मुलींचा अनुशेष

आणखी एक:

मागच्याच आठवड्यात हा किस्सा ऐकला मी बाबांच्या एका मित्रांकडून! दोन वर्षांनी दिल्लीत ज्या राष्ट्रकूल स्पर्धा होणार आहेत त्यासाठी पूर्वपहाणी साठी काका उत्तरप्रदेशात फिरत होते. तिथे एका कॉलेजमधे खेळांच्या स्पर्धा झाल्या आणि पुढे पारितोषिक वितरण होणार होतं, तेव्हा काका तिथे पोहोचले. पारितोषिक म्हणून कोणाला जॅकेट्स देणार होते, कुणाला थाळ्या! एक मुलगा तिथे सातेक स्पर्धा जिंकला. तेव्हा पुरस्कार वितरणासाठी आलेल्या कोणा राजकीय नेत्यानी त्याला विचारलं, तुझ्या घरी तू सोडून किती मुलं? तो म्हणाला फक्त एक भाऊ आहे. तेव्हा त्याला म्हणे, तुला काय करायच्येत सात थाळ्या, दोन घेऊन घरी जा? पारितोषिक म्हणून आणलेलं एक जॅकेट एका नटव्या बाईनी असंच लंपास केलं, हे मला अगदी फिट्ट बसतंय असं म्हणत! कोणी भाषण देत होता तेव्हाच त्याचा मोबाईल वाजला, तो तिथेच माईकसमोर फोनेवर बोलत होता, आणि बोलण्याचा रोख असा, त्या आजारानी लोकं मेले तर मेले, ते तर रोजचंच झालं. इथे स्पोर्ट्स झाले, ते सोडून मी काय मेलेले बघायला येऊ का?

हे लोक आपले नेते!

किती निराशाजनक आहे हे सगळं....
आणि चीड आणण्याजोगं..

बापरे अत्यंत निराशाजनक आहे हे.
- (सर्वव्यापी)प्राजु
http://praaju.blogspot.com/

त्यावरून असे वाटते.
जर बहुतेक मुली आर्थिक परिस्थितीमुळे एकेकट्या आल्या असतील तर आपण हे सहज समजू शकतो की बरोबर आलेल्या एकाचा खर्च करणे शक्य नाही. सुदैवाने आपल्या पुतणीबरोबर तीचे वडील जावू शकले. ज्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली असूनही आईवडील आले नसतील तर इतर कारणे असू शकतात जसे, आजारपणे, लहान भावंडे व त्यांच्या परिक्षा इ. खेळाबद्दल असलेली अनास्था नाकारत नाहीये, पण सरसकट असेच असेल असे नाही.
क्र. ३ बद्दल नीटसा उलगडा झाला नाही. जर खेळाडू अनुपस्थित होते तर उपस्थित खेळाडूंमध्ये तरी स्पर्धा झाल्या कि नाही?
ज्या मुलीच्या गटात कोणीच नव्हते तर तीला सुवर्णपदक देणे धक्कादायक आहे. हे संबंधीत अधिकार्‍यांना माहीत असू शकले असते व आधीच स्पर्धा रद्द होवू शकली असते असे वाटते.
शासनाच्या नोकरीसाठी जर गरीब घरातील मुली खेळत असतील तर त्यात त्यांची चूक किती व परिस्थितीचा दोष किती?
काही पालक वयात येणार्‍या मुलींच्या तब्येतीस जपण्यासाठी त्यांना खेळू देण्यास नकार देत असावेत. माझी माहीती ऐकीवच आहे. मुलींच्या शारिरीक व मानसीक सुरक्षिततेचा प्रश्नही नाकारता येत नाही.

माझ्या मुलाच्या शाळेत अनेक पालक त्यांच्या मुलांना व मुलींना सॉकरच्या क्लासला पाठवतात ते केवळ त्या खेळाच्या वेडापायी (आपल्याकडच्या क्रिकेट्च्या वेडाशी याची तुलना होवू शकेल). माझी एक भारतीय मैत्रिण तिच्या मुलाला सॉकरसाठी पाठवते व त्याला जमत नाही म्हणून रागावते. त्या चार वर्षाच्या मुलाच्या पायात असलेले दोष डॉक्टरांनी सांगूनही त्यावर उपाय न करणारे हे लोक पाहीले कि त्यांच्या सुशिक्षित असण्याबद्दल शंका येते. काही जण तर दर वर्षी नवा खेळ ट्राय करतात व आपल्या मुलाला किंवा मुलीला त्यात गती नाही म्हणून सांगतात.

रेवती

आपल्या पुतणीचे कांस्यपदक मिळाल्याबद्दल अभिनंदन!

रेवती

भास्करराव,

परिस्थिती वाईट आहे हे माहित होतेच परंतु अनुभव वाचून आणखीच वाईट वाटले. खेळांतील अनास्था चीड आणण्याजोगीच आहे. भारतात ही परिस्थिती लवकरच बदलेल असे म्हणणे धारिष्ट्याचे वाटते. परंतु अधिक विचारांती असे वाटते की -

खेळात प्रावीण्य मिळवणे ही साधी गोष्ट नाही. त्यासाठी लागणारे कष्ट, पैसे आणि वेळ भारतासारख्या देशाला आणि त्यातील मध्यमवर्गाला परवडण्यासारखा नाही हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे. एखादा सचिन तेंडुलकर बनतो हे मान्यच आहे पण सचिन तेंडुलकर एखादाच असतो हेही लक्षात घेण्यासारखे आहे. दुर्दैवाने असेच म्हणावे लागेल की भारताची परिस्थिती अद्याप खेळांना पोषक नाही, त्यामुळे वाईट वाटले तरी अचानक बदलापेक्षा हळू हळू परिस्थितीत बदल होणे योग्य वाटते.

