असाव्यात त्यामुळे सिग्नल loss कमीत कमी होत होता.
एल आकाराच्या ह्या रचनेच्या मागच्या अंगाला 160-A हा सेटलाईट संगणक होता.आणि त्याच्या जवळच एक कार्ड रिडर, आणि त्याचा कंट्रोलर होता तसंच ह्या संगणकासमोर ,टेप कंट्रोलर आणि दोन टेप युनिट्स होती..ह्या सेटलाईट संगणाचं काम म्हणजे पंच कार्डावर पंच केलेला प्रोग्राम कार्ड रिडरकडून वाचून घेऊन टेप युनिट्स मधल्या टेप्सवर लिहिला जावा. आणि ही प्रोग्राम लिहिलेली टेप, १० टेप युनिट्सपैकी एकावर माऊंट करून तो वाचून मेन संगणक,3600 वर input करून नंतर process केला जावा.prosess करून आलेले result,१० टेप युनिट्सपैकी एका कोणत्याही माऊंट केलेल्या टेपवर लिहिला जावा.आणि हा टेपवर लिहिलेला result प्रिन्टरवरच्या कागदावर हार्ड कॉपीसाठी छापला जावा. अशी सगळी प्रक्रिया होती.

tifr च्या बिल्डीगमधे हा संगणक इंन्स्टॉल केल्यानंतर जवळ जवळ १२५-१५० कंपन्या त्यानंतरच्या पाच वर्षात हा संगणक वापरत होत्या. भारतात संगणकाचा वापर ह्ळुह्ळू वाढत गेला.त्यात कमरशीयल बॅन्कस,ऑईल कंपन्या,मॅन्युफॅक्चरींग कंपन्या,अंतर्भूत होत्या.
मुख्यतः हा संगणक शास्त्रीय कामासाठीच बनवलेला गेला होता.ह्या संगणाकाचा उपयोग tifr चे शास्त्रज्ञ आपल्या संशोधनासाठी करू लागले होते.त्याच बरोबर हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर सुद्धा शिकून घेऊन tifr च्या शास्त्रज्ञानी जवळ जवळ पावणे तीन लाख डॉलर्सचा दरवर्षाचा मेंटेनंन्सचा खर्च वाचवण्याचा प्रयत्न केला.cdc कंपनीने आम्हा सर्वाना, ह्या दोन शाखेत, भारतात आपल्या कंपनीचे ट्रेनर्स पाठवून ट्रेनींग दिलं.आम्ही ह्या संगणकाच्या, दोन्ही शाखेत, देखभाल करण्यात पुर्णपणे तज्ञ झालो.

मेन संगणकाच्या हॉलमधे ठेवलेला हा संगणक पहाण्यासाठी येणार्‍या व्हिझीटर्ससाठी व्हिझीटर्स गॅलरी,मेन हॉलच्या एका अंगाला तयार केली होती.काचेचं पार्टीशन लावलं होतं.एका वेळी २०,२५ लोकांचा ग्रुप संगणकाची माहिती करून घेऊ शकत होता.कुतूहल म्हणून बरेच व्हिझीटर्स येऊन जात होते.

cdc-3600 संगणकाच्या प्रत्येक युनिटबद्द्ल थोडक्यात माहिती आणि त्या युनिटचा ह्या संगणाकाच्या वापरात कसा उपयोग होत होता आणि ही सर्व युनिट्स वापरून, शेवटी संगणक कसा चालतो,कसा उपयोगात आणता येत होता हे पुढल्या येतील त्या भागात पाहूया.तूर्तास एव्हडं पूरे.

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)