आपल्या पुतणीचे अभिनंदन, तिला म्हणावं की खेळ सुरू ठेव. नोकरी वगैरे चांगलेच आहे पण ऑलिम्पिक्समध्ये जाण्याची मनिषा ठेव.

देशात दोन-चारशे विद्यार्थिनी खेळाडू म्हणून येऊ शकत नाहीत? चांगल्या(?) शाळेत प्रवेश मिळावा म्हणून आठवड्याची सुटी घेऊन कितीतरी पालक शाळांत खेटे घालत असतात.

दोन्ही गोष्टींत खूप तफावत आहे. खेळ आणि खेळाडू, त्यांचे खाणे-पिणे, वेळा सांभाळणे, त्यांच्यासाठी आपला वेळ देणे, त्यांचे टाईमटेबल ठेवणे, वक्तशीरपणा (खेळाडू आणि पालक दोघांचा), पैसे खर्च करण्याची तयारी या खूप वेगळ्या गोष्टी आहेत. भारतातील मध्यमवर्गाला न परवडणार्‍या. खेळाडूचे आयुष्य ते किती? परदेशांत त्यांना अनेक सोयी, सुविधा, नोकरीच्या संधी आहेत. भारतात काय? शिक्षण सोडून आणि क्रिकेटचा खेळ सोडून इतर खेळ खेळत राहणार्‍या मुलांचे भविष्य काय? त्यांना उपलब्ध संधी कोणती? असे अनेक प्रश्न आहेत आणि ते सोडवण्यास मुले किंवा पालक पुरेसे नाही. संपूर्ण यंत्रणा बदलण्याची गरज आहे आणि ते सहजी शक्य वाटत नाही.

तिला खेळ चालू ठेवायला सांगा पण डोळसपणे मोठ्यांचे पाठबळ असू दे. पुढे खेळातून जाणार्‍या करियरच्या वेगवेगळ्या वाटा आतापासूनच बघून ठेवा (जसे फिजिओथेरपिस्ट).
सर्व फक्त खेळावर अवलंबून नको. अजून ती चैन भारतासारख्या ठिकाणी परवडणारी नाही हे कटू सत्य!

परिस्थिती अशीच होती आणि अजूनही फार बदललेली नाही! मी एकेकाळी ज्यूदो खेळायचो (१९८० च्या आसपास). त्यावेळी जिल्हास्तरावर निवड होऊन काही स्पर्धा खेळलो होतो. साधारणपणे तीनेक वर्षे खेळलो.
धडधडीतपणे चालणारी वशिलेबाजी (अगदी १२-१४ वर्षाच्या मुलांना सुद्धा लक्षात येईल इतके उघड उघड), मनाजोगे ड्रॉ काढून कच्चे प्रतिस्पर्धी हुडकून त्यांच्याशी वशिल्याचे खेळाडू खेळवणे, मुलांची खोटी वजने नोंदवून आडदांड मुलांना खालच्या गटात खेळवून पदकांची लूट असले प्रकार पाहून खेळायचे सोडले! दाद मागणे अशक्य असते. कोणीही ऐकून घेत नाही. अक्षरशः अरेरावी करुन गप्प बसवतात. कित्येकदा प्रशिक्षकांमधेच हातघाईची जुंपण्याचे प्रसंग अनुभवले आहेत.

कारणे अनेक. प्रचंड लोकसंख्या त्यामुळे एकाला थोडे यश मिळाले की शंभरजण तेच करायला धावतात आणि मग त्यात साम, दाम, भेद, दंड सगळे प्रकार होणे अटळ!
प्रशिक्षणाच्या नावाखाली मिळणार्‍या शासकीय सवलती आणि पैसे लाटण्याची चटक ही अधिकार्‍यांनाच असते. आपल्या नातलगांची वर्णी लावून वेगवेगळ्या ठिकाणच्या ट्रिपा घडवून आणणे हा मुख्य उद्देश असतो.
(प्रत्यक्ष बघितलेला एक अनुभव - जलतरणातला स्त्रियांचा संघ जिल्हास्तरावर निवड होऊन पुण्याला राज्य स्पर्धेसाठी जातो. स.प. कॉलेजच्या तलावावर सकाळी एंट्री देऊन संघ पहिले राउंड खेळतो. अर्थातच सगळे हरतात. सर्व किट गुंडाळून प्रशिक्षकासह सगळे 'खेळाडू' सरळ तुळशीबागेत! येण्याजाण्याचे पैसे आणि भत्ता जिल्हा क्रिडा समितीकडून पदरात पडलेला असतो. करा मज्जा! कसले ऑलिंपिक पदकाचे स्वप्न पहाताय?)

चतुरंग

मागील पीढीत खेळाडू किंवा खेळांचे महत्त्व जाणणारे तुलनेने कमी होते. भविष्या बद्द्ल भीती आणि असुरक्षितता मनात बाळगणारे सर्वत्र होते. असे पालक त्याच मानसिकतेतून खेळाला कमी आणि अभ्यासाला, डिग्रीला, जास्त महत्त्व देतात. पालकांनाही त्या साठी विशेष दोषी मानता येणार नाही. ते 'त्या' मुशीत घडलेले आहेत.
जस जसे खेळाला महत्त्व येत जाईल, नव्या युगातील नव्या विचारांचे तरूण बंडखोर होऊन खेळाला समर्पित होतील तस तसे 'खेळाडू' वाढतिल, मानसिकता बदलेल, आणि त्याचा फायदा पुढच्या पिढ्यांना होईल.
सरकार कडून काही ठोस प्रबोधन होणे गरजेचे आहे. तसेच, तशा सुविधा उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे असे मला वाटते.